UtshovSarga 46
46.1
गतेषु वानरेन्द्रेषु रामः सुग्रीवम् अब्रवीत् ।
कथम् भवान् विजानीते सर्वम् वै मण्डलम् भुवः ॥४-४६-१॥
Gateshu vanarendreshu ramah sugrivam abravit
Katham bhavan vijanite sarvam vai mandalam bhuvah
46.2
सुग्रीवः च ततो रामम् उवाच प्रणत आत्मवान् ।
श्रूयताम् सर्वम् आख्यास्ये विस्तरेण वचो मम ॥४-४६-२॥
Sugrivah cha tato ramam uvacha pranata atmavan
Shruyatam sarvam akhyasye vistarena vacho mama
46.3
यदा तु दुंदुभिम् नाम दानवम् महिष आकृतिम् ।
परिकालयते वाली मलयम् प्रति पर्वतम् ॥४-४६-३॥
Yada tu dundubhim nama danavam mahisha akritim
Parikalayate vali malayam prati parvatam
46.4
तदा विवेश महिषो मलयस्य गुहाम् प्रति ।
विवेश वाली तत्र अपि मलयम् तत् जिघांसया ॥४-४६-४॥
Tada vivesha mahisho malayasya guham prati
Vivesha vali tatra api malayam tat jighansaya
46.5
ततो अहम् तत्र निक्षिप्तो गुहा द्वारि विनीतवत् ।
न च निष्क्रमते वाली तदा संवत्सरे गते ॥४-४६-५॥
Tato aham tatra nikshipto guha dvari vinitavat
Na cha nishkramate vali tada sanvatsare gate
46.6
ततः क्षतज वेगेन आपुपूरे तदा बिलम् ।
तत् अहम् विस्मितो दृष्ट्वा भ्रातुः शोक विष अर्दितः ॥४-४६-६॥
Tatah kshataja vegena apupure tada bilam
Tat aham vismito drishtva bhratuh shoka visha arditah
46.7
अथ अहम् गत बुद्धिः तु सुव्यक्तम् निहतो गुरुः ।
शिला पर्वत संकाशा बिल द्वारि मया कृता ॥४-४६-७॥
Atha aham gata buddhih tu suvyaktam nihato guruh
Shila parvata sankasha bila dvari maya krita
46.8
अशक्नुवन् निष्क्रमितुम् महिषो विनशिष्यति ।
ततो अहम् आगाम् किष्किंधाम् निराशः तस्य जीविते ॥४-४६-८॥
Ashaknuvan nishkramitum mahisho vinashishyati
Tato aham agam kishkindham nirashah tasya jivite
46.9
राज्यम् च सुमहत् प्राप्य ताराम् च रुमया सह ।
मित्रैः च सहितः तत्र वसामि विगत ज्वरः ॥४-४६-९॥
Rajyam cha sumahat prapya taram cha rumaya saha
Mitraih cha sahitah tatra vasami vigata jvarah
46.10
आजगाम ततो वाली हत्वा तम् दानवर्षभः ।
ततो अहम् अददाम् राज्यम् गौरवात् भय यंत्रितः ॥४-४६-१०॥
Ajagama tato vali hatva tam danavarshabhah
Tato aham adadam rajyam gauravat bhaya yantritah
46.11
स माम् जिघांसुः दुष्टात्मा वाली प्रव्यथित इन्द्रियः ।
परिकालयते क्रोधात् धावंतम् सचिवैः सह ॥४-४६-११॥
Sa mam jighansuh dushtatma vali pravyathita indriyah
Parikalayate krodhat dhavantam sachivaih saha
46.12
ततो अहम् वालिना तेन सानुबन्धः प्रधावितः ।
नदीः च विविधाः पश्यन् वनानि नगराणि च ॥४-४६-१२॥
Tato aham valina tena sanubandhah pradhavitah
Nadih cha vividhah pashyan vanani nagarani cha
46.13
आदर्श तल संकाशा ततो वै पृथिवी मया ।
अलात चक्र प्रतिमा दृष्टा गोष्पदवत् तदा - कृता ॥४-४६-१३॥
