UtshovSarga 34
34.1
तम् अप्रतिहतम् क्रुद्धम् प्रविष्टम् पुरुषर्षभम् ।
सुग्रीवो लक्ष्मणम् दृष्ट्वा बभूव व्यथित इन्द्रियः ॥४-३४-१॥
Tam apratihatam kruddham pravishtam purusharshabham
Sugrivo lakshmanam drishtva babhuva vyathita indriyah
34.2
क्रुद्धम् निःश्वसमानम् तम् प्रदीप्तम् इव तेजसा ।
भ्रातुर् व्यसन संतप्तम् दृष्ट्वा दशरथ आत्मजम् ॥४-३४-२॥
Kruddham nihshvasamanam tam pradiptam iva tejasa
Bhratur vyasana santaptam drishtva dasharatha atmajam
34.3
उत्पपात हरिश्रेष्ठो हित्वा सौवर्णम् आसनम् ।
महान् महेन्द्रस्य यथा स्वलंकृत इव ध्वजः ॥४-३४-३॥
Utpapata harishreshtho hitva sauvarnam asanam
Mahan mahendrasya yatha svalankrita iva dhvajah
34.4
उत्पतंतम् अनूत्पेतू रुमा प्रभृतयः स्त्रियः ।
सुग्रीवम् गगने पूर्णम् चंद्रम् तारा गणा इव ॥४-३४-४॥
Utpatantam anutpetu ruma prabhritayah striyah
Sugrivam gagane purnam chandram tara gana iva
34.5
संरक्त नयनः श्रीमान् संचचार कृतांजलिः ।
बभूव अवस्थितः तत्र कल्प वृक्षो महान् इव ॥४-३४-५॥
Sanrakta nayanah shriman sanchachara kritanjalih
Babhuva avasthitah tatra kalpa vriksho mahan iva
34.6
रुमा द्वितीयम् सुग्रीवम् नारी मध्य गतम् स्थितम् ।
अब्रवीत् लक्ष्मणः क्रुद्धः स तारम् शशिनम् यथा ॥४-३४-६॥
Ruma dvitiyam sugrivam nari madhya gatam sthitam
Abravit lakshmanah kruddhah sa taram shashinam yatha
34.7
सत्त्व अभिजन संपन्नः स अनुक्रोशो जितेन्द्रियः ।
कृतज्ञः सत्य वादी च राजा लोके महीयते ॥४-३४-७॥
Sattva abhijana sampannah sa anukrosho jitendriyah
Kritagyah satya vadi cha raja loke mahiyate
34.8
यस्तु राजा स्थितो अधर्मे मित्राणाम् उपकारिणाम् ।
मिथ्या प्रतिज्ञाम् कुरुते को नृशंस तरः ततः ॥४-३४-८॥
Yastu raja sthito adharme mitranam upakarinam
Mithya pratigyam kurute ko nrishansa tarah tatah
34.9
शतम् अश्व अनृते हन्ति सहस्रम् तु गव अनृते ।
आत्मानम् स्व जनम् हन्ति पुरुषः पुरुष अनृते ॥४-३४-९॥
Shatam ashva anrite hanti sahasram tu gava anrite
Atmanam sva janam hanti purushah purusha anrite
34.10
पूर्वम् कृतार्थो मित्राणाम् न तत् प्रति करोति यः ।
कृतघ्नः सर्व भूतानाम् स वध्यः प्लवगेश्वर ॥४-३४-१०॥
Purvam kritartho mitranam na tat prati karoti yah
Kritaghnah sarva bhutanam sa vadhyah plavageshvara
34.11
गीतो अयम् ब्रह्मणा श्लोकः सर्व लोक नमस्कृतः ।
दृष्ट्वा कृतघ्नम् क्रुद्धेन तम् निबोध प्लवम्गम ॥४-३४-११॥
Gito ayam brahmana shlokah sarva loka namaskritah
Drishtva kritaghnam kruddhena tam nibodha plavamgama
34.12
गो घ्ने च एव सुरापे च चौरे भग्न व्रते तथा ।
निष्कृतिर् विहिता सद्भिः कृतघ्ने न अस्ति निष्कृतिः ॥४-३४-१२॥
Go ghne cha eva surape cha chaure bhagna vrate tatha
Nishkritir vihita sadbhih kritaghne na asti nishkritih
34.13
अनार्य त्वम् कृतघ्नः च मिथ्या वादी च वानर ।
पूर्वम् कृतार्थो रामस्य न तत् प्रतिकरोषि यत् ॥४-३४-१३॥
Anarya tvam kritaghnah cha mithya vadi cha vanara
Purvam kritartho ramasya na tat pratikaroshi yat
34.14
ननु नाम कृतार्थेन त्वया रामस्य वानर ।
सीताया मार्गणे यत्नः कर्तव्यः कृतम् इच्छता ॥४-३४-१४॥
Nanu nama kritarthena tvaya ramasya vanara
Sitaya margane yatnah kartavyah kritam ichchhata
34.15
स त्वम् ग्राम्येषु भोगेषु सक्तो मिथ्या प्रतिश्रवः ।
न त्वाम् रामो विजानीते सर्पम् मण्डूक राविणम् ॥४-३४-१५॥
Sa tvam gramyeshu bhogeshu sakto mithya pratishravah
Na tvam ramo vijanite sarpam manduka ravinam
34.16
महाभागेन रामेण पापः करुण वेदिना ।
हरीणाम् प्रापितो राज्यम् त्वम् दुरात्मा महात्मना ॥४-३४-१६॥
Mahabhagena ramena papah karuna vedina
Harinam prapito rajyam tvam duratma mahatmana
34.17
कृतम् चेत् न अभिजानीषे राघवस्य महात्मनः ।
सद्यः त्वम् निशितैर् बाणैर् हतो द्रक्ष्यसि वालिनम् ॥४-३४-१७॥
Kritam chet na abhijanishe raghavasya mahatmanah
Sadyah tvam nishitair banair hato drakshyasi valinam
34.18
न च संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः ।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालि पथम् अन्वगाः ॥४-३४-१८॥
Na cha sankuchitah pantha yena vali hato gatah
Samaye tishtha sugriva ma vali patham anvagah
34.19
न नूनम् इक्ष्वाकु वरस्य कार्मुकात्शरान् च तान् पश्यसि वज्र संनिभान् ।
ततः सुखम् नाम विषेवसे सुखीन राम कार्यम् मनसा अपि अवेक्षसे ॥४-३४-१९॥
Na nunam ikshvaku varasya karmukatsharan cha tan pashyasi vajra sannibhan
Tatah sukham nama vishevase sukhina rama karyam manasa api avekshase