UtshovSarga 54
54.1
तथा ब्रुवति तारे तु तारा अधिपति वर्चसि ।
अथ मेने हृतम् राज्यम् हनुमान् अंगदेन तत् ॥४-५४-१॥
Tatha bruvati tare tu tara adhipati varchasi
Atha mene hritam rajyam hanuman angadena tat
54.2
बुद्ध्या हि अष्ट अंगया युक्तम् चतुर् बल समन्वितम् ।
चतुर् दश गुणम् मेने हनुमान् वालिनः सुतम् ॥४-५४-२॥
Buddhya hi ashta angaya yuktam chatur bala samanvitam
Chatur dasha gunam mene hanuman valinah sutam
54.3
आपूर्यमाणम् शश्वत् च तेजो बल पराक्रमैः ।
शशिनम् शुक्ल पक्ष आदौ वर्धमानम् इव श्रिया ॥४-५४-३॥
Apuryamanam shashvat cha tejo bala parakramaih
Shashinam shukla paksha adau vardhamanam iva shriya
54.4
बृहस्पति समम् बुद्ध्या विक्रमे सदृशम् पितुः ।
शुश्रूषमाणम् तारस्य शुक्रस्य इव पुरंदरम् ॥४-५४-४॥
Brihaspati samam buddhya vikrame sadrisham pituh
Shushrushamanam tarasya shukrasya iva purandaram
54.5
भर्तुः अर्थे परिश्रान्तम् सर्व शास्त्र विशारदः ।
अभिसंधातुम् आरेभे हनुमान् अंगदम् ततः ॥४-५४-५॥
Bhartuh arthe parishrantam sarva shastra visharadah
Abhisandhatum arebhe hanuman angadam tatah
54.6
स चतुर्णाम् उपायानाम् तृतीयम् उपवर्णयन् ।
भेदयामास तान् सर्वान् वानरान् वाक्य संपदा ॥४-५४-६॥
Sa chaturnam upayanam tritiyam upavarnayan
Bhedayamasa tan sarvan vanaran vakya sampada
54.7
तेषु सर्वेषु भिन्नेषु ततो अभीषय अंगदम् ।
भीषणैः विविधैः वाक्यैः कोप उपाय समन्वितैः ॥४-५४-७॥
Teshu sarveshu bhinneshu tato abhishaya angadam
Bhishanaih vividhaih vakyaih kopa upaya samanvitaih
54.8
त्वम् समर्थ तरः पित्रा युद्धे तारेय वै ध्रुवम् ।
दृढम् धारयितुम् शक्तः कपि राज्यम् यथा पिता ॥४-५४-८॥
Tvam samartha tarah pitra yuddhe tareya vai dhruvam
Dridham dharayitum shaktah kapi rajyam yatha pita
54.9
नित्यम् अस्थिर चित्ता हि कपयो हरि पुंगव ।
न आज्ञाप्यम् विषहिष्यन्ति पुत्र दारान् विना त्वया ॥४-५४-९॥
Nityam asthira chitta hi kapayo hari pungava
Na agyapyam vishahishyanti putra daran vina tvaya
54.10
त्वाम् न एते हि अनुयुंजेयुः प्रत्यक्षम् प्रवदामि ते ।
यथा अयम् जांबवान् नीलः सुहोत्रः च महाकपिः ॥४-५४-१०॥
Tvam na ete hi anuyunjeyuh pratyaksham pravadami te
Yatha ayam jambavan nilah suhotrah cha mahakapih
54.11
न हि अहम् ते इमे सर्वे साम दान आदिभिः गुणैः ।
दण्डेन न त्वया शक्याः सुग्रीवात् अपकर्षितुम् ॥४-५४-११॥
Na hi aham te ime sarve sama dana adibhih gunaih
Dandena na tvaya shakyah sugrivat apakarshitum
54.12
विगृह्य आसनम् अपि आहुः दुर्बलेन बलीयसा ।
