UtshovSarga 20
20.1
राम चाप विसृष्टेन शरेण अंतकरेण तम् ।
दृष्ट्वा विनिहतम् भूमौ तारा ताराधिप आनना ॥४-२०-१॥
Rama chapa visrishtena sharena antakarena tam
Drishtva vinihatam bhumau tara taradhipa anana
20.2
सा समासाद्य भर्तारम् पर्यष्वजत भामिनी ।
इषुणा अभिहतम् दृष्ट्वा वालिनम् कुंजरोपमम् ॥४-२०-२॥
Sa samasadya bhartaram paryashvajata bhamini
Ishuna abhihatam drishtva valinam kunjaropamam
20.3
वानरम् पर्वत इन्द्र आभम् शोक संतप्त मानसा ।
तारा तरुम् इव उन्मूलम् पर्यदेवयत् आतुरा ॥४-२०-३॥
Vanaram parvata indra abham shoka santapta manasa
Tara tarum iva unmulam paryadevayat atura
20.4
रणे दारुण विक्रान्त प्रवीर प्लवताम् वर ।
किम् इदीनाम् पुरो भागाम् अद्य त्वम् न अभिभाषसे ॥४-२०-४॥
Rane daruna vikranta pravira plavatam vara
Kim idinam puro bhagam adya tvam na abhibhashase
20.5
उत्तिष्ठ हरि शार्दूल भजस्व शयन उत्तमम् ।
न एवम् विधाः शेरते हि भूमौ नृपति सत्तमाः ॥४-२०-५॥
Uttishtha hari shardula bhajasva shayana uttamam
Na evam vidhah sherate hi bhumau nripati sattamah
20.6
अतीव खलु ते कांता वसुधा वसुधाधिप ।
गत असुर् अपि ताम् गात्रैः माम् विहाय निषेवसे ॥४-२०-६॥
Ativa khalu te kanta vasudha vasudhadhipa
Gata asur api tam gatraih mam vihaya nishevase
20.7
व्यक्तम् अद्य त्वया वीर धर्मतः संप्रवर्तता ।
किष्किंधा इव पुरी रम्या स्वर्ग मार्गे विनिर्मिता ॥४-२०-७॥
Vyaktam adya tvaya vira dharmatah sampravartata
Kishkindha iva puri ramya svarga marge vinirmita
20.8
यानि अस्माभिः त्वया सार्धम् वनेषु मधु गंधिषु ।
विहृतानि त्वया काले तेषाम् उपरमः कृतः ॥४-२०-८॥
Yani asmabhih tvaya sardham vaneshu madhu gandhishu
Vihritani tvaya kale tesham uparamah kritah
20.9
निरानंदा निराशा अहम् निमग्ना शोक सागरे ।
त्वयि पंचत्वम् आपन्ने महायूथप यूथपे ॥४-२०-९॥
Nirananda nirasha aham nimagna shoka sagare
Tvayi panchatvam apanne mahayuthapa yuthape
20.10
हृदयम् सुस्थिरम् मह्यम् दृष्ट्वा विनिहतम् भुवि ।
यन् न शोक अभिसंतप्तम् स्फुटते अद्य सहस्रधा ॥४-२०-१०॥
Hridayam susthiram mahyam drishtva vinihatam bhuvi
Yan na shoka abhisantaptam sphutate adya sahasradha
20.11
सुग्रीवस्य त्वया भार्या हृता स च विवासितः ।
यत् तत् तस्य त्वया व्युष्टिः प्राप्ता इयम् प्लवगाधिप ॥४-२०-११॥
Sugrivasya tvaya bharya hrita sa cha vivasitah
Yat tat tasya tvaya vyushtih prapta iyam plavagadhipa
20.12
निःश्रेयस परा मोहात् त्वया च अहम् विगर्हिता ।
या एषा अब्रुवम् हितम् वाक्यम् वानरेन्द्र हित एषिणी ॥४-२०-१२॥
Nihshreyasa para mohat tvaya cha aham vigarhita
Ya esha abruvam hitam vakyam vanarendra hita eshini
20.13
रूप यौवन दृप्तानाम् दक्षिणानाम् च मानद ।
नूनम् अप्सरसाम् आर्य चित्तानि प्रमथिष्यसि ॥४-२०-१३॥
Rupa yauvana driptanam dakshinanam cha manada
Nunam apsarasam arya chittani pramathishyasi
20.14
कालो निःसंशयो नूनम् जीवित अंतकरः तव ।
बलात् येन अवपन्नो असि सुग्रीवस्य अवशो वशम् ॥४-२०-१४॥
Kalo nihsanshayo nunam jivita antakarah tava
