UtshovSarga 53
53.1
खम् उत्पतन्तम् तम् दृष्ट्वा मैथिली जनक आत्मजा ।
दुःखिता परम उद्विग्ना भये महति वर्तिनी ॥३-५३-१॥
Kham utpatantam tam drishtva maithili janaka atmaja
Duhkhita parama udvigna bhaye mahati vartini
53.2
रोष रोदन ताम्राक्षी भीमाक्षम् राक्षस अधिपम् ।
रुदती करुणम् सीता ह्रियमाणा इदम् अब्रवीत् ॥३-५३-२॥
Rosha rodana tamrakshi bhimaksham rakshasa adhipam
Rudati karunam sita hriyamana idam abravit
53.3
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणा अनेन रावण ।
ज्ञात्वा विरहिताम् यो माम् चोरयित्वा पलायसे ॥३-५३-३॥
Na vyapatrapase nicha karmana anena ravana
Gyatva virahitam yo mam chorayitva palayase
53.4
त्वया एव नूनम् दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुम् इच्छता ।
मम अपवाहितो भर्ता मृग रूपेण मायया ॥३-५३-४॥
Tvaya eva nunam dushtatman bhiruna hartum ichchhata
Mama apavahito bharta mriga rupena mayaya
53.5
यो हि माम् उद्यतः त्रातुम् सो अपि अयम् विनिपातितः ।
गृध्र राजः पुराणो असौ श्वशुरस्य सखा मम ॥३-५३-५॥
Yo hi mam udyatah tratum so api ayam vinipatitah
Gridhra rajah purano asau shvashurasya sakha mama
53.6
परमम् खलु ते वीर्यम् दृश्यते राक्षसाधम ।
विश्राव्य नामधेयम् हि युद्धे न अस्मि जिता त्वया ॥३-५३-६॥
Paramam khalu te viryam drishyate rakshasadhama
Vishravya namadheyam hi yuddhe na asmi jita tvaya
53.7
ईदृशम् गर्हितम् कर्म कथम् कृत्वा न लज्जसे ।
स्त्रियाः च हरणम् नीच रहिते च परस्य च ॥३-५३-७॥
Idrisham garhitam karma katham kritva na lajjase
Striyah cha haranam nicha rahite cha parasya cha
53.8
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम् ।
सुनृशम्सम् अधर्मिष्ठम् तव शौण्डीर्य मानिनः ॥३-५३-८॥
Kathayishyanti lokeshu purushah karma kutsitam
Sunrishamsam adharmishtham tava shaundirya maninah
53.9
धिक् ते शौर्यम् च सत्त्वम् च यत् त्वया कथितम् तदा ।
कुल आक्रोशकरम् लोके धिक् ते चारित्रम् ईदृशम् ॥३-५३-९॥
Dhik te shauryam cha sattvam cha yat tvaya kathitam tada
Kula akroshakaram loke dhik te charitram idrisham
53.10
किम् शक्यम् कर्तुम् एवम् हि यत् जवेन एव धावसि ।
मुहूर्तम् अपि तिष्ठस्व न जीवन् प्रतियास्यसि ॥३-५३-१०॥
Kim shakyam kartum evam hi yat javena eva dhavasi
Muhurtam api tishthasva na jivan pratiyasyasi
53.11
न हि चक्षुः पथम् प्राप्य तयोः पार्थिव पुत्रयोः ।
स सैन्यो अपि समर्थः त्वम् मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥३-५३-११॥
Na hi chakshuh patham prapya tayoh parthiva putrayoh
Sa sainyo api samarthah tvam muhurtam api jivitum
53.12
न त्वम् तयोः शर स्पर्शम् सोढुम् शक्तः कथंचन ।
वने प्रज्वलितस्य इव स्पर्शम् अग्नेः विहंगमः ॥३-५३-१२॥
Na tvam tayoh shara sparsham sodhum shaktah kathanchana
Vane prajvalitasya iva sparsham agneh vihangamah
53.13
साधु कृत्वा आत्मनः पथ्यम् साधु माम् मुंच रावण ।
मत् प्रधर्षण रुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिः मम ॥३-५३-१३॥
Sadhu kritva atmanah pathyam sadhu mam muncha ravana
Mat pradharshana rushto hi bhratra saha patih mama
53.14
विधास्यति विनाशाय त्वम् माम् यदि न मुंचसि ।
