UtshovSarga 39
39.1
इति ब्रुवाणम् सुग्रीवम् रामो धर्मभृताम् वरः ।
बाहुभ्याम् संपरिष्वज्य प्रत्युवाच कृतांजलिम् ॥४-३९-१॥
Iti bruvanam sugrivam ramo dharmabhritam varah
Bahubhyam samparishvajya pratyuvacha kritanjalim
39.2
यत् इन्द्रो वर्षते वर्षम् न तत् चित्रम् भविष्यति ।
आदित्यो असौ सहस्रांशुः कुर्यात् वितिमिरम् नभः ॥४-३९-२॥
Yat indro varshate varsham na tat chitram bhavishyati
Adityo asau sahasranshuh kuryat vitimiram nabhah
39.3
चन्द्रमा रजनीम् कुर्यात् प्रभया सौम्य निर्मलाम् ।
त्वत् विधो वा अपि मित्राणाम् प्रीतिम् कुर्यात् परंतप ॥४-३९-३॥
Chandrama rajanim kuryat prabhaya saumya nirmalam
Tvat vidho va api mitranam pritim kuryat parantapa
39.4
एवम् त्वयि तत् न चित्रम् भवेत् यत् सौम्य शोभनम् ।
जानामि अहम् त्वाम् सुग्रीव सततम् प्रिय वादिनम् ॥४-३९-४॥
Evam tvayi tat na chitram bhavet yat saumya shobhanam
Janami aham tvam sugriva satatam priya vadinam
39.5
त्वत् स नाथः सखे संख्ये जेता अस्मि सकलान् अरीन् ।
त्वम् एव मे सुहृत् मित्रम् साहाय्यम् कर्तुम् अर्हसि ॥४-३९-५॥
Tvat sa nathah sakhe sankhye jeta asmi sakalan arin
Tvam eva me suhrit mitram sahayyam kartum arhasi
39.6
जहार आत्म विनाशाय वैदेहीम् राक्षस अधमः ।
वंचयित्वा तु पौलोमीम् अनुह्लादो यथा शचीम् ॥४-३९-६॥
Jahara atma vinashaya vaidehim rakshasa adhamah
Vanchayitva tu paulomim anuhlado yatha shachim
39.7
न चिरात् तम् हनिष्यामि रावणम् निशितैः शरैः ।
पौलोम्याः पितरम् दृप्तम् शत क्रतुः इव अरिहा ॥४-३९-७॥
Na chirat tam hanishyami ravanam nishitaih sharaih
Paulomyah pitaram driptam shata kratuh iva ariha
39.8
एतस्मिन् अन्तरे च एव रजः समभिवर्तत ।
उष्णाम् तीव्राम् सहस्रांशोः छादयत् गगने प्रभाम् ॥४-३९-८॥
Etasmin antare cha eva rajah samabhivartata
Ushnam tivram sahasranshoh chhadayat gagane prabham
39.9
दिशः पर्याकुलाः च आसन् तमसा तेन दूषिताः ।
चचाल च मही सर्वा स शैल वन कानना ॥४-३९-९॥
Dishah paryakulah cha asan tamasa tena dushitah
Chachala cha mahi sarva sa shaila vana kanana
39.10
ततो नगेन्द्र संकाशैः तीक्ष्ण दन्ष्ट्रैः महाबलैः ।
कृत्स्ना संछादिता भूमिः असंख्येयैः प्लवंगमैः ॥४-३९-१०॥
Tato nagendra sankashaih tikshna danshtraih mahabalaih
Kritsna sanchhadita bhumih asankhyeyaih plavangamaih
39.11
निमेष अंतर मात्रेण ततः तैः हरि यूथपैः ।
कोटी शत परीवारैः कामरूपिभिः आवृता ॥४-३९-११॥
Nimesha antara matrena tatah taih hari yuthapaih
Koti shata parivaraih kamarupibhih avrita
39.12
नादेयैः पार्वतेयैः च सामुद्रैः च महाबलैः ।
हरिभिः मेघ निर्ह्रादैः अन्यैः च वन वासिभिः ॥४-३९-१२॥
Nadeyaih parvateyaih cha samudraih cha mahabalaih
Haribhih megha nirhradaih anyaih cha vana vasibhih
39.13
तरुण आदित्य वर्णैः च शशि गौरैः च वानरैः ।
पद्म केसर वर्णैः च श्वेतैः मेरु कृत आलयैः ॥४-३९-१३॥
Taruna aditya varnaih cha shashi gauraih cha vanaraih
Padma kesara varnaih cha shvetaih meru krita alayaih
39.14
कोटी सहस्रैः दशभिः श्रीमान् परिवृतः तदा ।
वीरः शतबलिः नाम वानरः प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-१४॥
Koti sahasraih dashabhih shriman parivritah tada
Virah shatabalih nama vanarah pratyadrishyata
39.15
ततः कांचन शैल आभः ताराया वीर्यवान् पिता ।
अनेकैः बहु साहस्रैः कोटिभिः प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-१५॥
