UtshovSarga 64
64.1
स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणम् वाक्यम् अब्रवीत् ।
शीघ्रम् लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीम् नदीम् ॥३-६४-१॥
Sa dino dinaya vacha lakshmanam vakyam abravit
Shighram lakshmana janihi gatva godavarim nadim
64.2
अपि गोदावरीम् सीता पद्मानि आनयितुम् गता ।
एवम् उक्तः तु रामेण लक्ष्मणः पुनः एव हि ॥३-६४-२॥
Api godavarim sita padmani anayitum gata
Evam uktah tu ramena lakshmanah punah eva hi
64.3
नदीम् गोदावरीम् रम्याम् जगाम लघु विक्रमः ।
ताम् लक्ष्मणः तीर्थवतीम् विचित्वा रामम् अब्रवीत् ॥३-६४-३॥
Nadim godavarim ramyam jagama laghu vikramah
Tam lakshmanah tirthavatim vichitva ramam abravit
64.4
नैनाम् पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे ।
कम् नु सा देशम् आपन्ना वैदेही क्लेश नाशिनी ॥३-६४-४॥
Nainam pashyami tirtheshu kroshato na shrinoti me
Kam nu sa desham apanna vaidehi klesha nashini
64.5
न हि तम् वेद्मि वै राम यत्र सा तनु मध्यमा ।
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दीनः संताप मोहितः ॥३-६४-५॥
Na hi tam vedmi vai rama yatra sa tanu madhyama
Lakshmanasya vachah shrutva dinah santapa mohitah
64.6
रामः समभिचक्राम स्वयम् गोदावरीम् नदीम् ।
स ताम् उपस्थितो रामः क्व सीते इति एवम् अब्रवीत् ॥३-६४-६॥
Ramah samabhichakrama svayam godavarim nadim
Sa tam upasthito ramah kva site iti evam abravit
64.7
भूतानि राक्षसेन्द्रेण वध अर्हेण हृताम् अपि ।
न ताम् शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदी ॥३-६४-७॥
Bhutani rakshasendrena vadha arhena hritam api
Na tam shashansu ramaya tatha godavari nadi
64.8
ततः प्रचोदिता भूतैः शंस च अस्मै प्रियाम् इति ।
न च सा हि अवदत् सीताम् पृष्टा रामेण शोचता ॥३-६४-८॥
Tatah prachodita bhutaih shansa cha asmai priyam iti
Na cha sa hi avadat sitam prishta ramena shochata
64.9
रावणस्य च तत् रूपम् कर्माणि च दुरात्मनः ।
ध्यात्वा भयात् तु वैदेहीम् सा नदी न शशंस ह ॥३-६४-९॥
Ravanasya cha tat rupam karmani cha duratmanah
Dhyatva bhayat tu vaidehim sa nadi na shashansa ha
64.10
निराशः तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः ।
उवाच रामः सौमित्रिम् सीता दर्शन कर्शितः ॥३-६४-१०॥
Nirashah tu taya nadya sitaya darshane kritah
Uvacha ramah saumitrim sita darshana karshitah
64.11
एषा गोदावरी सौम्य किंचन् न प्रतिभाषते ।
किम् नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकम् वचः ॥३-६४-११॥
Esha godavari saumya kinchan na pratibhashate
Kim nu lakshmana vakshyami sametya janakam vachah
64.12
मातरम् चैव वैदेह्या विना ताम् अहम् अप्रियम् ।
या मे राज्य विहीनस्य वने वन्येन जीवतः ॥३-६४-१२॥
Mataram chaiva vaidehya vina tam aham apriyam
Ya me rajya vihinasya vane vanyena jivatah
64.13
सर्वम् व्यपनयत् शोकम् वैदेही क्व नु सा गता ।
ज्ञाति वर्ग विहीनस्य राज पुत्रीम् अपश्यतः ॥३-६४-१३॥
Sarvam vyapanayat shokam vaidehi kva nu sa gata
Gyati varga vihinasya raja putrim apashyatah
64.14
मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः ।
मंदाकिनीम् जनस्थानम् इमम् प्रस्रवणम् गिरिम् ॥३-६४-१४॥
