UtshovSarga 5
5.1
हत्वा तु तम् भीम बलम् विराधम् राक्षसम् वने ।
ततः सीताम् परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान् ॥३-५-१॥
Hatva tu tam bhima balam viradham rakshasam vane
Tatah sitam parishvajya samashvasya cha viryavan
5.2
अब्रवीत् भ्रातरम् रामो लक्ष्मणम् दीप्त तेजसम् ।
कष्टम् वनम् इदम् दुर्गम् न च स्मो वन गोचराः ॥३-५-२॥
Abravit bhrataram ramo lakshmanam dipta tejasam
Kashtam vanam idam durgam na cha smo vana gocharah
5.3
अभिगच्छामहे शीघ्रम् शरभङ्गम् तपो धनम् ।
आश्रमम् शरभन्गस्य राघवोऽभिजगाम ह ॥३-५-३॥
Abhigachchhamahe shighram sharabhangam tapo dhanam
Ashramam sharabhangasya raghavobhijagama ha
5.4
तस्य देव प्रभावस्य तपसा भावित आत्मनः ।
समीपे शरभंगस्य ददर्श महत् अद्भुतम् ॥३-५-४॥
Tasya deva prabhavasya tapasa bhavita atmanah
Samipe sharabhangasya dadarsha mahat adbhutam
5.5
विभ्राजमानम् वपुषा सूर्य वैश्वानर प्रभम् ।
रथ प्रवरम् आरूढम् आकाशे विबुध अनुगम् ॥३-५-५॥
Vibhrajamanam vapusha surya vaishvanara prabham
Ratha pravaram arudham akashe vibudha anugam
5.6
असंस्पृशन्तम् वसुधाम् ददर्श विबुध ईश्वरम् ।
संप्रभ आभरणम् देवम् विरजो अंबर धारिणम् ॥३-५-६॥
Asansprishantam vasudham dadarsha vibudha ishvaram
Samprabha abharanam devam virajo ambara dharinam
5.7
तत् विधैः एव बहुभिर् पूज्यमानम् महात्मभिः ।
हरितैः वाजिभिर् युक्तम् अंतरिक्ष गतम् रथम् ॥३-५-७॥
Tat vidhaih eva bahubhir pujyamanam mahatmabhih
Haritaih vajibhir yuktam antariksha gatam ratham
5.8
ददर्श अदूरतः तस्य तरुण आदित्य संनिभम् ।
पाण्डुर अभ्र घन प्रख्यम् चन्द्र मण्डल संनिभम् ॥३-५-८॥
Dadarsha aduratah tasya taruna aditya sannibham
Pandura abhra ghana prakhyam chandra mandala sannibham
5.9
अपश्यत् विमलम् छत्रम् चित्र माल्य उपशोभितम् ।
चामर व्यजने च अग्र्ये रुक्म दण्डे महाधने ॥३-५-९॥
Apashyat vimalam chhatram chitra malya upashobhitam
Chamara vyajane cha agrye rukma dande mahadhane
5.10
गृहीते वर नारीभ्याम् धूयमाने च मूर्धनि ।
गन्धर्व अमर सिद्धाः च बहवः परम ऋषयः ॥३-५-१०॥
Grihite vara naribhyam dhuyamane cha murdhani
Gandharva amara siddhah cha bahavah parama rishayah
5.11
अन्तरिक्ष गतम् देवम् गीर्भिर् अग्र्याभिर् ऐडियन् ।
सह संभाषमाणे तु शरभंगेन वासवे ॥३-५-११॥
Antariksha gatam devam girbhir agryabhir aidiyan
Saha sambhashamane tu sharabhangena vasave
5.12
दृष्ट्वा शत क्रतुम् तत्र रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ।
रामोऽथ रथम् उद्दिश्य भ्रातुर् दर्शयत अद्भुतम् ॥३-५-१२॥
Drishtva shata kratum tatra ramo lakshmanam abravit
Ramotha ratham uddishya bhratur darshayata adbhutam
5.13
अर्चिष्मन्तम् श्रिया जुष्टम् अद्भुतम् पश्य लक्ष्मण ।
प्रतपन्तम् इव आदित्यम् अन्तरिक्ष गतम् रथम् ॥३-५-१३॥
Archishmantam shriya jushtam adbhutam pashya lakshmana
Pratapantam iva adityam antariksha gatam ratham
5.14
ये हयाः पुरु हूतस्य पुरा शक्रस्य नः श्रुताः ।
अन्तरिक्ष गता दिव्याः ते इमे हरयो ध्रुवम् ॥३-५-१४॥
Ye hayah puru hutasya pura shakrasya nah shrutah
Antariksha gata divyah te ime harayo dhruvam
5.15
इमे च पुरुष व्याघ्र ये तिष्ठन्ति अभितः दिशम् ।
शतम् शतम् कुण्डलिनो युवानः खड्ग पाणयः ॥३-५-१५॥
