UtshovSarga 55
55.1
संदिश्य राक्षसान् घोरान् रावणो अष्टौ महाबलान् ।
आत्मानम् बुद्धि वैक्लव्यात् कृत कृत्यम् अमन्यत ॥३-५५-१॥
Sandishya rakshasan ghoran ravano ashtau mahabalan
Atmanam buddhi vaiklavyat krita krityam amanyata
55.2
स चिंतयानो वैदेहीम् काम बाण संप्रपीडितः ।
प्रविवेश गृहम् रम्यम् सीताम् द्रष्टुम् अभित्वरन् ॥३-५५-२॥
Sa chintayano vaidehim kama bana samprapiditah
Pravivesha griham ramyam sitam drashtum abhitvaran
55.3
स प्रविश्य तु तत् वेश्म रावणो राक्षस अधिपः ।
अपश्यत् राक्षसी मध्ये सीताम् दुःख परायणम् ॥३-५५-३॥
Sa pravishya tu tat veshma ravano rakshasa adhipah
Apashyat rakshasi madhye sitam duhkha parayanam
55.4
अश्रु पूर्ण मुखीम् दीनाम् शोक भार अवपीडिताम् ।
वायु वेगैः इव आक्रांताम् मज्जन्तीम् नावम् अर्णवे ॥३-५५-४॥
Ashru purna mukhim dinam shoka bhara avapiditam
Vayu vegaih iva akrantam majjantim navam arnave
55.5
मृग यूथ परिभ्रष्टाम् मृगीम् श्वभिः इव आवृताम् ।
अधोगत मुखीम् सीताम् ताम् अभ्येत्य निशाचरः ॥३-५५-५॥
Mriga yutha paribhrashtam mrigim shvabhih iva avritam
Adhogata mukhim sitam tam abhyetya nishacharah
55.6
ताम् तु शोक वशात् दीनाम् अवशाम् राक्षस अधिपः ।
स बलात् दर्शयामास गृहम् देव गृह उपमम् ॥३-५५-६॥
Tam tu shoka vashat dinam avasham rakshasa adhipah
Sa balat darshayamasa griham deva griha upamam
55.7
हर्म्य प्रासाद संबधम् स्त्री सहस्र निषेवितम् ।
नाना पक्षि गणैः जुष्टम् नाना रत्न समन्वितम् ॥३-५५-७॥
Harmya prasada sambadham stri sahasra nishevitam
Nana pakshi ganaih jushtam nana ratna samanvitam
55.8
दान्तकैः तापनीयैः च स्फाटिकै राजतैः तथा ।
वज्र वैदूर्य चित्रैः च स्तम्भैः दृष्टि मनोरमैः ॥३-५५-८॥
Dantakaih tapaniyaih cha sphatikai rajataih tatha
Vajra vaidurya chitraih cha stambhaih drishti manoramaih
55.9
दिव्य दुन्दुभि निर्घोषम् तप्त कांचन भूषणम् ।
सोपानम् कांचनम् चित्रम् आरुरोह तया सह ॥३-५५-९॥
Divya dundubhi nirghosham tapta kanchana bhushanam
Sopanam kanchanam chitram aruroha taya saha
55.10
दान्तका राजताः चैव गवाक्षाः प्रिय दर्शनाः ।
हेम जाला आवृताः च आसन् तत्र प्रासाद पंक्तयः ॥३-५५-१०॥
Dantaka rajatah chaiva gavakshah priya darshanah
Hema jala avritah cha asan tatra prasada panktayah
55.11
सुधा मणि विचित्राणि भूमि भागानि सर्वशः ।
दशग्रीवः स्व भवने प्रादर्शयत मैथिलीम् ॥३-५५-११॥
Sudha mani vichitrani bhumi bhagani sarvashah
Dashagrivah sva bhavane pradarshayata maithilim
55.12
दीर्घिकाः पुष्करिण्यः च नाना पुष्प समावृताः ।
रावणो दर्शयामास सीताम् शोक परायणाम् ॥३-५५-१२॥
Dirghikah pushkarinyah cha nana pushpa samavritah
Ravano darshayamasa sitam shoka parayanam
55.13
दर्शयित्वा तु वैदेहीम् कृत्स्नम् तत् भवन उत्तमम् ।
उवाच वाक्यम् पापात्मा सीताम् लोभितुम् इच्छया ॥३-५५-१३॥
