UtshovSarga 26
26.1
ततः शोक अभिसंतप्तम् सुग्रीवम् क्लिन्न वासनम् ।
शाखा मृग महामात्राः परिवार्य उपतस्थिरे ॥४-२६-१॥
Tatah shoka abhisantaptam sugrivam klinna vasanam
Shakha mriga mahamatrah parivarya upatasthire
26.2
अभिगम्य महाबाहुम् रामम् अक्लिष्ट कारिणम् ।
स्थिताः प्रांजलयः सर्वे पितामहम् इव ऋषयः ॥४-२६-२॥
Abhigamya mahabahum ramam aklishta karinam
Sthitah pranjalayah sarve pitamaham iva rishayah
26.3
ततः कांचन शैल आभः तरुण अर्क निभ आननः ।
अब्रवीत् प्रांजलिर् वाक्यम् हनुमान् मारुत आत्मजः ॥४-२६-३॥
Tatah kanchana shaila abhah taruna arka nibha ananah
Abravit pranjalir vakyam hanuman maruta atmajah
26.4
भवत् प्रसादात् काकुत्स्थ पितृ पैतामहम् महत् ।
वानराणाम् सुदंष्ट्राणाम् संपन्न बलशालिनाम् ॥४-२६-४॥
Bhavat prasadat kakutstha pitri paitamaham mahat
Vanaranam sudanshtranam sampanna balashalinam
26.5
महात्मानाम् सुदुष्प्रापम् प्राप्तम् राज्यम् इदम् प्रभो ।
भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरम् शुभम् ॥४-२६-५॥
Mahatmanam sudushprapam praptam rajyam idam prabho
Bhavata samanugyatah pravishya nagaram shubham
26.6
संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृत् गणः।
स्नातो अयम् विविधैर् गन्धैर् औषधैः च यथा विधि ॥४-२६-६॥
Sanvidhasyati karyani sarvani sasuhrit ganah
Snato ayam vividhair gandhair aushadhaih cha yatha vidhi
26.7
अर्चयिष्यति माल्यैः च रत्नैः च त्वाम् विशेषतः ।
इमाम् गिरि गुहाम् रम्याम् अभिगन्तुम् त्वम् अर्हसि ॥४-२६-७॥
Archayishyati malyaih cha ratnaih cha tvam visheshatah
Imam giri guham ramyam abhigantum tvam arhasi
26.8
कुरुष्व स्वामि संबन्धम् वानरान् संप्रहर्षयन् ।
एवम् उक्तो हनुमता राघवः पर वीरहा ॥४-२६-८॥
Kurushva svami sambandham vanaran sampraharshayan
Evam ukto hanumata raghavah para viraha
26.9
प्रत्युवाच हनूमन्तम् बुद्धिमान् वाक्य कोविदः ।
चतुर्दश समाः सौम्य ग्रामम् वा यदि वा पुरम् ॥४-२६-९॥
Pratyuvacha hanumantam buddhiman vakya kovidah
Chaturdasha samah saumya gramam va yadi va puram
26.10
न प्रवेक्ष्यामि हनुमन् पितुर् निर्देश पालकः ।
सुसमृद्धाम् गुहाम् दिव्याम् सुग्रीवो वानरर्षभः ॥४-२६-१०॥
Na pravekshyami hanuman pitur nirdesha palakah
Susamriddham guham divyam sugrivo vanararshabhah
26.11
प्रविष्टो विधिवत् वीरः क्षिप्रम् राज्ये अभिषिच्यताम् ।
एवम् उक्त्वा हनूमन्तम् रामः सुग्रीवम् अब्रवीत् ॥४-२६-११॥
Pravishto vidhivat virah kshipram rajye abhishichyatam
Evam uktva hanumantam ramah sugrivam abravit
26.12
वृत्तज्ञो वृत्त संपन्नम् उदार बल विक्रमम् ।
इमम् अपि अंगदम् वीरम् यौवराज्ये अभिषेचय ॥४-२६-१२॥
Vrittagyo vritta sampannam udara bala vikramam
Imam api angadam viram yauvarajye abhishechaya
26.13
ज्येष्ठस्य हि सुतो ज्येष्ठः सदृशो विक्रमेण च ।
अंगदो अयम् अदीनात्मा यौवराज्यस्य भाजनम् ॥४-२६-१३॥
Jyeshthasya hi suto jyeshthah sadrisho vikramena cha
Angado ayam adinatma yauvarajyasya bhajanam
26.14
पूर्वो अयम् वार्षिको मासः श्रावणः सलिल आगमः ।
प्रवृत्ताः सौम्य चत्वारो मासा वार्षिक संज्ञिताः ॥४-२६-१४॥
Purvo ayam varshiko masah shravanah salila agamah
Pravrittah saumya chatvaro masa varshika sangyitah