Ime cha purusha vyaghra ye tishthanti abhitah disham
Shatam shatam kundalino yuvanah khadga panayah
5.16
विस्तीर्ण विपुल उरस्काः परिघायत बाहवः ।
शोणांशु वसनाः सर्वे व्याघ्र इव दुरासदाः ॥३-५-१६॥
Vistirna vipula uraskah parighayata bahavah
Shonanshu vasanah sarve vyaghra iva durasadah
5.17
उरो देशेषु सर्वेषाम् हारा ज्वलन संनिभाः ।
रूपम् बिभ्रति सौमित्रे पंच विंशति वार्षिकम् ॥३-५-१७॥
Uro desheshu sarvesham hara jvalana sannibhah
Rupam bibhrati saumitre pancha vinshati varshikam
5.18
एतद्धि किल देवानाम् वयो भवति नित्यदा ।
यथा इमे पुरुष व्याघ्रा दृश्यन्ते प्रिय दर्शनाः ॥३-५-१८॥
Etaddhi kila devanam vayo bhavati nityada
Yatha ime purusha vyaghra drishyante priya darshanah
5.19
इह एव सह वैदेह्या मुहूर्तम् तिष्ठ लक्ष्मण ।
यावत् जानामि अहम् व्यक्तम् क एष द्युतिमान् रथे ॥३-५-१९॥
Iha eva saha vaidehya muhurtam tishtha lakshmana
Yavat janami aham vyaktam ka esha dyutiman rathe
5.20
तम् एवम् उक्त्वा सौमित्रिम् इह एव स्थीयताम् इति ।
अभिचक्राम काकुत्स्थः शरभंग आश्रमम् प्रति ॥३-५-२०॥
Tam evam uktva saumitrim iha eva sthiyatam iti
Abhichakrama kakutsthah sharabhanga ashramam prati
5.21
ततः समभिगच्छन्तम् प्रेक्ष्य रामम् शची पतिः ।
शरभंगम् अनुज्ञाप्य विबुधान् इदम् अब्रवीत् ॥३-५-२१॥
Tatah samabhigachchhantam prekshya ramam shachi patih
Sharabhangam anugyapya vibudhan idam abravit
5.22
इह उपयाति असौ रामो यावन् माम् न अभिभाषते ।
निष्ठाम् नयत तावत् तु ततो मा द्रष्टुम् अर्हति ॥३-५-२२॥
Iha upayati asau ramo yavan mam na abhibhashate
Nishtham nayata tavat tu tato ma drashtum arhati
5.23
जितवन्तम् कृतार्थम् हि तदा अहम् अचिराद् इमम् ।
कर्म हि अनेन कर्तव्यम् महत् अन्यैः सुदुष्करम् ॥३-५-२३॥
Jitavantam kritartham hi tada aham achirad imam
Karma hi anena kartavyam mahat anyaih sudushkaram
5.24
अथ वज्री तम् आमंत्र्य मानयित्वा च तापसम् ।
रथेन हय युक्तेन ययौ दिवम् अरिन्दमः ॥३-५-२४॥
Atha vajri tam amantrya manayitva cha tapasam
Rathena haya yuktena yayau divam arindamah
5.25
प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवः सपरिच्छदः ।
अग्नि होत्रम् उपासीनम् शरभंगम् उपागमत् ॥३-५-२५॥
Prayate tu sahasrakshe raghavah saparichchhadah
Agni hotram upasinam sharabhangam upagamat
5.26
तस्य पादौ च संगृह्य रामः सीता च लक्ष्मणः ।
निषेदुः तद् अनुज्ञाता लब्ध वासा निमंत्रिताः ॥३-५-२६॥
Tasya padau cha sangrihya ramah sita cha lakshmanah
Nisheduh tad anugyata labdha vasa nimantritah
5.27
ततः शक्र उपयानम् तु पर्यपृच्छत राघवः ।
शरभंगः च तत् सर्वम् राघवाय न्यवेदयत् ॥३-५-२७॥
Tatah shakra upayanam tu paryaprichchhata raghavah
Sharabhangah cha tat sarvam raghavaya nyavedayat
5.28
माम् एष वरदो राम ब्रह्म लोकम् निनीषति ।
जितम् उग्रेण तपसा दुष्प्रापम् अकृत आत्मभिः ॥३-५-२८॥
Mam esha varado rama brahma lokam ninishati
Jitam ugrena tapasa dushprapam akrita atmabhih
5.29
अहम् ज्ञात्वा नर व्याघ्र वर्तमानम् अदूरतः ।
ब्रह्म लोकम् न गच्छामि त्वाम् अदृष्ट्वा प्रिय अतिथिम् ॥३-५-२९॥
Aham gyatva nara vyaghra vartamanam aduratah
Brahma lokam na gachchhami tvam adrishtva priya atithim
5.30
