UtshovSarga 32
32.1
अंगदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह ।
लक्ष्मणम् कुपितम् श्रुत्वा मुमोच आसनम् आत्मवान् ॥४-३२-१॥
Angadasya vachah shrutva sugrivah sachivaih saha
Lakshmanam kupitam shrutva mumocha asanam atmavan
32.2
स च तान् अब्रवीत् वाक्यम् निश्चित्य गुरु लाघवम् ।
मंत्रज्ञान् मंत्र कुशलो मंत्रेषु परिनिष्ठितः ॥४-३२-२॥
Sa cha tan abravit vakyam nishchitya guru laghavam
Mantragyan mantra kushalo mantreshu parinishthitah
32.3
न मे दुर् व्याहृतम् किंचित् न अपि मे दुर् अनुष्ठितम् ।
लक्ष्मणो राघव भ्राता क्रुद्धः किम् इति चिंतये ॥४-३२-३॥
Na me dur vyahritam kinchit na api me dur anushthitam
Lakshmano raghava bhrata kruddhah kim iti chintaye
32.4
असुहृद्भिः मम अमित्रैः नित्यम् अन्तर दर्शिभिः ।
मम दोषान् असंभूतान् श्रावितो राघवानुजः ॥४-३२-४॥
Asuhridbhih mama amitraih nityam antara darshibhih
Mama doshan asambhutan shravito raghavanujah
32.5
अत्र तावत् यथा बुद्धि सर्वैः एव यथा विधि ।
भावस्य निश्चयः तावत् विज्ञेयो निपुणम् शनैः ॥४-३२-५॥
Atra tavat yatha buddhi sarvaih eva yatha vidhi
Bhavasya nishchayah tavat vigyeyo nipunam shanaih
32.6
न खलु अस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान् न अपि राघवात् ।
मित्रम् तु अस्थान कुपितम् जनयति एव संभ्रमम् ॥४-३२-६॥
Na khalu asti mama traso lakshmanan na api raghavat
Mitram tu asthana kupitam janayati eva sambhramam
32.7
सर्वथा सुकरम् मित्रम् दुष्करम् प्रतिपालनम् ।
अनित्यत्वात् तु चित्तानाम् प्रीतिः अल्पे अपि भिद्यते ॥४-३२-७॥
Sarvatha sukaram mitram dushkaram pratipalanam
Anityatvat tu chittanam pritih alpe api bhidyate
32.8
अतो निमित्तम् त्रस्तो अहम् रामेण तु महात्मना ।
यन् मम उपकृतम् शक्यम् प्रतिकर्तुम् न तन् मया ॥४-३२-८॥
Ato nimittam trasto aham ramena tu mahatmana
Yan mama upakritam shakyam pratikartum na tan maya
32.9
सुग्रीवेण एवम् उक्ते तु हनुमान् हरि पुंगवः ।
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानर मंत्रिणाम् ॥४-३२-९॥
Sugrivena evam ukte tu hanuman hari pungavah
Uvacha svena tarkena madhye vanara mantrinam
32.10
सर्वथा न एतद् आश्चर्यम् यत् त्वम् हरिगणेश्वर ।
न विस्मरसि सुस्निग्धम् उपकारम् कृतम् शुभम् ॥४-३२-१०॥
Sarvatha na etad ashcharyam yat tvam hariganeshvara
Na vismarasi susnigdham upakaram kritam shubham
32.11
राघवेण तु वीरेण भयम् उत्सृज्य दूरतः ।
त्वत् प्रिय अर्थम् हतो वाली शक्र तुल्य पराक्रमः ॥४-३२-११॥
Raghavena tu virena bhayam utsrijya duratah
Tvat priya artham hato vali shakra tulya parakramah
32.12
सर्वथा प्रणयात् क्रुद्धो राघवो न अत्र संशयः ।
भ्रातरम् संप्रहितवान् लक्ष्मणम् लक्ष्मि वर्धनम् ॥४-३२-१२॥
Sarvatha pranayat kruddho raghavo na atra sanshayah
Bhrataram samprahitavan lakshmanam lakshmi vardhanam
32.13
त्वम् प्रमत्तो न जानीषे कालम् कलविदाम् वर ।
फुल्ल सप्त च्छद श्यामा प्रवृत्ता तु शरत् शिवा ॥४-३२-१३॥
Tvam pramatto na janishe kalam kalavidam vara
Phulla sapta chchhada shyama pravritta tu sharat shiva
32.14
निर्मल ग्रह नक्षत्रा द्यौः प्रनष्ट बलाहका ।
प्रसन्नाः च दिशः सर्वाः सरितः च सरांसि च ॥४-३२-१४॥
Nirmala graha nakshatra dyauh pranashta balahaka
Prasannah cha dishah sarvah saritah cha saransi cha
32.15
प्राप्तम् उद्योग कालम् तु न अवैषि हरिपुंगव ।
त्वम् प्रमत्त इति व्यक्तम् लक्ष्मणो अयम् इह आगतः ॥४-३२-१५॥
Praptam udyoga kalam tu na avaishi haripungava
Tvam pramatta iti vyaktam lakshmano ayam iha agatah
32.16
आर्तस्य हृत दारस्य परुषम् पुरुष अन्तरात् ।
वचनम् मर्षणीयम् ते राघवस्य महात्मनः ॥४-३२-१६॥
Artasya hrita darasya parusham purusha antarat
Vachanam marshaniyam te raghavasya mahatmanah
32.17
कृत अपराधस्य हि ते न अन्यत् पश्यामि अहम् क्षमम् ।
अंतरेण अंजलिम् बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥४-३२-१७॥
Krita aparadhasya hi te na anyat pashyami aham kshamam
Antarena anjalim baddhva lakshmanasya prasadanat
32.18
नियुक्तैः मंत्रिभिः वाच्यो अवश्यम् पार्थिवो हितम् ।
इत एव भयम् त्यक्त्वा ब्रवीमि अवधृतम् वचः ॥४-३२-१८॥
Niyuktaih mantribhih vachyo avashyam parthivo hitam
Ita eva bhayam tyaktva bravimi avadhritam vachah
32.19
अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापम् उद्यम्य राघवः ।
स देव असुर गंधर्वम् वशे स्थापयितुम् जगत् ॥४-३२-१९॥
Abhikruddhah samartho hi chapam udyamya raghavah
Sa deva asura gandharvam vashe sthapayitum jagat
32.20
न स क्षमः कोपयितुम् यः प्रसाद्य पुनर् भवेत् ।
पूर्व उपकारम् स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥४-३२-२०॥
Na sa kshamah kopayitum yah prasadya punar bhavet
Purva upakaram smarata kritagyena visheshatah
32.21
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वम् स पुत्रः स सुहृत् जनः ।
राजन् तिष्ठ स्व समये भर्तुः भार्या इव तत् वशे ॥४-३२-२१॥
Tasya murdhna pranamya tvam sa putrah sa suhrit janah
Rajan tishtha sva samaye bhartuh bharya iva tat vashe
32.22
न राम रामानुज शासनम् त्वयाकपीन्द्र युक्तम् मनसा अपि अपोहितुम् ।
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषम् बलम्स राघवस्य अस्य सुरेन्द्र वर्चसः ॥४-३२-२२॥
Na rama ramanuja shasanam tvayakapindra yuktam manasa api apohitum
Mano hi te gyasyati manusham balamsa raghavasya asya surendra varchasah