UtshovSarga 63
63.1
स राज पुत्र प्रिया विहीनःशोकेन मोहेन च पीड्यमानः ।
विषादयन् भ्रातरम् आर्त रूपोभूयो विषादम्प्रविवेश तीव्रम् ॥३-६३-१॥
Sa raja putra priya vihinahshokena mohena cha pidyamanah
Vishadayan bhrataram arta rupobhuyo vishadampravivesha tivram
63.2
स लक्ष्मणम् शोक वश अभिपन्नम्शोके निमग्नो विपुले तु रामः ।
उवाच वाक्यम् व्यसनानुरूपम्उष्णम् विनिःश्वस्य रुदन् स शोकम् ॥३-६३-२॥
Sa lakshmanam shoka vasha abhipannamshoke nimagno vipule tu ramah
Uvacha vakyam vyasananurupamushnam vinihshvasya rudan sa shokam
63.3
न मत् विधो दुष्कृत कर्म कारीमन्ये द्वितीयो अस्ति वसुंधरायाम् ।
शोक अनुशोको हि परंपरायामाम् एति भिन्दन् हृदयम् मनः च ॥३-६३-३॥
Na mat vidho dushkrita karma karimanye dvitiyo asti vasundharayam
Shoka anushoko hi paramparayamam eti bhindan hridayam manah cha
63.4
पूर्वम् मया नूनम् अभीप्सितानिपापानि कर्माणि असत्कृत् कृतानि ।
तत्र अयम् अद्य पतितो विपाकोदुःखेन दुःखम् यद् अहम् विशामि ॥३-६३-४॥
Purvam maya nunam abhipsitanipapani karmani asatkrit kritani
Tatra ayam adya patito vipakoduhkhena duhkham yad aham vishami
63.5
राज्य प्रणाशः स्व जनैः वियोगःपितुर् विनाशो जननी वियोगः ।
सर्वानि मे लक्ष्मण शोक वेगम्आपूरयन्ति प्रविचिन्तितानि ॥३-६३-५॥
Rajya pranashah sva janaih viyogahpitur vinasho janani viyogah
Sarvani me lakshmana shoka vegamapurayanti pravichintitani
63.6
सर्वम् तु दुःखम् मम लक्ष्मण इदम्शान्तम् शरीरे वनम् एत्य क्लेशम् ।
सीता वियोगात् पुनर् अपि उदीर्णम्काष्टैः इव अग्निः सहसा प्रदीप्तः ॥३-६३-६॥
Sarvam tu duhkham mama lakshmana idamshantam sharire vanam etya klesham
Sita viyogat punar api udirnamkashtaih iva agnih sahasa pradiptah
63.7
सा नूनम् आर्या मम राक्षसेन हिअभ्याहृता खम् समुपेत्य भीरुः ।
अपस्वरम् सु स्वर विप्रलापाभयेन विक्रन्दितवति अभीक्ष्णम् ॥३-६३-७॥
Sa nunam arya mama rakshasena hiabhyahrita kham samupetya bhiruh
Apasvaram su svara vipralapabhayena vikranditavati abhikshnam
63.8
तौ लोहितस्य प्रिय दर्शनस्यसदा उचितौ उत्तम चंदनस्य ।
वृत्तौ स्तनौ शोणित पंक दिग्धौनूनम् प्रियाया मम न अभिभात ॥३-६३-८॥
Tau lohitasya priya darshanasyasada uchitau uttama chandanasya
Vrittau stanau shonita panka digdhaununam priyaya mama na abhibhata
63.9
तत् श्लक्ष्ण सु व्यक्त मृदु प्रलापम्तस्या मुखम् कुंचित केश भारम् ।
रक्षो वशम् नूनम् उपगतायान भ्राजते राहु मुखे यथा इंदुः ॥३-६३-९॥
Tat shlakshna su vyakta mridu pralapamtasya mukham kunchita kesha bharam
Raksho vasham nunam upagatayana bhrajate rahu mukhe yatha induh
63.10
ताम् हार पाशस्य सदा उचित अंतम्ग्रीवाम् प्रियाया मम सु व्रताया ।
रक्षांसि नूनम् परिपीतवन्तिशून्ये हि भित्वा रुधिर अशनानि ॥३-६३-१०॥
Tam hara pashasya sada uchita antamgrivam priyaya mama su vrataya
Rakshansi nunam paripitavantishunye hi bhitva rudhira ashanani
63.11