Darshayitva tu vaidehim kritsnam tat bhavana uttamam
Uvacha vakyam papatma sitam lobhitum ichchhaya
55.14
दश राक्षस कोट्यः च द्वाविंशतिः अथ अपराः ।
वर्जयित्वा जरा वृद्धान् बालान् च रजनीचरान् ॥३-५५-१४॥
Dasha rakshasa kotyah cha dvavinshatih atha aparah
Varjayitva jara vriddhan balan cha rajanicharan
55.15
तेषाम् प्रभुः अहम् सीते सर्वेषाम् भीम कर्मणाम् ।
सहस्रम् एकम् एकस्य मम कार्य पुरःसरम् ॥३-५५-१५॥
Tesham prabhuh aham site sarvesham bhima karmanam
Sahasram ekam ekasya mama karya purahsaram
55.16
यत् इदम् राज्य तंत्रम् मे त्वयि सर्वम् प्रतिष्ठितम् ।
जीवितम् च विशालाक्षि त्वम् मे प्राणैः गरीयसी ॥३-५५-१६॥
Yat idam rajya tantram me tvayi sarvam pratishthitam
Jivitam cha vishalakshi tvam me pranaih gariyasi
55.17
बह्वीनाम् उत्तम स्त्रीणाम् मम यो असौ परिग्रहः ।
तासाम् त्वम् ईश्वरी सीते मम भार्या भव प्रिये ॥३-५५-१७॥
Bahvinam uttama strinam mama yo asau parigrahah
Tasam tvam ishvari site mama bharya bhava priye
55.18
साधु किम् ते अन्यया बुद्ध्या रोचयस्व वचो मम ।
भजस्व मा अभितप्तस्य प्रसादम् कर्तुम् अर्हसि ॥३-५५-१८॥
Sadhu kim te anyaya buddhya rochayasva vacho mama
Bhajasva ma abhitaptasya prasadam kartum arhasi
55.19
परिक्षिप्ता समुद्रेण लंका इयम् शत योजना ।
न इयम् धर्षयितुम् शक्या स इन्द्रैः अपि सुर असुरैः ॥३-५५-१९॥
Parikshipta samudrena lanka iyam shata yojana
Na iyam dharshayitum shakya sa indraih api sura asuraih
55.20
न देवेषु न यक्षेषु न गंधर्वेषु न ऋषिषु ।
अहम् पश्यामि लोकेषु यो मे वीर्य समो भवेत् ॥३-५५-२०॥
Na deveshu na yaksheshu na gandharveshu na rishishu
Aham pashyami lokeshu yo me virya samo bhavet
55.21
राज्य भ्रष्टेन दीनेन तापसेन पदातिना ।
किम् करिष्यसि रामेण मानुषेण अल्प तेजसा ॥३-५५-२१॥
Rajya bhrashtena dinena tapasena padatina
Kim karishyasi ramena manushena alpa tejasa
55.22
भजस्व सीते माम् एव भर्ता अहम् सदृशः तव ।
यौवनम् हि अध्रुवम् भीरु रमस्व इह मया सह ॥३-५५-२२॥
Bhajasva site mam eva bharta aham sadrishah tava
Yauvanam hi adhruvam bhiru ramasva iha maya saha
55.23
दर्शने मा कृथाः बुद्धिम् राघवस्य वरानने ।
का अस्य शक्तिः इह आगंतुम् अपि सीते मनोरथैः ॥३-५५-२३॥
Darshane ma krithah buddhim raghavasya varanane
Ka asya shaktih iha agantum api site manorathaih
55.24
न शक्यो वायुः आकाशे पाशैः बद्धम् महाजवः ।
दीप्यमानस्य वा अपि अग्नेः ग्रहीतुम् विमलाम् शिखाम् ॥३-५५-२४॥
Na shakyo vayuh akashe pashaih baddham mahajavah
Dipyamanasya va api agneh grahitum vimalam shikham
55.25
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् न तम् पश्यामि शोभने ।
विक्रमेण नयेत् यः त्वाम् मत् बाहु परिपालिताम् ॥३-५५-२५॥
Trayanam api lokanam na tam pashyami shobhane
Vikramena nayet yah tvam mat bahu paripalitam