Adarsha tala sankasha tato vai prithivi maya
Alata chakra pratima drishta goshpadavat tada - krita
46.14
पूर्वम् दिशाम् ततो गत्वा पश्यामि विविधान् द्रुमान् ।
पर्वतान् स दरीन् रम्यान् सरांसि विविधानि च ॥४-४६-१४॥
Purvam disham tato gatva pashyami vividhan druman
Parvatan sa darin ramyan saransi vividhani cha
46.15
उदयम् तत्र पश्यामि पर्वतम् धातु मण्डितम् ।
क्षीरोदम् सागरम् चैव नित्यम् अप्सर आलयम् ॥४-४६-१५॥
Udayam tatra pashyami parvatam dhatu manditam
Kshirodam sagaram chaiva nityam apsara alayam
46.16
परिकाल्यमानः तदा वालिना अभिद्रुतः हि अहम् ।
पुनः आवृत्य सहसा प्रस्थितो अहम् तदा विभो ॥४-४६-१६॥
Parikalyamanah tada valina abhidrutah hi aham
Punah avritya sahasa prasthito aham tada vibho
46.17
दिशः तस्याः ततो भूयः प्रस्थितो दक्षिणम् दिशम् ।
विन्ध्य पादप संकीर्णाम् चन्दन द्रुम शोभिताम् ॥४-४६-१७॥
Dishah tasyah tato bhuyah prasthito dakshinam disham
Vindhya padapa sankirnam chandana druma shobhitam
46.18
द्रुम शैल अन्तरे पश्यन् भूयो दक्षिणतो अपराअम् ।
अपराम् च दिशम् प्राप्तो वालिना समभिद्रुतः ॥४-४६-१८॥
Druma shaila antare pashyan bhuyo dakshinato aparaam
Aparam cha disham prapto valina samabhidrutah
46.19
स पश्यन् विविधान् देशान् अस्तम् च गिरि सत्तमम् ।
प्राप्य च अस्तम् गिरि श्रेष्ठम् उत्तरम् संप्रधावितः ॥४-४६-१९॥
Sa pashyan vividhan deshan astam cha giri sattamam
Prapya cha astam giri shreshtham uttaram sampradhavitah
46.20
हिमवंतम् च मेरुम् च समुद्रम् च तथा उत्तरम् ।
यदा न विन्दे शरणम् वालिना समभिद्रुतः ॥४-४६-२०॥
Himavantam cha merum cha samudram cha tatha uttaram
Yada na vinde sharanam valina samabhidrutah
46.21
ततो माम् बुद्धि संपन्नो हनुमान् वाक्यम् अब्रवीत् ।
इदानीम् मे स्मृतम् राजन् यथा वाली हरीश्वरः ॥४-४६-२१॥
Tato mam buddhi sampanno hanuman vakyam abravit
Idanim me smritam rajan yatha vali harishvarah
46.22
मतंगेन तदा शप्तो हि अस्मिन् आश्रम मण्डले ।
प्रविशेत् यदि वै वाली मूर्धा अस्य शतधा भवेत् ॥४-४६-२२॥
Matangena tada shapto hi asmin ashrama mandale
Pravishet yadi vai vali murdha asya shatadha bhavet
46.23
तत्र वासः सुखो अस्माकम् निर्उद्विग्नो भविष्यति ।
ततः पर्वतम् आसाद्य ऋश्यमूकम् नृपात्मज ॥४-४६-२३॥
Tatra vasah sukho asmakam nirudvigno bhavishyati
Tatah parvatam asadya rishyamukam nripatmaja
46.24
न विवेश तदा वाली मतंगस्य भयात् तदा ।
एवम् मया तदा राजन् प्रत्यक्षम् उपलक्षितम् ।पृथिवी मण्डलम् सर्वम् गुहाम् अस्मि आगतः ततः ॥४-४६-२४॥
Na vivesha tada vali matangasya bhayat tada
Evam maya tada rajan pratyaksham upalakshitam, prithivi mandalam sarvam guham asmi agatah tatah