येन त्वम् व्यवसायेन बलात् माम् हर्तुम् इच्छसि ॥३-५३-१४॥
Vidhasyati vinashaya tvam mam yadi na munchasi
Yena tvam vyavasayena balat mam hartum ichchhasi
53.15
व्यवसायः तु ते नीच भविष्यति निरर्थकः ।
न हि अहम् तम् अपश्यन्ती भर्तारम् विबुध उपमम् ॥३-५३-१५॥
Vyavasayah tu te nicha bhavishyati nirarthakah
Na hi aham tam apashyanti bhartaram vibudha upamam
53.16
उत्सहे शत्रु वशगा प्राणान् धारयितुम् चिरम् ।
न नूनम् च आत्मनः श्रेयः पथ्यम् वा समवेक्षसे ॥३-५३-१६॥
Utsahe shatru vashaga pranan dharayitum chiram
Na nunam cha atmanah shreyah pathyam va samavekshase
53.17
मृत्यु काले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते ।
मुमूर्षूणाम् तु सर्वेषाम् यत् पथ्यम् तत् न रोचते ॥३-५३-१७॥
Mrityu kale yatha martyo viparitani sevate
Mumurshunam tu sarvesham yat pathyam tat na rochate
53.18
पश्यामि इव हि कण्ठे त्वाम् काल पाश अवपाशितम् ।
यथा च अस्मिन् भय स्थाने न बिभेषि दशानन ॥३-५३-१८॥
Pashyami iva hi kanthe tvam kala pasha avapashitam
Yatha cha asmin bhaya sthane na bibheshi dashanana
53.19
व्यक्तम् हिरण्मयान् हि त्वम् संपश्यसि मही रुहान् ।
नदीम् वैतरणीम् घोराम् रुधिर ओघ विवाहिनीम् ॥३-५३-१९॥
Vyaktam hiranmayan hi tvam sampashyasi mahi ruhan
Nadim vaitaranim ghoram rudhira ogha vivahinim
53.20
खड्ग पत्र वनम् चैव भीमम् पश्यसि रावण ।
तप्त कांचन पुष्पाम् च वैदूर्य प्रवर च्छदाम् ॥३-५३-२०॥
Khadga patra vanam chaiva bhimam pashyasi ravana
Tapta kanchana pushpam cha vaidurya pravara chchhadam
53.21
द्रक्ष्यसे शाल्मलीम् तीक्ष्णाम् आयसैः कण्टकैः चिताम् ।
न हि त्वम् ईदृशम् कृत्वा तस्य अलीकम् महात्मनः ॥३-५३-२१॥
Drakshyase shalmalim tikshnam ayasaih kantakaih chitam
Na hi tvam idrisham kritva tasya alikam mahatmanah
53.22
धारितुम् शक्स्यसि चिरम् विषम् पीत्वा इव निर्घृणः ।
बद्धः त्वम् काल पाशेन दुर्निवारेण रावण ॥३-५३-२२॥
Dharitum shaksyasi chiram visham pitva iva nirghrinah
Baddhah tvam kala pashena durnivarena ravana
53.23
क्व गतो लप्स्यसे शर्म भर्तुः मम महात्मनः ।
निमेष अन्तर मात्रेण विना भ्रातरम् आहवे ॥३-५३-२३॥
Kva gato lapsyase sharma bhartuh mama mahatmanah
Nimesha antara matrena vina bhrataram ahave
53.24
राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश ।
कथम् स राघवो वीरः सर्व अस्त्र कुशलो बली ॥३-५३-२४॥
Rakshasa nihata yena sahasrani chaturdasha
Katham sa raghavo virah sarva astra kushalo bali
53.25
न त्वाम् हन्यात् शरैः तीक्ष्णैः इष्ट भार्या अपहारिणम् ।
एतत् च अन्यत् च परुषम् वैदेही रावण अंक गा ।भय शोक समाविष्टा करुणम् विललाप ह ॥३-५३-२५॥
Na tvam hanyat sharaih tikshnaih ishta bharya apaharinam
Etat cha anyat cha parusham vaidehi ravana anka ga, bhaya shoka samavishta karunam vilalapa ha
53.26
तथा भृश आर्ताम् बहु चैव भाषिणीम्विललाप पूर्वम् करुणम् च भामिनीम् ।
जहार पापः तरुणीम् विवेष्टतीम्नृपात्मजाम् आगत गात्र वेपथुम् ॥३-५३-२६॥
Tatha bhrisha artam bahu chaiva bhashinimvilalapa purvam karunam cha bhaminim
Jahara papah tarunim viveshtatimnripatmajam agata gatra vepathum