UtshovSarga 53
53.1
ततः ते ददृशुः घोरम् सागरम् वरुण आलयम् ।
अपारम् अभिगर्जन्तम् घोरैः ऊर्मिभिः आकुलम् ॥४-५३-१॥
Tatah te dadrishuh ghoram sagaram varuna alayam
Aparam abhigarjantam ghoraih urmibhih akulam
53.2
मयस्य माया विहितम् गिरि दुर्गम् विचिन्वताम् ।
तेषाम् मासो व्यतिक्रान्तो यो राज्ञा समयः कृतः ॥४-५३-२॥
Mayasya maya vihitam giri durgam vichinvatam
Tesham maso vyatikranto yo ragya samayah kritah
53.3
विन्ध्यस्य तु गिरेः पादे संप्रपुष्पित पादपे ।
उपविश्य महात्मानः चिन्ताम् आपेदिरे तदा ॥४-५३-३॥
Vindhyasya tu gireh pade samprapushpita padape
Upavishya mahatmanah chintam apedire tada
53.4
ततः पुष्पातिभाराग्राँल्ल्ताशतसमावृतान् -यद्वा -ततः पुष्प अतिभार अग्रान् लता शत समावृतान् ।
द्रुमान् वासन्तिकान् दृष्ट्वा बभूवुः भय शन्किताः ॥४-५३-४॥
Tatah pushpatibharagranlltashatasamavritan -yadva -tatah pushpa atibhara agran lata shata samavritan
Druman vasantikan drishtva babhuvuh bhaya shankitah
53.5
ते वसंतम् अनुप्राप्तम् प्रतिवेद्य परस्परम् ।
नष्ट संदेश काल अर्था निपेतुर् धरणी तले ॥४-५३-५॥
Te vasantam anupraptam prativedya parasparam
Nashta sandesha kala artha nipetur dharani tale
53.6
ततः तान् कपि वृद्धान् च शिष्टान् चैव वनौकसः ।
वाचा मधुरया अभाष्य यथावत् अनुमान्य च ॥४-५३-६॥
Tatah tan kapi vriddhan cha shishtan chaiva vanaukasah
Vacha madhuraya abhashya yathavat anumanya cha
53.7
स तु सिंह ऋषभ स्कंधः पीन आयत भुजः कपिः ।
युवराजो महाप्राज्ञ अंगदो वाक्यम् अब्रवीत् ॥४-५३-७॥
Sa tu sinha rishabha skandhah pina ayata bhujah kapih
Yuvarajo mahapragya angado vakyam abravit
53.8
शासनात् कपि राजस्य वयम् सर्वे विनिर्गताः ।
मासः पूर्णो बिलस्थानाम् हरयः किम् न बुध्यते ॥४-५३-८॥
Shasanat kapi rajasya vayam sarve vinirgatah
Masah purno bilasthanam harayah kim na budhyate
53.9
वयम् आश्वयुजे मासि काल संख्या व्यवस्थिताः ।
प्रस्थिताः सो अपि च अतीतः किम् अतः कार्यम् उत्तरम् ॥४-५३-९॥
Vayam ashvayuje masi kala sankhya vyavasthitah
Prasthitah so api cha atitah kim atah karyam uttaram
53.10
भवन्त प्रत्ययम् प्राप्ता नीति मार्ग विशारदाः ।
हितेषु अभिरता भर्त्तुः निसृष्टाः सर्व कर्मसु ॥४-५३-१०॥
Bhavanta pratyayam prapta niti marga visharadah
Hiteshu abhirata bharttuh nisrishtah sarva karmasu
53.11
कर्मसु अप्रतिमाः सर्वे दिक्षु विश्रुत पौरुषाः ।
माम् पुरस्कृत्य निर्याताः पिन्गाक्ष प्रतिचोदिताः ॥४-५३-११॥
Karmasu apratimah sarve dikshu vishruta paurushah
Mam puraskritya niryatah pingaksha pratichoditah
53.12
इदानीम् अकृत अर्थानाम् मर्तव्यम् न अत्र संशयः ।
हरि राजस्य संदेशम् अकृत्वा कः सुखी भवेत् ॥४-५३-१२॥
Idanim akrita arthanam martavyam na atra sanshayah
Hari rajasya sandesham akritva kah sukhi bhavet
53.13
आस्मिन् अतीते काले तु सुग्रीवेण कृते स्वयम् ।
प्रायोपवेशनम् युक्तम् सर्वेषाम् च वन ओकसाम् ॥४-५३-१३॥
Asmin atite kale tu sugrivena krite svayam
Prayopaveshanam yuktam sarvesham cha vana okasam
53.14
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः स्वामि भावे व्यवस्थितः ।
न क्षमिष्यति नः सर्वान् अपराध कृतो गतान् ॥४-५३-१४॥
Tikshnah prakritya sugrivah svami bhave vyavasthitah
Na kshamishyati nah sarvan aparadha krito gatan
53.15
अप्रवृत्तौ च सीतायाः पापम् एव करिष्यति ।