Manye dirgha bhavishyanti ratrayo mama jagratah
Mandakinim janasthanam imam prasravanam girim
64.15
सर्वाणि अनुचरिष्यामि यदि सीता हि लभ्यते ।
एते महा मृगा वीर माम् ईक्षन्ते पुनः पुनः ॥३-६४-१५॥
Sarvani anucharishyami yadi sita hi labhyate
Ete maha mriga vira mam ikshante punah punah
64.16
वक्तु कामा इह हि मे इंगितानि अनुपलक्षये ।
तान् तु दृष्ट्वा नरव्याघ्र राघवः प्रत्युवाच ह ॥३-६४-१६॥
Vaktu kama iha hi me ingitani anupalakshaye
Tan tu drishtva naravyaghra raghavah pratyuvacha ha
64.17
क्व सीत इति निरीक्षन् वै बाष्प संरुद्धया गिरा ।
एवम् उक्ता नरेन्द्रेण ते मृगाः सहसा उत्थिता ॥३-६४-१७॥
Kva sita iti nirikshan vai bashpa sanruddhaya gira
Evam ukta narendrena te mrigah sahasa utthita
64.18
दक्षिण अभिमुखाः सर्वे दर्शयन्तो नभः स्थलम् ।
मैथिली ह्रियमाणा सा दिशम् याम् अभ्यपद्यत ॥३-६४-१८॥
Dakshina abhimukhah sarve darshayanto nabhah sthalam
Maithili hriyamana sa disham yam abhyapadyata
64.19
तेन मार्गेण गच्छन्तो निरीक्षन्तो नराधिपम् ।
येन मार्गम् च भूमिम् च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः ॥३-६४-१९॥
Tena margena gachchhanto nirikshanto naradhipam
Yena margam cha bhumim cha nirikshante sma te mrigah
64.20
पुनः नदन्तो गच्छन्ति लक्ष्मणेन उपलक्षिताः ।
तेषाम् वचन सर्वस्वम् लक्षयामास च इन्गितम् ॥३-६४-२०॥
Punah nadanto gachchhanti lakshmanena upalakshitah
Tesham vachana sarvasvam lakshayamasa cha ingitam
64.21
उवाच लक्ष्मणो धीमान् ज्येष्ठम् भ्रातरम् आर्तवत् ।
क्व सीत इति त्वया पृष्टा यथा इमे सहसा उथिताः ॥३-६४-२१॥
Uvacha lakshmano dhiman jyeshtham bhrataram artavat
Kva sita iti tvaya prishta yatha ime sahasa uthitah
64.22
दर्शयन्ति क्षितिम् चैव दक्षिणाम् च दिशम् मृगाः ।
सधु गच्छावहे देव दिशम् एताम् च नैर्ऋतीम् ॥३-६४-२२॥
Darshayanti kshitim chaiva dakshinam cha disham mrigah
Sadhu gachchhavahe deva disham etam cha nairritim
64.23
यदि तस्य आगमः कश्चित् आर्या वा सा अथ लक्ष्यते ।
बाढम् इति एव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणाम् दिशम् ॥३-६४-२३॥
Yadi tasya agamah kashchit arya va sa atha lakshyate
Badham iti eva kakutsthah prasthito dakshinam disham
64.24
लक्ष्मण अनुगत श्रीमान् वीक्ष्यमाणो वसुन्धराम् ।
एवम् संभाषमाणौ तौ अन्योन्यम् भ्रातरौ उभौ ॥३-६४-२४॥
Lakshmana anugata shriman vikshyamano vasundharam
Evam sambhashamanau tau anyonyam bhratarau ubhau
64.25
वसुन्धरायाम् पतित पुष्प मार्गम् अपश्यताम् ।
पुष्प वृष्टिम् निपतिताम् दृष्ट्वा रामो मही तले ॥३-६४-२५॥
Vasundharayam patita pushpa margam apashyatam
Pushpa vrishtim nipatitam drishtva ramo mahi tale
64.26
उवाच लक्ष्मणम् वीरो दुःखितो दुःखितम् वचः ।
अभिजानामि पुष्पाणि तानि इमानि इह लक्ष्मण ॥३-६४-२६॥
Uvacha lakshmanam viro duhkhito duhkhitam vachah
Abhijanami pushpani tani imani iha lakshmana
64.27
अपिनद्धानि वैदेह्या मया दत्तानि कानने ।
मन्ये सूर्यः च वायुः च मेदिनी च यशशिविनि ॥३-६४-२७॥
Apinaddhani vaidehya maya dattani kanane
Manye suryah cha vayuh cha medini cha yashashivini
64.28
अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम् ।
एवम् उक्त्वा महाबाहुः लक्ष्मणम् पुरुषर्षभम् ॥३-६४-२८॥
Abhirakshanti pushpani prakurvanto mama priyam
Evam uktva mahabahuh lakshmanam purusharshabham
64.29
उवाच रामो धर्मात्मा गिरिम् प्रसवण आकुलम् ।
कच्चित् क्षिति भृताम् नाथ दृष्टा सर्वांग सुंदरीम् ॥३-६४-२९॥
Uvacha ramo dharmatma girim prasavana akulam
Kachchit kshiti bhritam natha drishta sarvanga sundarim
64.30
रामा रम्ये वनोद् देशे मया विरहिता त्वया ।
क्रुद्धो अब्रवीत् गिरिम् तत्र सिंहः क्षुद्र मृगम् यथा ॥३-६४-३०॥
Rama ramye vanod deshe maya virahita tvaya
Kruddho abravit girim tatra sinhah kshudra mrigam yatha
64.31
ताम् हेम वर्णाम् हेम अंगीम् सीताम् दर्शय पर्वत ।
यावत् सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयामि अहम् ॥३-६४-३१॥
Tam hema varnam hema angim sitam darshaya parvata
Yavat sanuni sarvani na te vidhvansayami aham
64.32
एवम् उक्तः तु रामेण पर्वतो मैथिलीम् प्रति ।
दर्शयन् इव ताम् सीताम् न दर्शयत राघवे ॥३-६४-३२॥
Evam uktah tu ramena parvato maithilim prati
Darshayan iva tam sitam na darshayata raghave
64.33
ततो दाशरथी राम उवाच शिलोच्चयम् ।
मम बाण अग्नि निर्दग्धो भस्मी भूतो भविष्यसि ॥३-६४-३३॥
Tato dasharathi rama uvacha shilochchayam
Mama bana agni nirdagdho bhasmi bhuto bhavishyasi
64.34
असेव्यः सततम् चैव निस्तृण द्रुम पल्लवः ।
इमाम् वा सरितम् च अद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण ॥३-६४-३४॥
Asevyah satatam chaiva nistrina druma pallavah
Imam va saritam cha adya shoshayishyami lakshmana
64.35
यदि न आख्याति मे सीताम् अद्य चन्द्र निभ आननाम् ।
एवम् प्ररुषितो रामो दिधक्षन् इव चक्षुषा ॥३-६४-३५॥
Yadi na akhyati me sitam adya chandra nibha ananam
Evam prarushito ramo didhakshan iva chakshusha
64.36
ददर्श भूमौ निष्क्रांतम् राक्षसस्य पदम् महत् ।
त्रस्तया राम काङ्क्षिण्याः प्रधावन्त्या इतः ततः ॥३-६४-३६॥
Dadarsha bhumau nishkrantam rakshasasya padam mahat
Trastaya rama kankshinyah pradhavantya itah tatah
64.37
राक्षसेन अनुवृत्तया वैदेह्या च पादानि तु ।
स समीक्ष्य परिक्रान्तम् सीताया राक्षसस्य च ॥३-६४-३७॥
Rakshasena anuvrittaya vaidehya cha padani tu
Sa samikshya parikrantam sitaya rakshasasya cha
64.38
भंगम् धनुः च तूणी च विकीर्णाम् बहुधा रथम् ।
संभ्रांत हृदयो रामः शशंस भ्रातरम् प्रियम् ॥३-६४-३८॥
Bhangam dhanuh cha tuni cha vikirnam bahudha ratham
Sambhranta hridayo ramah shashansa bhrataram priyam
64.39
पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः कीर्णाम् कनक बिन्दवः ।
भूषणानाम् हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च ॥३-६४-३९॥
Pashya lakshmana vaidehyah kirnam kanaka bindavah
Bhushananam hi saumitre malyani vividhani cha
64.40
तप्त बिन्दु निकाशैः च चित्रैः क्षतज बिन्दुभिः ।
आवृतम् पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणी तलम् ॥३-६४-४०॥
Tapta bindu nikashaih cha chitraih kshataja bindubhih
Avritam pashya saumitre sarvato dharani talam
64.41
मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः काम रूपिभिः ।
