UtshovSarga 59
59.1
अथ आश्रमात् उपावृत्तम् अंतरा रघुनंदनः ।
परिपप्रच्छ सौमित्रिम् रामो दुःख अर्दितः पुनः ॥३-५९-१॥
Atha ashramat upavrittam antara raghunandanah
Paripaprachchha saumitrim ramo duhkha arditah punah
59.2
तम् उवाच किम् अर्थम् त्वम् आगतो अपास्य मैथिलीम् ।
यदा सा तव विश्वासात् वने विहरिता मया ॥३-५९-२॥
Tam uvacha kim artham tvam agato apasya maithilim
Yada sa tava vishvasat vane viharita maya
59.3
दृष्ट्वा एव अभ्यागतम् त्वाम् मे मैथिलीम् त्यज्य लक्ष्मण ।
शंकमानम् महत् पापम् यत् सत्यम् व्यथितम् मनः ॥३-५९-३॥
Drishtva eva abhyagatam tvam me maithilim tyajya lakshmana
Shankamanam mahat papam yat satyam vyathitam manah
59.4
स्फुरते नयनम् सव्यम् बाहुः च हृदयम् च मे ।
दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वाम् सीता विरहितम् पथि ॥३-५९-४॥
Sphurate nayanam savyam bahuh cha hridayam cha me
Drishtva lakshmana dure tvam sita virahitam pathi
59.5
एवम् उक्तः तु सौमित्रिः लक्ष्मणः शुभ लक्षणः ।
भूयो दुःख संआविष्टो दुःखितम् रामम् अब्रवी ॥३-५९-५॥
Evam uktah tu saumitrih lakshmanah shubha lakshanah
Bhuyo duhkha sanavishto duhkhitam ramam abravi
59.6
न स्वयम् काम कारेण ताम् त्यक्त्वा अहम् इह आगतः ।
प्रचोदितस्तयैवोग्रैत्वत्सकाशमिहाअगतः - यद्वा -प्रचोदितः तया एव उग्रैः त्वत् सकाशम् इह आगतः ॥३-५९-६॥
Na svayam kama karena tam tyaktva aham iha agatah
Prachoditastayaivograitvatsakashamihaagatah - yadva -prachoditah taya eva ugraih tvat sakasham iha agatah
59.7
आर्येण एव परिक्रुष्टम् - पराक्रुष्टम् - हा सीते लक्ष्मण इति च ।
परित्राहि इति यत् वाक्यम् मैथिल्याः तत् श्रुतिम् गतम् ॥३-५९-७॥
Aryena eva parikrushtam - parakrushtam - ha site lakshmana iti cha
Paritrahi iti yat vakyam maithilyah tat shrutim gatam
59.8
सा तम् आर्त स्वरम् श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली ।
गच्छ गच्छ इति माम् आह रुदन्ती भय - विक्लवा - विह्वला ॥३-५९-८॥
Sa tam arta svaram shrutva tava snehena maithili
Gachchha gachchha iti mam aha rudanti bhaya - viklava - vihvala
59.9
प्रचोद्यमानेन मया गच्छ इति बहुशः तया ।
प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यम् इदम् तत् प्रत्यय अन्वितम् ॥३-५९-९॥
Prachodyamanena maya gachchha iti bahushah taya
Pratyukta maithili vakyam idam tat pratyaya anvitam
59.10
न तत् पश्यामि अहम् रक्षो यत् अस्य भयम् आवहेत् ।
निर्वृता भव न अस्ति एतत् केन अपि एवम् उदाहृतम् ॥३-५९-१०॥
Na tat pashyami aham raksho yat asya bhayam avahet
Nirvrita bhava na asti etat kena api evam udahritam
59.11
विगर्हितम् च नीचम् च कथम् आर्यो अभिधास्यति ।
त्राहि इति वचनम् सीते यः त्रायेत् त्रिदशान् अपि ॥३-५९-११॥
Vigarhitam cha nicham cha katham aryo abhidhasyati
Trahi iti vachanam site yah trayet tridashan api
59.12
किम् निमित्तम् तु केन अपि भ्रातुः आलंब्य मे स्वरम् ।
विस्वरम् व्याहृतम् वाक्यम् लक्ष्मण त्राहि माम् इति ॥३-५९-१२॥
Kim nimittam tu kena api bhratuh alambya me svaram
Visvaram vyahritam vakyam lakshmana trahi mam iti
59.13
राक्षसेन ईरितम् वाक्यम् त्रसात् त्राहि इति शोभने ।
न भवत्या व्यथा कार्या कुनारी जन सेविता ॥३-५९-१३॥
Rakshasena iritam vakyam trasat trahi iti shobhane
Na bhavatya vyatha karya kunari jana sevita
59.14