Balat yena avapanno asi sugrivasya avasho vasham
20.15
अस्थाने वालिनम् हत्वा युध्यमानम् परेण च ।
न संतप्यति काकुत्स्थः कृत्वा सुगर्हितम् ॥४-२०-१५॥
Asthane valinam hatva yudhyamanam parena cha
Na santapyati kakutsthah kritva sugarhitam
20.16
वैधव्यम् शोक संतापम् कृपणम् अकृपणा सती ।
अदुह्ख उपचिता पूर्वम् वर्तयिष्यामि अनाथवत् ॥४-२०-१६॥
Vaidhavyam shoka santapam kripanam akripana sati
Aduhkha upachita purvam vartayishyami anathavat
20.17
लालितः च अंगदो वीरः सुकुमारः सुखोचितः ।
वत्स्यते काम् अवस्थाम् मे पितृव्ये क्रोध मूर्च्छिते ॥४-२०-१७॥
Lalitah cha angado virah sukumarah sukhochitah
Vatsyate kam avastham me pitrivye krodha murchchhite
20.18
कुरुष्व पितरम् पुत्र सुदृष्टम् धर्म वत्सलम् ।
दुर्लभम् दर्शनम् तस्य तव वत्स भविष्यति ॥४-२०-१८॥
Kurushva pitaram putra sudrishtam dharma vatsalam
Durlabham darshanam tasya tava vatsa bhavishyati
20.19
समाश्वासय पुत्रम् त्वम् संदेशम् संदिशस्व मे ।
मूर्ध्नि च एनम् समाघ्राय प्रवासम् प्रस्थितो हि असि ॥४-२०-१९॥
Samashvasaya putram tvam sandesham sandishasva me
Murdhni cha enam samaghraya pravasam prasthito hi asi
20.20
रामेण हि महत् कर्म कृतम् त्वाम् अभिनिघ्नता ।
आनृण्यम् तु गतम् तस्य सुग्रीवस्य प्रतिश्रवे ॥४-२०-२०॥
Ramena hi mahat karma kritam tvam abhinighnata
Anrinyam tu gatam tasya sugrivasya pratishrave
20.21
सकामो भव सुग्रीव रुमाम् त्वम् प्रतिपत्स्यसे ।
भुंक्ष्व राज्यम् अनुद्विग्नः शस्तो भ्राता रिपुः तव ॥४-२०-२१॥
Sakamo bhava sugriva rumam tvam pratipatsyase
Bhunkshva rajyam anudvignah shasto bhrata ripuh tava
20.22
किम् माम् एवम् प्रलपतीम् प्रियाम् त्वम् न अभिभाषसे ।
इमाः पश्य वरा बह्वयः भार्याः ते वानरेश्वर ॥४-२०-२२॥
Kim mam evam pralapatim priyam tvam na abhibhashase
Imah pashya vara bahvayah bharyah te vanareshvara
20.23
तस्या विलपितम् श्रुत्वा वानर्यः सर्वतः च ताः ।
परिगृह्य अंगदम् दीना दुह्ख आर्ताः परिचुक्रुशुः ॥४-२०-२३॥
Tasya vilapitam shrutva vanaryah sarvatah cha tah
Parigrihya angadam dina duhkha artah parichukrushuh
20.24
किम् अंगदम् स अंगद वीर बाहोविहाय यातो असि अद्य चिरम् प्रवासम् ।
न युक्तम् एवम् गुण संनिकृष्टम्विहाय पुत्रम् प्रिय पुत्रम् प्रिय चारु वेषम् ॥४-२०-२४॥
Kim angadam sa angada vira bahovihaya yato asi adya chiram pravasam
Na yuktam evam guna sannikrishtamvihaya putram priya putram priya charu vesham
20.25
यदि अप्रियम् किंचिद् असंप्रधार्यकृतम् मया स्यात् तव दीर्घ बाहो ।
क्षमस्व मे तत् हरि वम्श नाथव्रजामि मूर्ध्ना तव वीर पादौ ॥४-२०-२५॥
Yadi apriyam kinchid asampradharyakritam maya syat tava dirgha baho
Kshamasva me tat hari vamsha nathavrajami murdhna tava vira padau
20.26
तथा तु तारा करुणम् रुदंतीभर्तुः समीपे सह वानरीभिः ।
व्यवस्यत प्रायम् अनिन्द्य वर्णाउपोपवेष्टुम् भुवि यत्र वाली ॥४-२०-२६॥
Tatha tu tara karunam rudantibhartuh samipe saha vanaribhih
Vyavasyata prayam anindya varnaupopaveshtum bhuvi yatra vali