भित्त्वा भित्त्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति ॥३-६४-४१॥
Manye lakshmana vaidehi rakshasaih kama rupibhih
Bhittva bhittva vibhakta va bhakshita va bhavishyati
64.42
तस्या निमित्तम् वैदेह्या द्वयोः विवदमानयोः ।
बभूव युद्धम् सौमित्रे घोरम् राक्षसयोः इह ॥३-६४-४२॥
Tasya nimittam vaidehya dvayoh vivadamanayoh
Babhuva yuddham saumitre ghoram rakshasayoh iha
64.43
मुक्ता मणि चितम् च इदम् तपनीय विभूषितम् ।
धरण्याम् पतितम् सौम्य कस्य भग्नम् महत् धनुः ॥३-६४-४३॥
Mukta mani chitam cha idam tapaniya vibhushitam
Dharanyam patitam saumya kasya bhagnam mahat dhanuh
64.44
राक्षसानाम् इदम् वस्त सुराणाम् अधवा अपि ।
तरुण आदित्य संकाशम् वैदूर्य गुलिका चितम् ॥३-६४-४४॥
Rakshasanam idam vasta suranam adhava api
Taruna aditya sankasham vaidurya gulika chitam
64.45
विशीर्णम् पतितम् भूमौ कवचम् कस्य कांचनम् ।
छत्रम् शत शलाकम् च दिव्य माल्य उपशोभितम् ॥३-६४-४५॥
Vishirnam patitam bhumau kavacham kasya kanchanam
Chhatram shata shalakam cha divya malya upashobhitam
64.46
भग्न दण्डम् इदम् कस्य भूमौ सौम्य निपातितम् ।
कान्चन उरः छदाः च इमे पिशाच वदनाः खराः ॥३-६४-४६॥
Bhagna dandam idam kasya bhumau saumya nipatitam
Kanchana urah chhadah cha ime pishacha vadanah kharah
64.47
भीम रूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे ।
दीप्त पावक संकाशो द्युतिमान् समर ध्वजः ॥३-६४-४७॥
Bhima rupa mahakayah kasya va nihata rane
Dipta pavaka sankasho dyutiman samara dhvajah
64.48
अपविद्धः च भग्नः च कस्य सांग्रामिको रथः ।
रथ अक्ष मात्रा विशिखाः तपनीय विभूषणाः ॥३-६४-४८॥
Apaviddhah cha bhagnah cha kasya sangramiko rathah
Ratha aksha matra vishikhah tapaniya vibhushanah
64.49
कस्य इमे निहता बाणाः प्रकीर्णा घोर दर्शनः ।
शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण ॥३-६४-४९॥
Kasya ime nihata banah prakirna ghora darshanah
Sharavarau sharaih purnau vidhvastau pashya lakshmana
64.50
प्रतोद अभीशु हस्तो अयम् कस्य वा सारथिः हतः ।
पदवी पुरुषस्य एषा व्यक्तम् कस्य अपि राक्षसः ॥३-६४-५०॥
Pratoda abhishu hasto ayam kasya va sarathih hatah
Padavi purushasya esha vyaktam kasya api rakshasah
64.51
वैरम् शत गुणम् पश्य मम तैः जीवित अंतकम् ।
सुघोर हृदयैः सौम्य राक्षसैः काम रूपिभिः ॥३-६४-५१॥
Vairam shata gunam pashya mama taih jivita antakam
Sughora hridayaih saumya rakshasaih kama rupibhih
64.52
हृता मृता वा सीता हि भक्षिता वा तपस्विनी ।
न धर्मः त्रायते सीताम् ह्रियमाणाम् महावने ॥३-६४-५२॥
Hrita mrita va sita hi bhakshita va tapasvini
Na dharmah trayate sitam hriyamanam mahavane
64.53
भक्षितायाम् हि वैदेह्याम् हृतायाम् अपि लक्ष्मण ।
के हि लोके प्रियम् कर्तुम् शक्ताः सौम्य मम ईश्वराः ॥३-६४-५३॥
Bhakshitayam hi vaidehyam hritayam api lakshmana
Ke hi loke priyam kartum shaktah saumya mama ishvarah
64.54
कर्तारम् अपि लोकानाम् शूरम् करुण वेदिनम् ।
अज्ञानात् अवमन्येरन् सर्व भूतानि लक्ष्मण ॥३-६४-५४॥
Kartaram api lokanam shuram karuna vedinam
Agyanat avamanyeran sarva bhutani lakshmana
64.55
मृदुम् लोक हिते युक्तम् दांतम् करुण वेदिनम् ।
निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनम् माम् त्रिदश ईश्वराः ॥३-६४-५५॥
Mridum loka hite yuktam dantam karuna vedinam
Nirvirya iti manyante nunam mam tridasha ishvarah
64.56
माम् प्राप्य हि गुणो दोषः संवृत्तः पश्य लक्ष्मण ।
अद्य एव सर्व भूतानाम् रक्षसाम् अभवाय च ॥३-६४-५६॥
Mam prapya hi guno doshah sanvrittah pashya lakshmana
Adya eva sarva bhutanam rakshasam abhavaya cha
64.57
संहृत्य एव शशि ज्योत्स्नाम् महान् सूर्य इव उदितः ।
संहृत्य एव गुणान् सर्वान् मम तेजः प्रकाश्ते ॥३-६४-५७॥
Sanhritya eva shashi jyotsnam mahan surya iva uditah
Sanhritya eva gunan sarvan mama tejah prakashte
64.58
न एव यक्षा न गंधर्वा न पिशाचा न राक्षसाः ।
किन्नरा वा मनुष्या वा सुखम् प्राप्स्यन्ति लक्ष्मण ॥३-६४-५८॥
Na eva yaksha na gandharva na pishacha na rakshasah
Kinnara va manushya va sukham prapsyanti lakshmana
64.59
मम अस्त्र बाण संपूर्णम् आकाशम् पश्य लक्ष्मण ।
असंपातम् करिष्यामि हि अद्य त्रैलोक्य चारिणाम् ॥३-६४-५९॥
Mama astra bana sampurnam akasham pashya lakshmana
Asampatam karishyami hi adya trailokya charinam
64.60
संनिरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम् ।
विप्रनष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्।यद्व -संनिरुद्ध ग्रह गणम् आवारित निशा करम् ।विप्रनष्ट अनल मरुत् भास्कर द्युति संवृतम् ॥३-६४-६०॥
Sanniruddhagrahaganamavaritanishakaram
Vipranashtanalamarudbhaskaradyutisanvritam, yadva -sanniruddha graha ganam avarita nisha karam, vipranashta anala marut bhaskara dyuti sanvritam
64.61
विनिर्मथितशैलाग्रम्शुष्यमाणजलाअशयम् ।
ध्वस्तद्रुमलतागुल्मम्विप्रणाशितसागरम्।यद्वा -विनिर्मथित शैल अग्रम् शुष्यमाण जल आशयम् ।ध्वस्त द्रुम लता गुल्मम् विप्रणाशित सागरम् ॥३-६४-६१॥
Vinirmathitashailagramshushyamanajalaashayam
Dhvastadrumalatagulmamvipranashitasagaram, yadva -vinirmathita shaila agram shushyamana jala ashayam, dhvasta druma lata gulmam vipranashita sagaram
64.62
त्रै लोक्यम् तु करिष्यामि संयुक्तम् काल कर्मणा ।
न ते कुशलिनीम् सीताम् प्रदास्यन्ति मम ईश्वराः ॥३-६४-६२॥
Trai lokyam tu karishyami sanyuktam kala karmana
Na te kushalinim sitam pradasyanti mama ishvarah
64.63
अस्मिन् मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम् ।
न आकाशम् उत्पतिष्यन्ति सर्व भूतानि लक्ष्मण ॥३-६४-६३॥
Asmin muhurte saumitre mama drakshyanti vikramam
Na akasham utpatishyanti sarva bhutani lakshmana
64.64
मम चाप गुण उन्मुक्तैः बाण जालैः निरंतरम् ।
मर्दितम् मम नाराचैः ध्वस्त भ्रांत मृग द्विजम् ॥३-६४-६४॥
Mama chapa guna unmuktaih bana jalaih nirantaram
Marditam mama narachaih dhvasta bhranta mriga dvijam
64.65
समाकुलम् अमर्यादम् जगत् पश्य अद्य लक्ष्मण ।
आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकंदुरावरैः।यद्वा -आकर्ण पूर्णैर् इषुभिर् जीव लोकम् दुरावरैः ॥३-६४-६५॥
Samakulam amaryadam jagat pashya adya lakshmana
Akarnapurnairishubhirjivalokanduravaraih, yadva -akarna purnair ishubhir jiva lokam duravaraih
64.66
करिष्ये मैथिली हेतोः अपिशाचम् अराक्षसम् ।
