UtshovSarga 5
5.1
ऋश्यमूकात् तु हनुमान् गत्वा तम् मलयम् गिरिम् ।
आचचक्षे तदा वीरौ कपि राजाय राघवौ ॥४-५-१॥
Rishyamukat tu hanuman gatva tam malayam girim
Achachakshe tada virau kapi rajaya raghavau
5.2
अयम् रामो महाप्राज्ञ संप्राप्तो दृढ विक्रमः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामोऽयम् सत्य विक्रमः ॥४-५-२॥
Ayam ramo mahapragya samprapto dridha vikramah
Lakshmanena saha bhratra ramoyam satya vikramah
5.3
इक्ष्वाकूणाम् कुले जातो रामो दशरथात्मजः ।
धर्मे निगदितः च एव पितुर् निर्देश कारकः ॥४-५-३॥
Ikshvakunam kule jato ramo dasharathatmajah
Dharme nigaditah cha eva pitur nirdesha karakah
5.4
राजसूय अश्वमेधैः च वह्निः येन अभितर्पितः ।
दक्षिणाः च तथा उत्सृष्टा गावः शत सहस्रशः ॥४-५-४॥
Rajasuya ashvamedhaih cha vahnih yena abhitarpitah
Dakshinah cha tatha utsrishta gavah shata sahasrashah
5.5
तपसा सत्य वाक्येन वसुधा येन पालिता ।
स्त्री हेतोः तस्य पुत्रोऽयम् रामः अरणयम् समागतः ॥४-५-५॥
Tapasa satya vakyena vasudha yena palita
Stri hetoh tasya putroyam ramah aranayam samagatah
5.6
तस्य अस्य वसतो अरण्ये नियतस्य महात्मनः ।
रावणेन हृता भार्या स त्वाम् शरणम् आगतः ॥४-५-६॥
Tasya asya vasato aranye niyatasya mahatmanah
Ravanena hrita bharya sa tvam sharanam agatah
5.7
भवता सख्य कामौ तौ भ्रातरौ राम लक्ष्मणौ ।
प्रगृह्य च अर्चयस्व एतौ पूजनीयतमौ उभौ ॥४-५-७॥
Bhavata sakhya kamau tau bhratarau rama lakshmanau
Pragrihya cha archayasva etau pujaniyatamau ubhau
5.8
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यम् सुग्रीवो वानर अधिपः ।
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रीत्या उवाच राघवम् ॥४-५-८॥
Shrutva hanumato vakyam sugrivo vanara adhipah
Darshaniyatamo bhutva pritya uvacha raghavam
5.9
भवान् धर्म विनीतः च सुतपाः सर्व वत्सलः ।
आख्याता वायुपुत्रेण तत्त्वतो मे भवद् गुणाः ॥४-५-९॥
Bhavan dharma vinitah cha sutapah sarva vatsalah
Akhyata vayuputrena tattvato me bhavad gunah
5.10
तन् मम एव एष सत्कारो लाभः च एव उत्तमः प्रभो ।
यत् त्वम् इच्छसि सौहार्दम् वानरेण मया सह ॥४-५-१०॥
Tan mama eva esha satkaro labhah cha eva uttamah prabho
Yat tvam ichchhasi sauhardam vanarena maya saha
5.11
रोचते यदि मे सख्यम् बाहुः एष प्रसारितः ।
गृह्यताम् पाणिना पाणिः मर्यादा बध्यताम् ध्रुवा ॥४-५-११॥
Rochate yadi me sakhyam bahuh esha prasaritah
Grihyatam panina panih maryada badhyatam dhruva
5.12
एतत् तु वचनम् श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम् ।
संप्रहृष्ट मना हस्तम् पीडयामास पाणिना ॥४-५-१२॥
Etat tu vachanam shrutva sugrivasya subhashitam
Samprahrishta mana hastam pidayamasa panina
5.13
हृष्टः सौहृदम् आलम्ब्य पर्यष्वजत पीडितम् ।
ततो हनूमान् संत्यज्य भिक्षु रूपम् अरिन्दमः ॥४-५-१३॥
Hrishtah sauhridam alambya paryashvajata piditam
Tato hanuman santyajya bhikshu rupam arindamah
5.14
काष्ठयोः स्वेन रूपेण जनयामास पावकम् ।
दीप्यमानम् ततो वह्निम् पुष्पैः अभ्यर्च्य सत्कृतम् ॥४-५-१४॥
Kashthayoh svena rupena janayamasa pavakam
Dipyamanam tato vahnim pushpaih abhyarchya satkritam
5.15
तयोर् मध्ये तु सुप्रीतो निदधौ सुसमाहितः ।
ततो अग्निम् दीप्यमानम् तौ चक्रतुः च प्रदक्षिणम् ॥४-५-१५॥
Tayor madhye tu suprito nidadhau susamahitah
Tato agnim dipyamanam tau chakratuh cha pradakshinam
5.16
सुग्रीवो राघवः च एव वयस्यत्वम् उपागतौ ।
ततः सुप्रीत मनसौ तौ उभौ हरि राघवौ ॥४-५-१६॥
Sugrivo raghavah cha eva vayasyatvam upagatau
Tatah suprita manasau tau ubhau hari raghavau
5.17
अन्योन्यम् अभिवीक्षन्तौ न तृप्तिम् अभिजग्मतुः ।
