UtshovSarga 2
2.1
तौ तु दृष्ट्वा महात्मानौ भ्रातरौ राम लक्ष्मणौ ।
वर आयुध धरौ वीरौ सुग्रीवः श्ङ्कितोऽभवत् ॥४-२-१॥
Tau tu drishtva mahatmanau bhratarau rama lakshmanau
Vara ayudha dharau virau sugrivah shnkitobhavat
2.2
उद्विग्न हृदयः सर्वा दिशः समवलोकयन् ।
न व्यतिष्ठत कस्मिन् चित् देशे वानर पुङ्गवः ॥४-२-२॥
Udvigna hridayah sarva dishah samavalokayan
Na vyatishthata kasmin chit deshe vanara pungavah
2.3
नैव चक्रे मनः स्थातुम् वीक्षमाणो महाबलौ ।
कपेः परम भीतस्य चित्तम् व्यवससाद ह ॥४-२-३॥
Naiva chakre manah sthatum vikshamano mahabalau
Kapeh parama bhitasya chittam vyavasasada ha
2.4
चिन्तयित्वा स धर्मात्मा विमृश्य गुरु लाघवम् ।
सुग्रीवः परम उद्विग्नः सर्वैः तैः वानरैः सह ॥४-२-४॥
Chintayitva sa dharmatma vimrishya guru laghavam
Sugrivah parama udvignah sarvaih taih vanaraih saha
2.5
ततः स सचिवेभ्यः तु सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
शशंस परम उद्विग्नः पश्यन् तौ राम लक्ष्मणौ ॥४-२-५॥
Tatah sa sachivebhyah tu sugrivah plavagadhipah
Shashansa parama udvignah pashyan tau rama lakshmanau
2.6
एतौ वनम् इदम् दुर्गम् वालि प्रणिहितौ ध्रुवम् ।
छद्मना चीर वसनौ प्रचरन्तौ इह आगतौ ॥४-२-६॥
Etau vanam idam durgam vali pranihitau dhruvam
Chhadmana chira vasanau pracharantau iha agatau
2.7
ततः सुग्रीव सचिवा दृष्ट्वा परम धन्विनौ ।
जग्मुः गिरि तटात् तस्माद् अन्यत् शिखरम् उत्तमम् ॥४-२-७॥
Tatah sugriva sachiva drishtva parama dhanvinau
Jagmuh giri tatat tasmad anyat shikharam uttamam
2.8
ते क्षिप्रम् अभिगम्य अथ यूथपा यूथपर्षभम् ।
हरयो वानर श्रेष्ठम् परिवार्य उपतस्थिरे ॥४-२-८॥
Te kshipram abhigamya atha yuthapa yuthaparshabham
Harayo vanara shreshtham parivarya upatasthire
2.9
एवम् एक आयन गताः प्लवमाना गिरेः गिरिम् ।
प्रकंपयन्तो वेगेन गिरीणाम् शिखराणि च ॥४-२-९॥
Evam eka ayana gatah plavamana gireh girim
Prakampayanto vegena girinam shikharani cha
2.10
ततः शाखा मृगाः सर्वे प्लवमाना महाबलाः ।
बभंजुः च नगान् तत्र पुष्पितान् दुर्गम् आश्रितान् ॥४-२-१०॥
Tatah shakha mrigah sarve plavamana mahabalah
Babhanjuh cha nagan tatra pushpitan durgam ashritan
2.11
आप्लवन्तो हरिवराः सर्वतः तम् महागिरिम् ।
मृग मार्जार शार्दूलान् त्रासयन्तो ययुः तदा ॥४-२-११॥
Aplavanto harivarah sarvatah tam mahagirim
Mriga marjara shardulan trasayanto yayuh tada
2.12
ततः सुग्रीव सचिवाः पर्वतेन्द्रे समाहिताः ।
संगम्य कपि मुख्येन सर्वे प्रांजलयः स्थिताः ॥४-२-१२॥
Tatah sugriva sachivah parvatendre samahitah
Sangamya kapi mukhyena sarve pranjalayah sthitah
2.13
ततः तु भय संत्रस्तम् वालि किल्बिष शन्कितम् ।
उवाच हनुमान् वाक्यम् सुग्रीवम् वाक्य कोविदः ॥४-२-१३॥
Tatah tu bhaya santrastam vali kilbisha shankitam
Uvacha hanuman vakyam sugrivam vakya kovidah
2.14
संभ्रमः त्यजताम् एष सर्वैः वालि कृते महान् ।
मलयोऽयम् गिरिवरो भयम् न इह अस्ति वालिनः ॥४-२-१४॥
Sambhramah tyajatam esha sarvaih vali krite mahan
Malayoyam girivaro bhayam na iha asti valinah
2.15
यस्मात् उद्विग्न चेताः त्वम् विद्रुतो हरिपुंगव ।
तम् क्रूर दर्शनम् क्रूरम् न इह पश्यामि वालिनम् ॥४-२-१५॥
Yasmat udvigna chetah tvam vidruto haripungava
