UtshovSarga 9
9.1
सुतीक्ष्णेन अभ्यनुज्ञातम् प्रस्थितम् रघु नन्दनम् ।
हृद्यया स्निग्धया वाचा भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥३-९-१॥
Sutikshnena abhyanugyatam prasthitam raghu nandanam
Hridyaya snigdhaya vacha bhartaram idam abravit
9.2
अधर्मम् तु सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान् ।
निवृत्तेन च शक्यो अयम् व्यसनात् कामजाद् इह ॥३-९-२॥
Adharmam tu susukshmena vidhina prapyate mahan
Nivrittena cha shakyo ayam vyasanat kamajad iha
9.3
त्रीणि एव व्यसनानि अत्र कामजानि भवन्ति उत ।
मिथ्या वाक्यम् तु परमम् तस्मात् गुरुतरा उभौ ॥३-९-३॥
Trini eva vyasanani atra kamajani bhavanti uta
Mithya vakyam tu paramam tasmat gurutara ubhau
9.4
पर दार अभिगमनम् विना वैरम् च रौद्रता ।
मिथ्या वाक्यम् न ते भूतम् न भविष्यति राघव ॥३-९-४॥
Para dara abhigamanam vina vairam cha raudrata
Mithya vakyam na te bhutam na bhavishyati raghava
9.5
कुतो अभिलषणम् स्त्रीणाम् परेषाम् धर्म नाशनम् ।
तव नास्ति मनुष्येन्द्र न च आभूत् ते कदाचन ॥३-९-५॥
Kuto abhilashanam strinam paresham dharma nashanam
Tava nasti manushyendra na cha abhut te kadachana
9.6
मनस्यपि तथा राम न च एतत् विद्यते क्वचित् ।
स्व दार निरतः च एव नित्यम् एव नृपात्मज ॥३-९-६॥
Manasyapi tatha rama na cha etat vidyate kvachit
Sva dara niratah cha eva nityam eva nripatmaja
9.7
धर्मिष्टः सत्य सन्धः च पितुः निर्देश कारकः ।
त्वयि धर्मः च सत्यम् च त्वयि सर्वम् प्रतिष्टितम् ॥३-९-७॥
Dharmishtah satya sandhah cha pituh nirdesha karakah
Tvayi dharmah cha satyam cha tvayi sarvam pratishtitam
9.8
तच्च सर्वम् महाबाहो शक्यम् वोढुम् जितेइन्द्रियैः ।
तव वश्य इन्द्रियत्वम् च जानामि शुभदर्शन ॥३-९-८॥
Tachcha sarvam mahabaho shakyam vodhum jiteindriyaih
Tava vashya indriyatvam cha janami shubhadarshana
9.9
तृतीयम् यद् इदम् रौद्रम् पर प्राण अभिहिंसनम् ।
निर्वैरम् क्रियते मोहात् तत् च ते समुपस्थितम् ॥३-९-९॥
Tritiyam yad idam raudram para prana abhihinsanam
Nirvairam kriyate mohat tat cha te samupasthitam
9.10
प्रतिज्ञातः त्वया वीर दण्डकारण्य वासिनाम् ।
ऋषीणाम् रक्षणार्थाय वधः संयति रक्षसाम् ॥३-९-१०॥
Pratigyatah tvaya vira dandakaranya vasinam
Rishinam rakshanarthaya vadhah sanyati rakshasam
9.11
एतन् निमित्तम् च वनम् दण्डका इति विश्रुतम् ।
प्रस्थितः त्वम् सह भ्रात्रा धृत बाण शराअसनः ॥३-९-११॥
Etan nimittam cha vanam dandaka iti vishrutam
Prasthitah tvam saha bhratra dhrita bana sharaasanah
9.12
ततः त्वाम् प्रस्थितम् दृष्ट्वा मम चिन्त आकुलम् मनः ।
त्वत् वृत्तम् चिन्तयन्त्या वै भवेत् निःश्रेयसम् हितम् ॥३-९-१२॥
Tatah tvam prasthitam drishtva mama chinta akulam manah
Tvat vrittam chintayantya vai bhavet nihshreyasam hitam
9.13
न हि मे रोचते वीरः गमनम् दण्डकान् प्रति ।
कारणम् तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याः श्रूयताम् मम ॥३-९-१३॥
Na hi me rochate virah gamanam dandakan prati
Karanam tatra vakshyami vadantyah shruyatam mama
9.14
त्वम् हि बाण धनुष्पाणिः भ्रात्रा सह वनम् गतः ।
दृष्ट्वा वन चरान् सर्वान् कच्चित् कुर्याः शर व्ययम् ॥३-९-१४॥
Tvam hi bana dhanushpanih bhratra saha vanam gatah
Drishtva vana charan sarvan kachchit kuryah shara vyayam
9.15
क्षत्रियाणाम् इह धनुर् हुताशस्य इन्धनानि च ।
समीपतः स्थितम् तेजो बलम् उच्छ्रयते भृशम् ॥३-९-१५॥
Kshatriyanam iha dhanur hutashasya indhanani cha
Samipatah sthitam tejo balam uchchhrayate bhrisham
9.16
पुरा किल महाबाहो तपस्वी सत्य वाक् शुचिः ।
कस्मिन् चित् अभवत् पुण्ये वने रत मृग द्विजे ॥३-९-१६॥
Pura kila mahabaho tapasvi satya vak shuchih
Kasmin chit abhavat punye vane rata mriga dvije
9.17
तस्य एव तपसो विघ्नम् कर्तुम् इन्द्रः शचीपतिः ।
खड्ग पाणिः अथ आगच्छत् आश्रमम् भट रूप धृक् ॥३-९-१७॥
