UtshovSarga 4
4.1
ह्रियमाणौ तु काकुत्स्थौ दृष्ट्वा सीता रघूत्तमौ ।
उच्चैः स्वरेण चुक्रोश प्रगृह्य सु महाभुजौ ॥३-४-१॥
Hriyamanau tu kakutsthau drishtva sita raghuttamau
Uchchaih svarena chukrosha pragrihya su mahabhujau
4.2
एष दाशरथी रामः सत्यवान् शीलवान् शुचिः ।
रक्षसा रौद्र रूपेण ह्रियते सह लक्ष्मणः ॥३-४-२॥
Esha dasharathi ramah satyavan shilavan shuchih
Rakshasa raudra rupena hriyate saha lakshmanah
4.3
माम् ऋका भक्ष इष्यन्ति शार्दूल द्वीपिनः तथा ।
माम् हरः उत्सृज्य काकुत्स्थौ नमस्ते राक्षसोत्तमः ॥३-४-३॥
Mam rika bhaksha ishyanti shardula dvipinah tatha
Mam harah utsrijya kakutsthau namaste rakshasottamah
4.4
तस्याः तत् वचनम् श्रुत्वा वैदेह्याः राम लक्ष्मणौ ।
वेगम् प्रचक्रतुर् वीरौ वधे तस्य दुरात्मनः ॥३-४-४॥
Tasyah tat vachanam shrutva vaidehyah rama lakshmanau
Vegam prachakratur virau vadhe tasya duratmanah
4.5
तस्य रौद्रस्य सोउमित्रिः सव्यम् बाहुम् बभञ्ज ह ।
रामः तु दक्षिणम् बाहुम् तरसा तस्य रक्षसः ॥३-४-५॥
Tasya raudrasya soumitrih savyam bahum babhanja ha
Ramah tu dakshinam bahum tarasa tasya rakshasah
4.6
सः भग्न बहुः संविग्नः पपात आशु विमूर्छितः ।
धरण्याम् मेघ संकाशो वज्र भिन्न इव अचलः ॥३-४-६॥
Sah bhagna bahuh sanvignah papata ashu vimurchhitah
Dharanyam megha sankasho vajra bhinna iva achalah
4.7
मुष्टिभिर् बाहुभिर् पद्भिः सूदयन्तौ तु राक्षसम् ।
उद्यम्योद्यम्य च अपि एनम् स्थण्डिले निष्पिपेषतुः ॥३-४-७॥
Mushtibhir bahubhir padbhih sudayantau tu rakshasam
Udyamyodyamya cha api enam sthandile nishpipeshatuh
4.8
स विद्धो बहुभिर् बाणैः खड्गाभ्याम् च परिक्षतः ।
निष्पिष्टो बहुधा भूमौ न ममार स राक्षसः ॥३-४-८॥
Sa viddho bahubhir banaih khadgabhyam cha parikshatah
Nishpishto bahudha bhumau na mamara sa rakshasah
4.9
तम् प्रेक्ष्य रामः सुभृशम् अवध्यम् अचल उपमम् ।
भयेषु अभय दः श्रीमान् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥३-४-९॥
Tam prekshya ramah subhrisham avadhyam achala upamam
Bhayeshu abhaya dah shriman idam vachanam abravit
4.10
तपसा पुरुषव्याघ्र राक्षसोऽयम् न शक्यते ।
शस्त्रेण युधि निर्जेतुम् राक्षसम् निखनावहे ॥३-४-१०॥
Tapasa purushavyaghra rakshasoyam na shakyate
Shastrena yudhi nirjetum rakshasam nikhanavahe
4.11
कुंजर्स्य इव रौद्रस्य राक्षसस्य अस्य लक्ष्मण! ।
वने अस्मिन् सुमहद् श्वभ्रम् खन्यताम् रौद्रवर्चसः ॥३-४-११॥
Kunjarsya iva raudrasya rakshasasya asya lakshmana!