त्वम् वयस्योऽसि हृद्यः मे हि एकम् दुःखम् सुखम् च नौ ॥४-५-१७॥
Anyonyam abhivikshantau na triptim abhijagmatuh
Tvam vayasyosi hridyah me hi ekam duhkham sukham cha nau
5.18
सुग्रीवो राघवम् वाक्यम् इति उवाच प्रहृष्टवत् ।
ततः सुपर्ण बहुलाम् भंक्त्वा शाखाम् सुपुष्पिताम् ॥४-५-१८॥
Sugrivo raghavam vakyam iti uvacha prahrishtavat
Tatah suparna bahulam bhanktva shakham supushpitam
5.19
सालस्य आस्तीर्य सुग्रीवः निषसाद स राघवः ।
लक्ष्मनाय अथ संहृष्टो हनुमान् मारुतात्मजः ॥४-५-१९॥
Salasya astirya sugrivah nishasada sa raghavah
Lakshmanaya atha sanhrishto hanuman marutatmajah
5.20
शखाम् चन्दन वृक्षस्य ददौ परम पुष्पिताम् ।
ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णम् मधुरया गिरा ॥४-५-२०॥
Shakham chandana vrikshasya dadau parama pushpitam
Tatah prahrishtah sugrivah shlakshnam madhuraya gira
5.21
प्रति उवाच तदा रामम् हर्ष व्याकुल लोचनः ।
अहम् विनिकृतो राम चरमि इह भय आर्दितः ॥४-५-२१॥
Prati uvacha tada ramam harsha vyakula lochanah
Aham vinikrito rama charami iha bhaya arditah
5.22
हृत भार्यो वने त्रस्तो दुर्गम् एतत् उपाश्रितः ।
सोऽहम् त्रस्तो वने भीतो वसामि उद् भ्रान्त चेतनः ॥४-५-२२॥
Hrita bharyo vane trasto durgam etat upashritah
Soham trasto vane bhito vasami ud bhranta chetanah
5.23
वालिना निकृतो भ्रात्रा कृत वैरः च राघव ।
वालिनो मे महाभाग भय आर्तस्य अभयम् कुरु ॥४-५-२३॥
Valina nikrito bhratra krita vairah cha raghava
Valino me mahabhaga bhaya artasya abhayam kuru
5.24
कर्तुम् अर्हसि काकुत्स्थः भयम् मे न भवेद् यथा ।
एवम् उक्तः तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्म वत्सलः ॥४-५-२४॥
Kartum arhasi kakutsthah bhayam me na bhaved yatha
Evam uktah tu tejasvi dharmagyo dharma vatsalah
5.25
प्रति अभाषत काकुत्स्थः सुग्रीवम् प्रहसन् इव ।
उपकार फलम् मित्रम् विदितम् मे महाकपे ॥४-५-२५॥
Prati abhashata kakutsthah sugrivam prahasan iva
Upakara phalam mitram viditam me mahakape
5.26
वालिनम् तम् वधिष्यामि तव भार्य अपहारिणम् ।
अमोघोः सूर्य संकाशाः मम इमे निशिताः शराः ॥४-५-२६॥
Valinam tam vadhishyami tava bharya apaharinam
Amoghoh surya sankashah mama ime nishitah sharah
5.27
तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते निपतिष्यन्ति वेगिताः ।
कन्क पत्र प्रतिच्छन्ना महेन्द्र अशनि संनिभाः ॥४-५-२७॥
Tasmin valini durvritte nipatishyanti vegitah
Kanka patra pratichchhanna mahendra ashani sannibhah
5.28
तीक्ष्णाग्रा ऋजुपर्वाणः स रोषा भुजगा इव ।
तम् अद्य वालिनम् पश्य तीक्ष्णैः आशी विष उपमैः ॥४-५-२८॥
Tikshnagra rijuparvanah sa rosha bhujaga iva
Tam adya valinam pashya tikshnaih ashi visha upamaih
5.29
शरैः विनिहितम् भूमौ प्रकीर्णम् इव पर्वतम् ।
स तु तद् वचनम् श्रुत्वा राघवस्य आत्मनोहितम् ।सुग्रीवः परम प्रीतः परमम् वाक्यम् अब्रवीत् ॥४-५-२९॥
Sharaih vinihitam bhumau prakirnam iva parvatam
Sa tu tad vachanam shrutva raghavasya atmanohitam, sugrivah parama pritah paramam vakyam abravit
5.30
तव प्रसादेन नृसिंह वीरप्रियाम् च राज्यम् च समाप्नुयाम् अहम् ।
तथा कुरु त्वम् नर देव वैरिणम्यथा न हिंस्यत् स पुनर् मम अग्रजम् ॥४-५-३०॥
Tava prasadena nrisinha virapriyam cha rajyam cha samapnuyam aham
Tatha kuru tvam nara deva vairinamyatha na hinsyat sa punar mama agrajam
5.31
सीत कपीन्द्र क्षणदा चराणाम्राजीव हेम ज्वलनोपमानानि ।
सुग्रीव राम प्रणय पसङ्गेवामानि नेत्राणि समम् स्फुरन्ति ॥४-५-३१॥
Sita kapindra kshanada charanamrajiva hema jvalanopamanani
Sugriva rama pranaya pasangevamani netrani samam sphuranti