Tasya eva tapaso vighnam kartum indrah shachipatih
Khadga panih atha agachchhat ashramam bhata rupa dhrik
9.18
तस्मिन् तत् आश्रम पदे निहितः खड्ग उत्तमः ।
स न्यास विधिना दत्तः पुण्ये तपसि तिष्ठतः ॥३-९-१८॥
Tasmin tat ashrama pade nihitah khadga uttamah
Sa nyasa vidhina dattah punye tapasi tishthatah
9.19
स तत् शस्त्रम् अनुप्राप्य न्यास रक्षण तत्परः ।
वने तु विचरति एव रक्षन् प्रत्ययम् आत्मनः ॥३-९-१९॥
Sa tat shastram anuprapya nyasa rakshana tatparah
Vane tu vicharati eva rakshan pratyayam atmanah
9.20
यत्र गच्छति उपादातुम् मूलानि च फलानि च ।
न विना याति तम् खड्गम् न्यास रक्षण तत्परः ॥३-९-२०॥
Yatra gachchhati upadatum mulani cha phalani cha
Na vina yati tam khadgam nyasa rakshana tatparah
9.21
नित्यम् शस्त्रम् परिवहन् क्रमेण स तपोधनः ।
चकार रौद्रीम् स्वाम् बुद्धिम् त्यक्त्वा तपसि निश्चयम् ॥३-९-२१॥
Nityam shastram parivahan kramena sa tapodhanah
Chakara raudrim svam buddhim tyaktva tapasi nishchayam
9.22
ततः स रौद्र अभिरतः प्रमत्तो अधर्म कर्षितः ।
तस्य शस्त्रस्य संवासात् जगाम नरकम् मुनिः ॥३-९-२२॥
Tatah sa raudra abhiratah pramatto adharma karshitah
Tasya shastrasya sanvasat jagama narakam munih
9.23
एवम् एतत् पुरा वृत्तम् शस्त्र संयोग कारणम् ।
अग्नि संयोगवत् हेतुः शस्त्र संयोग उच्यते ॥३-९-२३॥
Evam etat pura vrittam shastra sanyoga karanam
Agni sanyogavat hetuh shastra sanyoga uchyate
9.24
स्नेहात् च बहुमानात् च स्मारये त्वाम् न शिक्षये ।
न कथंचन सा कार्या गृहीत धनुषा त्वया ॥३-९-२४॥
Snehat cha bahumanat cha smaraye tvam na shikshaye
Na kathanchana sa karya grihita dhanusha tvaya
9.25
बुद्धिः वैरम् विना हन्तुम् राक्षसान् दण्डक आश्रितान् ।
अपराधम् विना हन्तुम् लोको वीर न कामये ॥३-९-२५॥
Buddhih vairam vina hantum rakshasan dandaka ashritan
Aparadham vina hantum loko vira na kamaye
9.26
क्षत्रियाणाम् तु वीराणाम् वनेषु नियतात्मनाम् ।
धनुषा कार्यम् एतावत् आर्तानाम् अभिरक्षणम् ॥३-९-२६॥
Kshatriyanam tu viranam vaneshu niyatatmanam
Dhanusha karyam etavat artanam abhirakshanam
9.27
क्व च शस्त्रम् क्व च वनम् क्व च क्षात्रम् तपः क्व च ।
व्याविद्धम् इदम् अस्माभिः देश धर्मः तु पूज्यताम् ॥३-९-२७॥
Kva cha shastram kva cha vanam kva cha kshatram tapah kva cha
Vyaviddham idam asmabhih desha dharmah tu pujyatam
9.28
तदार्य कलुषा बुद्धिः जायते शस्त्र सेवनात् ।
पुनर् गत्वात् तत् अयोध्यायाम् क्षत्र धर्मम् चरिष्यसि ॥३-९-२८॥
Tadarya kalusha buddhih jayate shastra sevanat
Punar gatvat tat ayodhyayam kshatra dharmam charishyasi
9.29
अक्षया तु भवेत् प्रीतिः श्वश्रू श्वशुरयोः मम ।
यदि राज्यम् हि संन्यस्य भवेत् त्वम् निरतो मुनिः ॥३-९-२९॥
Akshaya tu bhavet pritih shvashru shvashurayoh mama
Yadi rajyam hi sannyasya bhavet tvam nirato munih
9.30
धर्मात् अर्थः प्रभवति धर्मात् प्रभवते सुखम् ।
धर्मेण लभते सर्वम् धर्म सारम् इदम् जगत् ॥३-९-३०॥
Dharmat arthah prabhavati dharmat prabhavate sukham
Dharmena labhate sarvam dharma saram idam jagat
9.31
आत्मानम् नियमैः तैः तैः कर्षयित्वा प्रयत्नतः ।
प्राप्यते निपुणैः धर्मो न सुखात् लभते सुखम् ॥३-९-३१॥
Atmanam niyamaih taih taih karshayitva prayatnatah
Prapyate nipunaih dharmo na sukhat labhate sukham
9.32
नित्यम् शुचि मतिः सौम्य चर धर्मम् तपो वने ।
सर्वम् हि विदितम् तुभ्यम् त्रैलोक्यम् अपि तत्त्वतः ॥३-९-३२॥
Nityam shuchi matih saumya chara dharmam tapo vane
Sarvam hi viditam tubhyam trailokyam api tattvatah
9.33
स्त्री चापलात् एतत् उदाहृतम् मेधर्मम् च वक्तुम् तव कः समर्थः ।
विचार्य बुद्ध्या तु सह अनुजेनयत् रोचते तत् कुरु म अचिरेण ॥३-९-३३॥
Stri chapalat etat udahritam medharmam cha vaktum tava kah samarthah
Vicharya buddhya tu saha anujenayat rochate tat kuru ma achirena