Vane asmin sumahad shvabhram khanyatam raudravarchasah
4.12
इति उक्त्वा लक्ष्मणम् रामः प्रदरः खन्यताम् इति ।
तस्थौ विराधम् आक्र्म्य कण्ठे पादेन वीर्यवान् ॥३-४-१२॥
Iti uktva lakshmanam ramah pradarah khanyatam iti
Tasthau viradham akrmya kanthe padena viryavan
4.13
तत् श्रुत्वा राघवेण उक्तम् राक्षसः प्रश्रितम् वचः ।
इदम् प्रोवाच काकुत्स्थम् विराधः पुरुषर्षभम् ॥३-४-१३॥
Tat shrutva raghavena uktam rakshasah prashritam vachah
Idam provacha kakutstham viradhah purusharshabham
4.14
हतोऽहम् पुरुषव्याघ्रः शक्र तुल्य बलेन वै ।
मया तु पूर्वम् त्वम् मोहान् न ज्ञातः पुरुषर्षभः ॥३-४-१४॥
Hatoham purushavyaghrah shakra tulya balena vai
Maya tu purvam tvam mohan na gyatah purusharshabhah
4.15
कौसल्या सुप्रजातः तात रामः त्वम् विदितो मया ।
वैदेही च महाभागा लक्ष्मणः च महायशाः ॥३-४-१५॥
Kausalya suprajatah tata ramah tvam vidito maya
Vaidehi cha mahabhaga lakshmanah cha mahayashah
4.16
अभि शापाद् अहम् घोरम् प्रविष्टो राक्ष्सीम् तनुम् ।
तुंबुरुः नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन हि ॥३-४-१६॥
Abhi shapad aham ghoram pravishto rakshsim tanum
Tumburuh nama gandharvah shapto vaishravanena hi
4.17
प्रसाद्यमानः च मया सोऽब्रवीत् माम् महायशाः ।
यदा दाशरथी रमः त्वाम् वधिष्यति संयुगे ॥३-४-१७॥
Prasadyamanah cha maya sobravit mam mahayashah
Yada dasharathi ramah tvam vadhishyati sanyuge
4.18
तदा प्रकृतिम् आपन्नो भवान् स्वर्गम् गमिष्यति ।
अनुपस्थीयमानो माम् स क्रुद्धो व्याजहार ह ॥३-४-१८॥
Tada prakritim apanno bhavan svargam gamishyati
Anupasthiyamano mam sa kruddho vyajahara ha
4.19
इति वैश्रवणो राजा रंभ आसक्तम् उवाच ह ।
तव प्रसादान् मुक्तो अहम् अभिशापात् सु दारुणात् ॥३-४-१९॥
Iti vaishravano raja rambha asaktam uvacha ha
Tava prasadan mukto aham abhishapat su darunat
4.20
भुवनम् स्वम् गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु परंतप ।
इतो वसति धर्मात्मा शरभङ्गः प्रतापवान् ॥३-४-२०॥
Bhuvanam svam gamishyami svasti vostu parantapa
Ito vasati dharmatma sharabhangah pratapavan
4.21
अध्यर्थ योजने तातः महर्षिः सूर्य संनिभः ।
तम् क्षिप्रम् अभिगच्छ त्वम् स ते श्रेयो अभिधास्यति ॥३-४-२१॥
Adhyartha yojane tatah maharshih surya sannibhah
Tam kshipram abhigachchha tvam sa te shreyo abhidhasyati
4.22
अवटे च अपि माम् राम निक्षिप्य कुशली व्रज ।
रक्षसाम् गत सत्त्वानाम् एष धर्मः सनातनः ॥३-४-२२॥
Avate cha api mam rama nikshipya kushali vraja
Rakshasam gata sattvanam esha dharmah sanatanah
4.23
अवटे ये निधीयन्ते तेषाम् लोकाः सनातनाः ।
एवम् उक्त्वा तु काकुत्स्थम् विराधः शर पीडितः ॥३-४-२३॥
Avate ye nidhiyante tesham lokah sanatanah
Evam uktva tu kakutstham viradhah shara piditah
4.24
बभूव स्वर्ग संप्राप्तो न्यस्त देहो महाबलः ।
तत् श्रुत्वा राघवः वाक्यम् लक्ष्मणम् व्यादिदेश ह ॥३-४-२४॥
Babhuva svarga samprapto nyasta deho mahabalah
Tat shrutva raghavah vakyam lakshmanam vyadidesha ha
4.25
कुंजर्स्य इव रौद्रस्य राक्षसस्य अस्य लक्ष्मण! ।
वने अस्मिन् सुमहत् श्वभ्रम् खन्यताम् रौद्रकर्मणः ॥३-४-२५॥
Kunjarsya iva raudrasya rakshasasya asya lakshmana!