Tam krura darshanam kruram na iha pashyami valinam
2.16
यस्मात् तव भयम् सौम्य पूर्वजात् पाप कर्मणः ।
स न इह वाली दुष्टात्मा न ते पश्यामि अहम् भयम् ॥४-२-१६॥
Yasmat tava bhayam saumya purvajat papa karmanah
Sa na iha vali dushtatma na te pashyami aham bhayam
2.17
अहो शाखा मृगत्वम् ते व्यक्तम् एव प्लवंगम ।
लघु चित्ततया आत्मानम् न स्थापयसि यो मतौ ॥४-२-१७॥
Aho shakha mrigatvam te vyaktam eva plavangama
Laghu chittataya atmanam na sthapayasi yo matau
2.18
बुद्धि विज्ञान संपन्न इङ्गितैः सर्वम् आचर ।
न हि अबुद्धिम् गतो राजा सर्व भूतानि शास्ति हि ॥४-२-१८॥
Buddhi vigyana sampanna ingitaih sarvam achara
Na hi abuddhim gato raja sarva bhutani shasti hi
2.19
सुग्रीवः तु शुभम् वाक्यम् श्रुत्वा सर्वम् हनूमतः ।
ततः शुभतरम् वाक्यम् हनूमन्तम् उवाच ह ॥४-२-१९॥
Sugrivah tu shubham vakyam shrutva sarvam hanumatah
Tatah shubhataram vakyam hanumantam uvacha ha
2.20
दीर्घ बाहू विशालाक्षौ शर चाप असि धारिणौ ।
कस्य न स्यात् भयम् दृष्ट्वा हि एतौ सुर सुत उपमौ ॥४-२-२०॥
Dirgha bahu vishalakshau shara chapa asi dharinau
Kasya na syat bhayam drishtva hi etau sura suta upamau
2.21
वालि प्रणिहितौ एव शन्के अहम् पुरुषोत्तमौ ।
राजानो बहु मित्राः च विश्वासो न अत्र हि क्षमः ॥४-२-२१॥
Vali pranihitau eva shanke aham purushottamau
Rajano bahu mitrah cha vishvaso na atra hi kshamah
2.22
अरयः च मनुष्येण विज्ञेयाः छद्म चारिणः ।
विश्वस्तानाम् अविश्वस्ताः छिद्रेषु प्रहरन्ति अपि ॥४-२-२२॥
Arayah cha manushyena vigyeyah chhadma charinah
Vishvastanam avishvastah chhidreshu praharanti api
2.23
कृत्येषु वाली मेधावी राजानो बहु दर्शनः ।
भवन्ति पर हन्तारः ते ज्ञेयाः प्राकृतैः नरैः ॥४-२-२३॥
Krityeshu vali medhavi rajano bahu darshanah
Bhavanti para hantarah te gyeyah prakritaih naraih
2.24
तौ त्वया प्राकृतेन एव गत्वा ज्ञेयौ प्लवंगम ।
इङ्गितानाम् प्रकारैः च रूपव्या भाषणेन च ॥४-२-२४॥
Tau tvaya prakritena eva gatva gyeyau plavangama
Ingitanam prakaraih cha rupavya bhashanena cha
2.25
लक्षयस्व तयोः भावम् प्रहृष्ट मनसौ यदि ।
विश्वासयन् प्रशंसाभिः इङ्गितैः च पुनः पुनः ॥४-२-२५॥
Lakshayasva tayoh bhavam prahrishta manasau yadi
Vishvasayan prashansabhih ingitaih cha punah punah
2.26
मम एव अभिमुखम् स्थित्वा पृच्छ त्वम् हरि पुंगव ।
प्रयोजनम् प्रवेशस्य वनस्य अस्य धनुर् धरौ ॥४-२-२६॥
Mama eva abhimukham sthitva prichchha tvam hari pungava
Prayojanam praveshasya vanasya asya dhanur dharau
2.27
शुद्ध आत्मानौ यदि एतौ जानीहि त्वम् प्लवंगम ।
व्याभाषितैः वा रूपैः वा विज्ञेया दुष्टता अनयोः ॥४-२-२७॥
Shuddha atmanau yadi etau janihi tvam plavangama
Vyabhashitaih va rupaih va vigyeya dushtata anayoh
2.28
इति एवम् कपिराजेन संदिष्टो मारुतात्मजः ।
चकार गमने बुद्धिम् यत्र तौ राम लक्ष्मणौ ॥४-२-२८॥
Iti evam kapirajena sandishto marutatmajah
Chakara gamane buddhim yatra tau rama lakshmanau
2.29
तथा इति संपूज्य वचः तु तस्य कपेः सुभीतस्य दुरासदस्य ।
महानुभावो हनुमान् ययौ तदा स यत्र रामो अतिबली स लक्ष्मणः ॥४-२-२९॥
Tatha iti sampujya vachah tu tasya kapeh subhitasya durasadasya
Mahanubhavo hanuman yayau tada sa yatra ramo atibali sa lakshmanah