अलम् वैक्लवताम् गंतुम् स्वस्था भव निर् उत्सुका ।
न च अस्ति त्रिषु लोकेषु पुमान् यो राघवम् रणे ॥३-५९-१४॥
Alam vaiklavatam gantum svastha bhava nir utsuka
Na cha asti trishu lokeshu puman yo raghavam rane
59.15
जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत् ।
अजेयो राघवो युद्धे देवैः शक्र पुरोगमैः ॥३-५९-१५॥
Jato va jayamano va sanyuge yah parajayet
Ajeyo raghavo yuddhe devaih shakra purogamaih
59.16
एवम् उक्ता तु वैदेही परिमोहित चेतना ।
उवाच अश्रूणि मुंचन्ती दारुणम् माम् इदम् वचः ॥३-५९-१६॥
Evam ukta tu vaidehi parimohita chetana
Uvacha ashruni munchanti darunam mam idam vachah
59.17
भावो मयि तव अत्यर्थम् पाप एव निवेशितः ।
विनष्टे भ्रातरि प्राप्तुम् न च त्वम् माम् अवाप्स्यसि ॥३-५९-१७॥
Bhavo mayi tava atyartham papa eva niveshitah
Vinashte bhratari praptum na cha tvam mam avapsyasi
59.18
संकेतात् भरतेन त्वम् रामम् समनुगच्छसि ।
क्रोशन्तम् हि यथा अत्यर्थम् न एनम् अभ्यवपद्यसे ॥३-५९-१८॥
Sanketat bharatena tvam ramam samanugachchhasi
Kroshantam hi yatha atyartham na enam abhyavapadyase
59.19
रिपुः प्रच्छन्न चारी त्वम् मत् अर्थम् अनुगच्छसि ।
राघवस्य अन्तर प्रेप्सुः तथा एनम् न अभिपद्यसे ॥३-५९-१९॥
Ripuh prachchhanna chari tvam mat artham anugachchhasi
Raghavasya antara prepsuh tatha enam na abhipadyase
59.20
एवम् उक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्त लोचनः ।
क्रोधात् प्रस्फुरमाण ओष्ठ आश्रमात् अभिनिर्गतः ॥३-५९-२०॥
Evam ukto hi vaidehya sanrabdho rakta lochanah
Krodhat prasphuramana oshtha ashramat abhinirgatah
59.21
एवम् ब्रुवाणम् सौमित्रिम् रामः संताप मोहितः ।
अब्रवीत् दुष्कृतम् सौम्य ताम् विना यत् त्वम् आगतः ॥३-५९-२१॥
Evam bruvanam saumitrim ramah santapa mohitah
Abravit dushkritam saumya tam vina yat tvam agatah
59.22
जानन् अपि समर्थम् माम् रक्षसाम् अपवारणे ।
अनेन क्रोध वाक्येन मैथिल्या निर्गतो भवान् ॥३-५९-२२॥
Janan api samartham mam rakshasam apavarane
Anena krodha vakyena maithilya nirgato bhavan
59.23
न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यत् यासि मैथिलीम् ।
क्रुद्धायाः परुषम् श्रुत्वा स्त्रिया यत् त्वम् इह आगतः ॥३-५९-२३॥
Na hi te paritushyami tyaktva yat yasi maithilim
Kruddhayah parusham shrutva striya yat tvam iha agatah
59.24
सर्वथा तु अपनीतम् ते सीतया यत् प्रचोदितः ।
क्रोधस्य वशम् आगम्य न अकरोः शासनम् मम ॥३-५९-२४॥
Sarvatha tu apanitam te sitaya yat prachoditah
Krodhasya vasham agamya na akaroh shasanam mama
59.25
असौ हि राक्षसः शेते शरेण अभिहतो मया ।
मृग रूपेण येन अहम् आश्रमात् अपवाहितः ॥३-५९-२५॥
Asau hi rakshasah shete sharena abhihato maya
Mriga rupena yena aham ashramat apavahitah
59.26
विकृष्य चापम् परिधाय सायकम्स लील बाणेन च ताडितो मया ।
मार्गीम् तनुम् त्यज्य च विक्लव स्वरोबभूव केयूर धरः स राक्षसः ॥३-५९-२६॥
Vikrishya chapam paridhaya sayakamsa lila banena cha tadito maya
Margim tanum tyajya cha viklava svarobabhuva keyura dharah sa rakshasah
59.27
शर आहतेन एव तदा आर्तया गिरास्वरम् मम आलंब्य सु दूर सु श्रवम् ।
उदाहृतम् तत् वचनम् सु दारुणम्त्वम् आगतो येन विहाय मैथिलीम् ॥३-५९-२७॥
Shara ahatena eva tada artaya girasvaram mama alambya su dura su shravam
Udahritam tat vachanam su darunamtvam agato yena vihaya maithilim