आत्म रक्षा करः तस्मात् न विगृह्णीत दुर्बलः ॥४-५४-१२॥
Vigrihya asanam api ahuh durbalena baliyasa
Atma raksha karah tasmat na vigrihnita durbalah
54.13
याम् च इमाम् मन्यसे धात्रीम् एतत् बिलम् इति श्रुतम् ।
एतत् लक्ष्मण बाणानाम् ईषत् कार्यम् विदारणे ॥४-५४-१३॥
Yam cha imam manyase dhatrim etat bilam iti shrutam
Etat lakshmana bananam ishat karyam vidarane
54.14
स्वल्पम् हि कृतम् इन्द्रेण क्षिपता हि अशनिम् पुरा ।
लक्ष्मणो निशितैः बाणैः भिन्द्यात् पत्र पुटम् यथा ॥४-५४-१४॥
Svalpam hi kritam indrena kshipata hi ashanim pura
Lakshmano nishitaih banaih bhindyat patra putam yatha
54.15
लक्ष्मणस्य च नाराचा बहवः सन्ति तत् विधाः ।
वज्र अशनि सम स्पर्शा गिरीणाम् अपि दारकाः ॥४-५४-१५॥
Lakshmanasya cha naracha bahavah santi tat vidhah
Vajra ashani sama sparsha girinam api darakah
54.16
अवस्थाने यदा एव त्वम् आसिष्यसि परंतप ।
तदा एव हरयः सर्वे त्यक्ष्यन्ति कृत निश्चयाः ॥४-५४-१६॥
Avasthane yada eva tvam asishyasi parantapa
Tada eva harayah sarve tyakshyanti krita nishchayah
54.17
स्मरंतः पुत्र दाराणाम् नित्य उद्विग्ना बुभुक्षिताः ।
खेदिता दुःख शय्याभिः त्वाम् करिष्यन्ति पृष्ठतः ॥४-५४-१७॥
Smarantah putra daranam nitya udvigna bubhukshitah
Khedita duhkha shayyabhih tvam karishyanti prishthatah
54.18
स त्वम् हीनः सुहृद्भिः च हित कामैः च बंधुभिः ।
तृणात् अपि भृश उद्विग्नः स्पंदमानात् भविष्यसि ॥४-५४-१८॥
Sa tvam hinah suhridbhih cha hita kamaih cha bandhubhih
Trinat api bhrisha udvignah spandamanat bhavishyasi
54.19
अति उग्र वेगा निशिता घोरा लक्ष्मण सायकाः ।
अपवृत्तम् जिघांसन्तो महावेगा दुरासदाः ॥४-५४-१९॥
Ati ugra vega nishita ghora lakshmana sayakah
Apavrittam jighansanto mahavega durasadah
54.20
अस्माभिः तु गतम् सार्धम् विनीतवत् उपस्थितम् ।
आनुपूर्व्यात् तु सुग्रीवो राज्ये त्वाम् स्थापयिष्यति ॥४-५४-२०॥
Asmabhih tu gatam sardham vinitavat upasthitam
Anupurvyat tu sugrivo rajye tvam sthapayishyati
54.21
धर्म राजः पितृव्यः ते प्रीति कामो दृढ व्रतः ।
शुचिः सत्य प्रतिज्ञः च स त्वाम् जातु न नाशयेत् ॥४-५४-२१॥
Dharma rajah pitrivyah te priti kamo dridha vratah
Shuchih satya pratigyah cha sa tvam jatu na nashayet
54.22
प्रिय कामः च ते मातुः तत् अर्थम् च अस्य जीवितम् ।
तस्य अपत्यम् च न अस्ति अन्यत् तस्मात् अंगद गम्यताम् ॥४-५४-२२॥
Priya kamah cha te matuh tat artham cha asya jivitam
Tasya apatyam cha na asti anyat tasmat angada gamyatam