मम रोष प्रयुक्तानाम् विशिखानाम् बलम् सुराः ॥३-६४-६६॥
Karishye maithili hetoh apishacham arakshasam
Mama rosha prayuktanam vishikhanam balam surah
64.67
द्रक्ष्यन्ति अद्य विमुक्तानाम् अमर्षात् दूर गामिनाम् ।
न एव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः ॥३-६४-६७॥
Drakshyanti adya vimuktanam amarshat dura gaminam
Na eva deva na daiteya na pishacha na rakshasah
64.68
भविष्यन्ति मम क्रोधात् त्रैलोक्ये विप्रणाशिते ।
देव दानव यक्षाणाम् लोका ये रक्षसाम् अपि ॥३-६४-६८॥
Bhavishyanti mama krodhat trailokye vipranashite
Deva danava yakshanam loka ye rakshasam api
64.69
बहुधानिपतिष्यन्तिबाणोघैश्शकलीकृताः ।
यद्वा -बहुधा नि पतिष्यन्ति बाण ओघैः शकली कृताः ।निर्मर्यादानिमाँल्लोकान्करिष्याम्यद्यसायकैः।यद्वा -निर् मर्यादान् इमान् लोकान् करिष्यामि अद्य सायकैः ॥३-६४-६९॥
Bahudhanipatishyantibanoghaishshakalikritah
Yadva -bahudha ni patishyanti bana oghaih shakali kritah, nirmaryadanimanllokankarishyamyadyasayakaih, yadva -nir maryadan iman lokan karishyami adya sayakaih
64.70
हृताम् मृताम् वा सौमित्रे न दास्यन्ति मम ईश्वराः ।
तथा रूपम् हि वैदेहीम् न दास्यन्ति यदि प्रियाम् ॥३-६४-७०॥
Hritam mritam va saumitre na dasyanti mama ishvarah
Tatha rupam hi vaidehim na dasyanti yadi priyam
64.71
नाशयामि जगत् सर्वम् त्रैलोक्यम् स चर अचरम् ।
यावत् दर्शनम् अस्या वै तापयामि च सायकैः ॥३-६४-७१॥
Nashayami jagat sarvam trailokyam sa chara acharam
Yavat darshanam asya vai tapayami cha sayakaih
64.72
इति उक्त्वा क्रोध ताम्र अक्षः स्फुरमाण ओष्ट संपुटः ।
वल्कल अजिनम् आबद्ध्य जटा भारम् बन्धयत् ॥३-६४-७२॥
Iti uktva krodha tamra akshah sphuramana oshta samputah
Valkala ajinam abaddhya jata bharam bandhayat
64.73
तस्य क्रुद्धस्य रामस्य तथा अभूतस्य धीमतः ।
त्रि पुरम् जग्नुषः पूर्वम् रुद्रस्य इव बभौ तनुः ॥३-६४-७३॥
Tasya kruddhasya ramasya tatha abhutasya dhimatah
Tri puram jagnushah purvam rudrasya iva babhau tanuh
64.74
लक्ष्मणात् अथ च आदाय रामो निष्पीड्य कार्मुकम् ।
शरम् आदाय संदीप्तम् घोरम् अशी विष उपमम् ॥३-६४-७४॥
Lakshmanat atha cha adaya ramo nishpidya karmukam
Sharam adaya sandiptam ghoram ashi visha upamam
64.75
संदधे धनुषि श्रीमान् रामः पर पुरंजयः ।
युग अन्त अग्निः इव क्रुद्धः इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥३-६४-७५॥
Sandadhe dhanushi shriman ramah para puranjayah
Yuga anta agnih iva kruddhah idam vachanam abravit
64.76
यथा जरा यथा मृत्युः यथा कालो यथा विधिः ।
नित्यम् न प्रतिहन्यन्ते सर्व भूतेषु लक्ष्मण ।तथा अहम् क्रोध संयुक्तो न निवार्यो अस्मि असंशयम् ॥३-६४-७६॥
Yatha jara yatha mrityuh yatha kalo yatha vidhih
Nityam na pratihanyante sarva bhuteshu lakshmana, tatha aham krodha sanyukto na nivaryo asmi asanshayam
64.77
पुरा इव मे चारु दतीम् अनिन्दिताम्दिशन्ति सीताम् यदि न अद्य मैथिलीम् ।
सदेव गन्धर्व मनुष्य पन्नगम्जगत् स शैलम् परिवर्तयामि अहम् ॥३-६४-७७॥
Pura iva me charu datim aninditamdishanti sitam yadi na adya maithilim
Sadeva gandharva manushya pannagamjagat sa shailam parivartayami aham