55.26
लंकायाम् सुमहत् राज्यम् इदम् त्वम् अनुपालय ।
त्वत् प्रेष्या मत् विधा चैव देवाः च अपि चर अचरम् ॥३-५५-२६॥
Lankayam sumahat rajyam idam tvam anupalaya
Tvat preshya mat vidha chaiva devah cha api chara acharam
55.27
अभिषेक उदक क्लिन्ना तुष्टा च रमयस्व माम् ।
दुष्कृतम् यत् पुरा कर्म वन वासेन तद् गतम् ॥३-५५-२७॥
Abhisheka udaka klinna tushta cha ramayasva mam
Dushkritam yat pura karma vana vasena tad gatam
55.28
यत् च ते सुकृतो धर्मः तस्य इह फलम् आप्नुहि ।
इह सर्वाणि माल्यानि दिव्य गंधानि मैथिलि ॥३-५५-२८॥
Yat cha te sukrito dharmah tasya iha phalam apnuhi
Iha sarvani malyani divya gandhani maithili
55.29
भूषणानि च मुख्यानि तानि सेव मया सह ।
पुष्पकम् नाम सुश्रोणि भ्रातुः वैश्रवणस्य मे ॥३-५५-२९॥
Bhushanani cha mukhyani tani seva maya saha
Pushpakam nama sushroni bhratuh vaishravanasya me
55.30
विमानम् सूर्य संकाशम् तरसा निर्जितम् रणे ।
विशालम् रमणीयम् च तत् विमानम् मनो जवम् ॥३-५५-३०॥
Vimanam surya sankasham tarasa nirjitam rane
Vishalam ramaniyam cha tat vimanam mano javam
55.31
तत्र सीते मया सार्धम् विहरस्व यथा सुखम् ।
वदनम् पद्म संकाशम् विमलम् चारु दर्शनम् ॥३-५५-३१॥
Tatra site maya sardham viharasva yatha sukham
Vadanam padma sankasham vimalam charu darshanam
55.32
शोक आर्तम् तु वरारोहे न भ्राजति वर आनने ।
एवम् वदति तस्मिन् सा वस्त्र अन्तेन वर अंगना ॥३-५५-३२॥
Shoka artam tu vararohe na bhrajati vara anane
Evam vadati tasmin sa vastra antena vara angana
55.33
पिधाय इन्दु निभम् सीता मंदम् अश्रून् अवर्तयत् ।
ध्यायन्तीम् ताम् इव अस्वस्थाम् सीताम् चिंता हत प्रभाम् ॥३-५५-३३॥
Pidhaya indu nibham sita mandam ashrun avartayat
Dhyayantim tam iva asvastham sitam chinta hata prabham
55.34
उवाच वचनम् वीरो रावणो रजनी चरः ।
अलम् व्रीडेन वैदेहि धर्म लोप कृतेन ते ॥३-५५-३४॥
Uvacha vachanam viro ravano rajani charah
Alam vridena vaidehi dharma lopa kritena te
55.35
आर्षो अयम् देवि निष्यन्दो यः त्वाम् अभिगमिष्यति ।
एतौ पादौ मया स्निग्धौ शिरोभिः परिपीडितौ ॥३-५५-३५॥
Arsho ayam devi nishyando yah tvam abhigamishyati
Etau padau maya snigdhau shirobhih paripiditau
55.36
प्रसादम् कुरु मे क्षिप्रम् वश्यो दासो अहम् अस्मि ते ।
इमाः शून्या मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः ॥३-५५-३६॥
Prasadam kuru me kshipram vashyo daso aham asmi te
Imah shunya maya vachah shushyamanena bhashitah
55.37
न च अपि रावणः कांचित् मूर्ध्ना स्त्रीम् प्रणमेत ह ।
एवम् उक्त्वा दशग्रीवो मैथिलीम् जनक आत्मजाम् ।कृत अन्त वशम् आपन्नो मम इयम् इति मन्यते ॥३-५५-३७॥
Na cha api ravanah kanchit murdhna strim pranameta ha
Evam uktva dashagrivo maithilim janaka atmajam, krita anta vasham apanno mama iyam iti manyate