मया विहीना विजने वने यारक्षोभिः आहृत्य विकृष्यमाणा ।
नूनम् विनादम् कुररि इव दीनासा मुक्तवती आयत कान्त नेत्रा ॥३-६३-११॥
Maya vihina vijane vane yarakshobhih ahritya vikrishyamana
Nunam vinadam kurari iva dinasa muktavati ayata kanta netra
63.12
अस्मिन् मया सार्थम् उदार शीलाशिला तले पूर्वम् उपोपविष्टा ।
कान्त स्मिता लक्ष्मण जात हासात्वाम् आह सीता बहु वाक्य जातम् ॥३-६३-१२॥
Asmin maya sartham udara shilashila tale purvam upopavishta
Kanta smita lakshmana jata hasatvam aha sita bahu vakya jatam
63.13
गोदावरी इयाम् सरिताम् वरिष्टाप्रिया प्रियाया मम नित्य कालम् ।
अपि अत्र गच्छेत् इति चिंतयामिन एकाकिनी याति हि सा कदाचित् ॥३-६३-१३॥
Godavari iyam saritam varishtapriya priyaya mama nitya kalam
Api atra gachchhet iti chintayamina ekakini yati hi sa kadachit
63.14
पद्म आनना पद्म पलाश नेत्रापद्मानि वा आनेतुम् अभिप्रयाता ।
तत् अपि अयुक्तम् न हि सा कद्दचित्मया विना गच्छति पंकजानि ॥३-६३-१४॥
Padma anana padma palasha netrapadmani va anetum abhiprayata
Tat api ayuktam na hi sa kaddachitmaya vina gachchhati pankajani
63.15
कामम् तु इदम् पुष्पित वृक्ष सण्डम्नाना विधैः पक्षि गणैः उपेतम् ।
वनम् प्रयाता नु तत् अपि अयुक्तम्एकाकिनी सा अति बिभेति भीरुः ॥३-६३-१५॥
Kamam tu idam pushpita vriksha sandamnana vidhaih pakshi ganaih upetam
Vanam prayata nu tat api ayuktamekakini sa ati bibheti bhiruh
63.16
आदित्य भो लोक क्रृत अकृत ज्ञःलोकस्य सत्य अनृत कर्म साक्षिन् ।
मम प्रिया सा क्व गता हृता वाशंसव मे शोक हतस्य सर्वम् ॥३-६३-१६॥
Aditya bho loka krrita akrita gyahlokasya satya anrita karma sakshin
Mama priya sa kva gata hrita vashansava me shoka hatasya sarvam
63.17
लोकेषु सर्वेषु न नास्ति किंचित्यत् ते न नित्यम् विदितम् भवेत् तत् ।
शंसस्व वयोः कुल शालिनीम् ताम्मृता हृता वा पथि वर्तते वा ॥३-६३-१७॥
Lokeshu sarveshu na nasti kinchityat te na nityam viditam bhavet tat
Shansasva vayoh kula shalinim tammrita hrita va pathi vartate va
63.18
इति इव तम् शोक विधेय देहम्रामम् विसंज्ञम् विलपंतम् एव ।
उवाच सौमित्रिःअदीन सत्त्वःन्याये स्थितः काल युतम् च वाक्यम् ॥३-६३-१८॥
Iti iva tam shoka vidheya dehamramam visangyam vilapantam eva
Uvacha saumitrihadina sattvahnyaye sthitah kala yutam cha vakyam
63.19
शोकम् विमुंच आर्य धृतिम् भजस्वसह उत्साहता च अस्तु विमार्गणे अस्याः ।
उत्साहवन्तो हि नरा न लोकेसीदन्ति कर्मसु अति दुष्करेषु ॥३-६३-१९॥
Shokam vimuncha arya dhritim bhajasvasaha utsahata cha astu vimargane asyah
Utsahavanto hi nara na lokesidanti karmasu ati dushkareshu
63.20
इति इव सौमित्रिम् उदग्र पौरुषम्ब्रुवन्तम् आर्तो रघु वंश वर्धनः ।
न चिंतयामास धृतिम् विमुक्तवान्पुनः च दुःखम् महत् अभ्युपागमत् ॥३-६३-२०॥
Iti iva saumitrim udagra paurushambruvantam arto raghu vansha vardhanah
Na chintayamasa dhritim vimuktavanpunah cha duhkham mahat abhyupagamat