26.15
न अयम् उद्योग समयः प्रविश त्वम् पुरीम् शुभाम् ।
अस्मिन् वत्स्यामि अहम् सौम्य पर्वते सह लक्ष्मणः ॥४-२६-१५॥
Na ayam udyoga samayah pravisha tvam purim shubham
Asmin vatsyami aham saumya parvate saha lakshmanah
26.16
इयम् गिरि गुहा रम्या विशाला युक्त मारुता ।
प्रभूत सलिला सौम्य प्रभूत कमल उत्पला ॥४-२६-१६॥
Iyam giri guha ramya vishala yukta maruta
Prabhuta salila saumya prabhuta kamala utpala
26.17
कार्तिके समनुप्राप्ते त्वम् रावण वधे यत ।
एष नः समयः सौम्य प्रविश त्वम् स्वम् आलयम् ॥४-२६-१७॥
Kartike samanuprapte tvam ravana vadhe yata
Esha nah samayah saumya pravisha tvam svam alayam
26.18
अभिषिंचस्व राज्ये च सुहृदः संप्रहर्षय ।
इति राम अभ्यनुज्ञातः सुग्रीवो वानरर्षभः ॥४-२६-१८॥
Abhishinchasva rajye cha suhridah sampraharshaya
Iti rama abhyanugyatah sugrivo vanararshabhah
26.19
प्रविवेश पुरीम् रम्याम् किष्किंधाम् वालि पालिताम् ।
तम् वानर सहस्राणि प्रविष्टम् वानर ईश्वरम् ॥४-२६-१९॥
Pravivesha purim ramyam kishkindham vali palitam
Tam vanara sahasrani pravishtam vanara ishvaram
26.20
अभिवार्य प्रहृष्टानि सर्वतः प्लवगेश्वरम् ।
ततः प्रकृतयः सर्वा दृष्ट्वा हरि गण ईश्वरम् ॥४-२६-२०॥
Abhivarya prahrishtani sarvatah plavageshvaram
Tatah prakritayah sarva drishtva hari gana ishvaram
26.21
प्रणम्य मूर्ध्ना पतिता वसुधायाम् समाहिताः ।
सुग्रीवः प्रकृतीः सर्वाः संभाष्य उत्थाप्य वीर्यवान् ॥४-२६-२१॥
Pranamya murdhna patita vasudhayam samahitah
Sugrivah prakritih sarvah sambhashya utthapya viryavan
26.22
भ्रातुर् अंतः पुरम् सौम्यम् प्रविवेश महाबलः ।
प्रविष्टम् भीम विक्रांतम् सुग्रीवम् वानरर्षभम् ॥४-२६-२२॥
Bhratur antah puram saumyam pravivesha mahabalah
Pravishtam bhima vikrantam sugrivam vanararshabham
26.23
अभ्यषिंचंत सुहृदः सहस्राक्षम् इव अमराः ।
तस्य पाण्डुरम् आजह्रुः छत्रम् हेम परिष्कृतम् ॥४-२६-२३॥
Abhyashinchanta suhridah sahasraksham iva amarah
Tasya panduram ajahruh chhatram hema parishkritam
26.24
शुक्ले च वाल व्यजने हेम दण्डे यशस्करे ।
तथा सर्वाणि रत्नानि सर्व बीज औषधानि च ॥४-२६-२४॥
Shukle cha vala vyajane hema dande yashaskare
Tatha sarvani ratnani sarva bija aushadhani cha
26.25
स क्षीराणाम् च वृक्षाणाम् प्ररोहान् कुसुमानि च ।
शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतम् चैव अनुलेपनम् ॥४-२६-२५॥
Sa kshiranam cha vrikshanam prarohan kusumani cha
Shuklani chaiva vastrani shvetam chaiva anulepanam
26.26
सुगंधीनि च माल्यानि स्थलजानि अंबुजानि च ।
चन्दनानि च दिव्यानि गन्धाम् च विविधान् बहून् ॥४-२६-२६॥
Sugandhini cha malyani sthalajani ambujani cha
Chandanani cha divyani gandham cha vividhan bahun
26.27
अक्षतम् जात रूपम् च प्रियंगु मधु सर्पिषी ।
दधि चर्म च वैयाघ्रम् परार्ध्ये च अपि उपानहौ ॥४-२६-२७॥
Akshatam jata rupam cha priyangu madhu sarpishi
Dadhi charma cha vaiyaghram parardhye cha api upanahau
26.28
समालंभनम् आदाय गोरोचनम् मनः शिलाम् ।
आजग्मुः तत्र मुदिता वराः कन्याः च षोडश ॥४-२६-२८॥
Samalambhanam adaya gorochanam manah shilam
Ajagmuh tatra mudita varah kanyah cha shodasha
26.29
ततः ते वानर श्रेष्ठम् अभिषेक्तुम् यथा विधि ।