Tatah kanchana shaila abhah taraya viryavan pita
Anekaih bahu sahasraih kotibhih pratyadrishyata
39.16
तथा अपरेण कोटीनाम् साहस्रेण समन्वितः ।
पिता रुमयाः संप्राप्तः सुग्रीव श्वशुरो विभुः ॥४-३९-१६॥
Tatha aparena kotinam sahasrena samanvitah
Pita rumayah sampraptah sugriva shvashuro vibhuh
39.17
पद्म केसर संकाशः तरुण अर्क निभ आननः ।
बुद्धिमान् वानर श्रेष्ठः सर्व वानर सत्तमः ॥४-३९-१७॥
Padma kesara sankashah taruna arka nibha ananah
Buddhiman vanara shreshthah sarva vanara sattamah
39.18
अनीकैः बहु साहस्रैः वानराणाम् समन्वितः ।
पिता हनुमतः श्रीमान् केसरी प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-१८॥
Anikaih bahu sahasraih vanaranam samanvitah
Pita hanumatah shriman kesari pratyadrishyata
39.19
गो लांगूल महाराजो गवाक्षो भीम विक्रमः ।
वृतः कोटि सहस्रेण वानराणाम् अदृश्यत ॥४-३९-१९॥
Go langula maharajo gavaksho bhima vikramah
Vritah koti sahasrena vanaranam adrishyata
39.20
ऋक्षाणाम् भीम वेगानाम् धूम्रः शत्रु निबर्हणः ।
वृतः कोटि सहस्राभ्याम् द्वाभ्याम् समभिवर्तत ॥४-३९-२०॥
Rikshanam bhima veganam dhumrah shatru nibarhanah
Vritah koti sahasrabhyam dvabhyam samabhivartata
39.21
महा अचल निभैः घोरैः पनसो नाम यूथपः ।
आजगाम महावीर्यः तिसृभिः कोटिभिः वृतः ॥४-३९-२१॥
Maha achala nibhaih ghoraih panaso nama yuthapah
Ajagama mahaviryah tisribhih kotibhih vritah
39.22
नील अंजन चय आकारो नीलो नाम अथ यूथपः ।
अदृश्यत महाकायः कोटिभिः दशभिः वृतः ॥४-३९-२२॥
Nila anjana chaya akaro nilo nama atha yuthapah
Adrishyata mahakayah kotibhih dashabhih vritah
39.23
ततः कांचन आभो गवयो नाम यूथपः ।
आजगाम महावीर्यः कोटिभिः पंचभिः वृतः ॥४-३९-२३॥
Tatah kanchana abho gavayo nama yuthapah
Ajagama mahaviryah kotibhih panchabhih vritah
39.24
दरीमुखः च बलवान् यूथपो अभ्याययौ तदा ।
वृतः कोटि सहस्रेण सुग्रीवम् समुपस्थितः ॥४-३९-२४॥
Darimukhah cha balavan yuthapo abhyayayau tada
Vritah koti sahasrena sugrivam samupasthitah
39.25
मैन्दः च द्विविदः च उभौ अश्वि पुत्रौ महाबलौ ।
कोटि कोटि सहस्रेण वानराणाम् अदृश्यताम् ॥४-३९-२५॥
Maindah cha dvividah cha ubhau ashvi putrau mahabalau
Koti koti sahasrena vanaranam adrishyatam
39.26
गजः च बलवान् वीरः त्रिसृभिः कोटिभिः वृतः ।
आजगाम महातेजाः सुग्रीवस्य समीपतः ॥४-३९-२६॥
Gajah cha balavan virah trisribhih kotibhih vritah
Ajagama mahatejah sugrivasya samipatah
39.27
ऋक्ष राजो महातेजा जांबवान् नाम नामतः ।
कोटिभिः दशभिः व्याप्तः सुग्रीवस्य वशे स्थितः ॥४-३९-२७॥
Riksha rajo mahateja jambavan nama namatah
Kotibhih dashabhih vyaptah sugrivasya vashe sthitah
39.28
रुमणो नाम तेजस्वी विक्रान्तैः वानरैः वृतः ।
आगतो बलवान् तूर्णम् कोटि शत समावृतः ॥४-३९-२८॥
Rumano nama tejasvi vikrantaih vanaraih vritah
Agato balavan turnam koti shata samavritah
39.29
ततः कोटि सहस्राणाम् सहस्रेण शतेन च ।
पृष्ठतो अनुगतः प्राप्तो हरिभिः गंधमादनः ॥४-३९-२९॥
Tatah koti sahasranam sahasrena shatena cha
Prishthato anugatah prapto haribhih gandhamadanah
39.30
ततः पद्म सहस्रेण वृतः शन्कु शतेन च ।
युव राजो अंगदः प्राप्तः पितृ तुल्य पराक्रमः ॥४-३९-३०॥
Tatah padma sahasrena vritah shanku shatena cha
Yuva rajo angadah praptah pitri tulya parakramah