त्वया अहम् पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महत्मनाअ ।
समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवम् च अवरम् परम् ॥३-५-३०॥
Tvaya aham purushavyaghra dharmikena mahatmanaa
Samagamya gamishyami tridivam cha avaram param
5.31
अक्षया नर शार्दूल जितालोका मया शुभाः ।
ब्राह्म्याः च नाक पृष्ठ्याः च प्रतिगृह्णीष्व मामकान् ॥३-५-३१॥
Akshaya nara shardula jitaloka maya shubhah
Brahmyah cha naka prishthyah cha pratigrihnishva mamakan
5.32
एवम् उक्तो नरव्याघ्रः सर्व शास्त्र विशारदः ।
ऋषिणा शरभंगेन राघवो वाक्यम् अब्रवीत् ॥३-५-३२॥
Evam ukto naravyaghrah sarva shastra visharadah
Rishina sharabhangena raghavo vakyam abravit
5.33
अहम् एव आहरिष्यामि सर्वान् लोकान् महामुने ।
आवासम् तु अहम् इच्छामि प्रदिष्टम् इह कानने ॥३-५-३३॥
Aham eva aharishyami sarvan lokan mahamune
Avasam tu aham ichchhami pradishtam iha kanane
5.34
राघवेण एवम् उक्तः तु शक्र तुल्य बलेन वै ।
शरभंगो महाप्राज्ञः पुनर् एव अब्रवीत् वचः ॥३-५-३४॥
Raghavena evam uktah tu shakra tulya balena vai
Sharabhango mahapragyah punar eva abravit vachah
5.35
इह राम महातेजाः सुतीक्ष्णो नम धार्मिकः ।
वसति अरण्ये नियतः स ते श्रेयो विधास्यति ॥३-५-३५॥
Iha rama mahatejah sutikshno nama dharmikah
Vasati aranye niyatah sa te shreyo vidhasyati
5.36
सुतीक्ष्णम् अभिगच्छ त्वम् शुचौ देशे तपस्विनम् ।
रमणीये वनोद्देशे स ते वासम् विधास्यति ॥३-५-३६॥
Sutikshnam abhigachchha tvam shuchau deshe tapasvinam
Ramaniye vanoddeshe sa te vasam vidhasyati
5.37
इमाम् मन्दाकिनीम् राम प्रतिस्रोतम् अनुव्रज ।
नदीम् पुष्पोडुप वहाम् ततः तत्र गमिष्यसि ॥३-५-३७॥
Imam mandakinim rama pratisrotam anuvraja
Nadim pushpodupa vaham tatah tatra gamishyasi
5.38
एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तम् पश्य तात माम् ।
यावत् जहामि गात्राणि जीर्णाम् त्वचम् इव उरगः ॥३-५-३८॥
Esha pantha naravyaghra muhurtam pashya tata mam
Yavat jahami gatrani jirnam tvacham iva uragah
5.39
ततो अग्निम् सु समाधाय हुत्वा च आज्येन मंत्रवित् ।
शरभंगो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम् ॥३-५-३९॥
Tato agnim su samadhaya hutva cha ajyena mantravit
Sharabhango mahatejah pravivesha hutashanam
5.40
तस्य रोमाणि केशाम् च तदा वह्निः महात्मनः ।
जीर्णम् त्वचम् तद् अस्थीनि यत् च मांसम् च शोणितम् ॥३-५-४०॥
Tasya romani kesham cha tada vahnih mahatmanah
Jirnam tvacham tad asthini yat cha mansam cha shonitam
5.41
स च पावक संकाशः कुमारः समपद्यत ।
उत्थाय अग्निचयात् तस्मात् शरभंगो व्यरोचत ॥३-५-४१॥
Sa cha pavaka sankashah kumarah samapadyata
Utthaya agnichayat tasmat sharabhango vyarochata
5.42
स लोकान् आहिताग्नीनाम् ऋषीणाम् च महात्मनाम् ।
देवानाम् च व्यतिक्रम्य ब्रह्म लोकम् व्यरोहत ॥३-५-४२॥
Sa lokan ahitagninam rishinam cha mahatmanam
Devanam cha vyatikramya brahma lokam vyarohata
5.43
स पुण्य कर्मा भुवने द्विजर्षभःपितामहम् सानुचरम् ददर्श ह ।
पितामहः च अपि समीक्ष्य तम् द्विजम्ननन्द सुस्वागतम् इति उवाच ह ॥३-५-४३॥
Sa punya karma bhuvane dvijarshabhahpitamaham sanucharam dadarsha ha
Pitamahah cha api samikshya tam dvijamnananda susvagatam iti uvacha ha