रत्नैर् वस्त्रैः च भक्ष्यैः च तोषयित्वा द्विजर्षभान् ॥४-२६-२९॥
Tatah te vanara shreshtham abhishektum yatha vidhi
Ratnair vastraih cha bhakshyaih cha toshayitva dvijarshabhan
26.30
ततः कुश परिस्तीर्णम् समिद्धम् जात वेदसम् ।
मंत्र पूतेन हविषा हुत्वा मंत्रविदो जनाः ॥४-२६-३०॥
Tatah kusha paristirnam samiddham jata vedasam
Mantra putena havisha hutva mantravido janah
26.31
ततो हेम प्रतिष्ठाने वर आस्तरण संवृते ।
प्रासाद शिखरे रम्ये चित्र माल्य उपशोभिते ॥४-२६-३१॥
Tato hema pratishthane vara astarana sanvrite
Prasada shikhare ramye chitra malya upashobhite
26.32
प्राङ्मुखम् विधिवत् मंत्रैः स्थापयित्वा वर आसने ।
नदी नदेभ्यः संहृत्य तीर्थेभ्यः च समंततः ॥४-२६-३२॥
Pranmukham vidhivat mantraih sthapayitva vara asane
Nadi nadebhyah sanhritya tirthebhyah cha samantatah
26.33
आहृत्य च समुद्रेभ्यः सर्वेभ्यो वानरर्षभाः ।
अपः कनक कुंभेषु निधाय विमलम् जलम् ॥४-२६-३३॥
Ahritya cha samudrebhyah sarvebhyo vanararshabhah
Apah kanaka kumbheshu nidhaya vimalam jalam
26.34
शुभैः वृषभ शृन्गैः च कलशैः च एव कांचनैः ।
शास्त्र दृष्टेन विधिना महर्षि विहितेन च ॥४-२६-३४॥
Shubhaih vrishabha shringaih cha kalashaih cha eva kanchanaih
Shastra drishtena vidhina maharshi vihitena cha
26.35
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गंधमादनः ।
मैन्दः च द्विविदः चैव हनूमान् जांबवान् तथा ॥४-२६-३५॥
Gajo gavaksho gavayah sharabho gandhamadanah
Maindah cha dvividah chaiva hanuman jambavan tatha
26.36
अभ्यषिंचंत सुग्रीवम् प्रसन्नेन सुगंधिना ।
सलिलेन सहस्राक्षम् वसवो वासवम् यथा ॥४-२६-३६॥
Abhyashinchanta sugrivam prasannena sugandhina
Salilena sahasraksham vasavo vasavam yatha
26.37
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे सर्वे वानर पुंगवाः ।
प्रचुक्रुशुर् महात्मानो हृष्टाः शत सहस्रशः ॥४-२६-३७॥
Abhishikte tu sugrive sarve vanara pungavah
Prachukrushur mahatmano hrishtah shata sahasrashah
26.38
रामस्य तु वचः कुर्वन् सुग्रीवो हरि पुंगवः ।
अंगदम् संपरिष्वज्य यौवराज्ये अभिषेचयत् ॥४-२६-३८॥
Ramasya tu vachah kurvan sugrivo hari pungavah
Angadam samparishvajya yauvarajye abhishechayat
26.39
अंगदे च अभिषिक्ते तु सानुक्रोशाः प्लवंगमाः ।
साधु साधु इति सुग्रीवम् महात्मानो हि अपूजयन् ॥४-२६-३९॥
Angade cha abhishikte tu sanukroshah plavangamah
Sadhu sadhu iti sugrivam mahatmano hi apujayan
26.40
रामम् च एव महात्मानम् लक्ष्मणम् च पुनः पुनः ।
प्रीताः च तुष्टुवुः सर्वे तादृशे तत्र वर्तिनि ॥४-२६-४०॥
Ramam cha eva mahatmanam lakshmanam cha punah punah
Pritah cha tushtuvuh sarve tadrishe tatra vartini
26.41
हृष्ट पुष्ट जन आकीर्णा पताका ध्वज शोभिता ।
बभूव नगरी रम्या क्षिकिंधा गिरि गह्वरे ॥४-२६-४१॥
Hrishta pushta jana akirna pataka dhvaja shobhita
Babhuva nagari ramya kshikindha giri gahvare
26.42
निवेद्य रामाय तदा महात्मनेमहा अभिषेकम् कपि वाहनी पतिः ।
रुमाम् च भार्याम् उपलभ्य वीर्यवान्अवाप राज्यम् त्रिदश अधिपो यथा ॥४-२६-४२॥
Nivedya ramaya tada mahatmanemaha abhishekam kapi vahani patih
Rumam cha bharyam upalabhya viryavanavapa rajyam tridasha adhipo yatha