39.31
ततः तारा द्युतिः तारो हरिः भीम पराक्रमः ।
पंचभिः हरि कोटीभिः दूरतः प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-३१॥
Tatah tara dyutih taro harih bhima parakramah
Panchabhih hari kotibhih duratah pratyadrishyata
39.32
इन्द्रजानुः कपिः वीरो यूथपः प्रत्यदृश्यत ।
एकादशानाम् कोटीनाम् ईश्वरः तैः च सम्वृतः ॥४-३९-३२॥
Indrajanuh kapih viro yuthapah pratyadrishyata
Ekadashanam kotinam ishvarah taih cha samvritah
39.33
ततो रंभः तु अनुप्राप्तः तरुण आदित्य संनिभः ।
आयुतेन वृतः चैव सहस्रेण शतेन च ॥४-३९-३३॥
Tato rambhah tu anupraptah taruna aditya sannibhah
Ayutena vritah chaiva sahasrena shatena cha
39.34
ततो यूथ पतिः वीरो दुर्मुखो नाम वानरः ।
प्रत्यदृश्यत कोटिभ्याम् द्वाभ्याम् परिवृतो बली ॥४-३९-३४॥
Tato yutha patih viro durmukho nama vanarah
Pratyadrishyata kotibhyam dvabhyam parivrito bali
39.35
कैलास शिखर आकारैः वानरैः भीम विक्रमैः ।
वृतः कोटि सहस्रेण हनुमान् प्रत्यदृश्यत ॥४-३९-३५॥
Kailasa shikhara akaraih vanaraih bhima vikramaih
Vritah koti sahasrena hanuman pratyadrishyata
39.36
नलः च अपि महावीर्यः संवृतो द्रुम वासिभिः ।
कोटी शतेन संप्राप्तः सहस्रेण शतेन च ॥४-३९-३६॥
Nalah cha api mahaviryah sanvrito druma vasibhih
Koti shatena sampraptah sahasrena shatena cha
39.37
ततो दधिमुखः श्रीमान् कोटिभिः दशभिः वृतः ।
संप्राप्तो अभिनदन् तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥४-३९-३७॥
Tato dadhimukhah shriman kotibhih dashabhih vritah
Samprapto abhinadan tasya sugrivasya mahatmanah
39.38
शरभः कुमुदो वह्निः वानरो रंहः एव च ।
एते च अन्ये च बहवो वानराः काम रूपिणः ॥४-३९-३८॥
Sharabhah kumudo vahnih vanaro ranhah eva cha
Ete cha anye cha bahavo vanarah kama rupinah
39.39
आवृत्य पृथिवीम् सर्वाम् पर्वतान् च वनानि च ।
यूथपाः समनुप्राप्ता एषाम् संख्या न विद्यते ॥४-३९-३९॥
Avritya prithivim sarvam parvatan cha vanani cha
Yuthapah samanuprapta esham sankhya na vidyate
39.40
आगताः च निविष्टाः च पृथिव्याम् सर्व वानराः ।
आप्लवंतः प्लवंतः च गर्जंतः च प्लवंगमाः ।अभ्यवर्तन्त सुग्रीवम् सूर्यम् अभ्र गणा इव ॥४-३९-४०॥
Agatah cha nivishtah cha prithivyam sarva vanarah
Aplavantah plavantah cha garjantah cha plavangamah, abhyavartanta sugrivam suryam abhra gana iva
39.41
कुर्वाणा बहु शब्दान् च प्रकृष्टा बलशालिनः ।
शिरोभिः वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयन् ॥४-३९-४१॥
Kurvana bahu shabdan cha prakrishta balashalinah
Shirobhih vanarendraya sugrivaya nyavedayan
39.42
अपरे वानर श्रेष्ठाः संगम्य च यथा उचितम् ।
सुग्रीवेण समागम्य स्थिताः प्रांजलयः तदा ॥४-३९-४२॥
Apare vanara shreshthah sangamya cha yatha uchitam
Sugrivena samagamya sthitah pranjalayah tada
39.43
सुग्रीवः त्वरितो रामे सर्वान् तान् वानरर्षभान् ।
निवेदयित्वा धर्मज्ञः स्थितः प्रान्जलिः अब्रवीत् ॥४-३९-४३॥
Sugrivah tvarito rame sarvan tan vanararshabhan
Nivedayitva dharmagyah sthitah pranjalih abravit
39.44
यथा सुखम् पर्वत निर्झरेषुवनेषु सर्वेषु च वानरेन्द्राः ।
निवेशयित्वा विधिवत् बलानिबलम् बलज्ञः प्रतिपत्तुम् ईष्टे ॥४-३९-४४॥
Yatha sukham parvata nirjhareshuvaneshu sarveshu cha vanarendrah
Niveshayitva vidhivat balanibalam balagyah pratipattum ishte