Vane asmin sumahat shvabhram khanyatam raudrakarmanah
4.26
इति उक्त्वा लक्ष्मणम् रामः प्रदरः खन्यताम् इति ।
तस्थौ विराधम् आक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान् ॥३-४-२६॥
Iti uktva lakshmanam ramah pradarah khanyatam iti
Tasthau viradham akramya kanthe padena viryavan
4.27
ततः खनित्रम् आदाय लक्ष्मणः श्वभ्रम् उत्तमम् ।
अखनत् पार्श्वतः तस्य विराधस्य महात्मनः ॥३-४-२७॥
Tatah khanitram adaya lakshmanah shvabhram uttamam
Akhanat parshvatah tasya viradhasya mahatmanah
4.28
तम् मुक्त कण्ठम् उत्क्षिप्य शङ्कु कर्णम् महास्वनम् ।
विराधम् प्राक्षिपत् श्वभ्रे नदन्तम् भैरव स्वनम् ॥३-४-२८॥
Tam mukta kantham utkshipya shanku karnam mahasvanam
Viradham prakshipat shvabhre nadantam bhairava svanam
4.29
तम् आहवे दारुणम् आशु विक्रमौस्थिरौ उभौ संयति राम लक्ष्मणौ ।
मुदान्वितौ चिक्षिपतुर् भयावहम्नदन्तम् उत्क्षिप्य बिलेन राक्ष्सम् ॥३-४-२९॥
Tam ahave darunam ashu vikramausthirau ubhau sanyati rama lakshmanau
Mudanvitau chikshipatur bhayavahamnadantam utkshipya bilena rakshsam
4.30
अवध्यताम् प्रेक्ष्य महासुरस्य तौशितेन शस्त्रेण तदा नरर्षभौ ।
समर्थ्य च अत्यर्थ विशारदौ उभौबिले विरधस्य वधम् प्रचक्रतुः ॥३-४-३०॥
Avadhyatam prekshya mahasurasya taushitena shastrena tada nararshabhau
Samarthya cha atyartha visharadau ubhaubile viradhasya vadham prachakratuh
4.31
स्वयम् विराधेन हि मृत्युम् आत्मनःप्रसह्य रामेण वधार्थम् ईप्सितः ।
निवेदितः कानन चारिणा स्वयम्न मे वधः शस्त्र कृतो भवेत् इति ॥३-४-३१॥
Svayam viradhena hi mrityum atmanahprasahya ramena vadhartham ipsitah
Niveditah kanana charina svayamna me vadhah shastra krito bhavet iti
4.32
तदेव रामेण निशम्य भाषितम्कृता मतिः तस्य बिल प्रवेशने ।
बिलम् च तेन अति बलेन रक्षसाप्रवेश्यमानेन वनम् विनादितम् ॥३-४-३२॥
Tadeva ramena nishamya bhashitamkrita matih tasya bila praveshane
Bilam cha tena ati balena rakshasapraveshyamanena vanam vinaditam
4.33
प्रहृष्ट रूपौ इव राम लक्ष्मणौविराधम् उर्व्याम् प्रदरे निपात्य तम् ।
ननन्दतुः वीत भयौ महावनेशिलाभिः अन्तर् दधतुः च राक्षसम् ॥३-४-३३॥
Prahrishta rupau iva rama lakshmanauviradham urvyam pradare nipatya tam
Nanandatuh vita bhayau mahavaneshilabhih antar dadhatuh cha rakshasam
4.34
ततः तु तौ कांचन चित्र कार्मुकौनिहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम् ।
विजह्रतुः तौ मुदितौ महावनेदिवि स्थितौ चन्द्र दिवाकरौ इव ॥३-४-३४॥
Tatah tu tau kanchana chitra karmukaunihatya rakshah parigrihya maithilim
Vijahratuh tau muditau mahavanedivi sthitau chandra divakarau iva