तस्मात् क्षमम् इह अद्य एव गंतुम् प्रायोपविशनम् ॥४-५३-१५॥
Apravrittau cha sitayah papam eva karishyati
Tasmat kshamam iha adya eva gantum prayopavishanam
53.16
त्यक्त्वा पुत्रन् च दारान् च धनानि च गृहाणि च ।
ध्रुवम् नः हिंसते राजा सर्वान् प्रतिगतान् इतः ॥४-५३-१६॥
Tyaktva putran cha daran cha dhanani cha grihani cha
Dhruvam nah hinsate raja sarvan pratigatan itah
53.17
वधेन अप्रतिरूपेण श्रेयान् मृत्युः इह एव नः ।
न च अहम् यौवराज्येन सुग्रीवेण अभिषेचितः ॥४-५३-१७॥
Vadhena apratirupena shreyan mrityuh iha eva nah
Na cha aham yauvarajyena sugrivena abhishechitah
53.18
नरेन्द्रेण अभिषिक्तो अस्मि रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ।
स पूर्वम् बद्ध वैरो माम् राजा दृष्ट्वा व्यतिक्रमम् ॥४-५३-१८॥
Narendrena abhishikto asmi ramena aklishta karmana
Sa purvam baddha vairo mam raja drishtva vyatikramam
53.19
घातयिष्यति दण्डेन तीक्ष्णेन कृत निश्चयः ।
किम् मे सुहृद्भिः व्यसनम् पश्यद्भिः जीवितांतरे ।इह एव प्रायम् आसिष्ये पुण्ये सागर रोधसि ॥४-५३-१९॥
Ghatayishyati dandena tikshnena krita nishchayah
Kim me suhridbhih vyasanam pashyadbhih jivitantare, iha eva prayam asishye punye sagara rodhasi
53.20
एतत् श्रुत्वा कुमारेण युव राजेन भाषितम् ।
सर्वे ते वानर श्रेष्ठाः करुणम् वाक्यम् अब्रुवन् ॥४-५३-२०॥
Etat shrutva kumarena yuva rajena bhashitam
Sarve te vanara shreshthah karunam vakyam abruvan
53.21
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः प्रिया रक्तः च राघवः ।
समीक्ष्य अकृत कार्यान् तु तस्मिन् च समये गते ॥४-५३-२१॥
Tikshnah prakritya sugrivah priya raktah cha raghavah
Samikshya akrita karyan tu tasmin cha samaye gate
53.22
अदृष्टायाम् च वैदेह्याम् दृष्ट्वा चैव समागतान् ।
राघव प्रिय कामाय घातयिष्यति असंशयम् ॥४-५३-२२॥
Adrishtayam cha vaidehyam drishtva chaiva samagatan
Raghava priya kamaya ghatayishyati asanshayam
53.23
न क्षमम् च अपराद्धानाम् गमनम् स्वामि पार्श्वतः ।
प्रधानबूताः च वयम् सुग्रीवस्य समागताः ॥४-५३-२३॥
Na kshamam cha aparaddhanam gamanam svami parshvatah
Pradhanabutah cha vayam sugrivasya samagatah
53.24
इह एव सीताम् अन्वीक्ष्य प्रवृत्तिम् उपलभ्य वा ।
नः चेत् गच्छाम तम् वीरम् गमिष्यामो यम क्षयम् ॥४-५३-२४॥
Iha eva sitam anvikshya pravrittim upalabhya va
Nah chet gachchhama tam viram gamishyamo yama kshayam
53.25
प्लवंगमानाम् तु भय अर्दितानाम्श्रुत्वा वचः तार इदम् बभाषे ।
अलम् विषादेन बिलम् प्रविश्यवसाम सर्वे यदि रोचते वः ॥४-५३-२५॥
Plavangamanam tu bhaya arditanamshrutva vachah tara idam babhashe
Alam vishadena bilam pravishyavasama sarve yadi rochate vah
53.26
इदम् हि माया विहितम् सुदुर्गमम्प्रभूत वृक्ष उदक भोज्य पेयम् ।
इह अस्ति नः न एव भयम् पुरंदरात्न राघवात् वानर राजतो अपि वा ॥४-५३-२६॥
Idam hi maya vihitam sudurgamamprabhuta vriksha udaka bhojya peyam
Iha asti nah na eva bhayam purandaratna raghavat vanara rajato api va
53.27
श्रुत्वा अंगदस्य अपि वचो अनुकूलम्ऊचुः च सर्वे हरयः प्रतीताः ।
यथा न हन्येम तथा विधानम्असक्तम् अद्य एव विधीयताम् नः ॥४-५३-२७॥
Shrutva angadasya api vacho anukulamuchuh cha sarve harayah pratitah
Yatha na hanyema tatha vidhanamasaktam adya eva vidhiyatam nah