UtshovSarga 47
47.1
रावणेन तु वैदेही तदा पृष्टा जिहीर्षुणा ।
परिव्राजक रूपेण शशंस आत्मानम् आत्मना ॥३-४७-१॥
Ravanena tu vaidehi tada prishta jihirshuna
Parivrajaka rupena shashansa atmanam atmana
47.2
ब्राह्मणः च अतिथिः च एष अनुक्तो हि शपेत माम् ।
इति ध्यात्वा मुहूर्तम् तु सीता वचनम् अब्रवीत् ॥३-४७-२॥
Brahmanah cha atithih cha esha anukto hi shapeta mam
Iti dhyatva muhurtam tu sita vachanam abravit
47.3
दुहिता जनकस्य अहम् मैथिलस्य महात्मनः ।
सीता नाम्ना अस्मि भद्रम् ते रामस्य महिषी प्रिया ॥३-४७-३॥
Duhita janakasya aham maithilasya mahatmanah
Sita namna asmi bhadram te ramasya mahishi priya
47.4
उषित्वा द्वा दश समाः इक्ष्वाकूणाम् निवेशने ।
भुंजाना मानुषान् भोगान् सर्व काम समृद्धिनी ॥३-४७-४॥
Ushitva dva dasha samah ikshvakunam niveshane
Bhunjana manushan bhogan sarva kama samriddhini
47.5
तत्र त्रयो दशे वर्षे राज अमंत्र्यत प्रभुः ।
अभिषेचयितुम् रामम् समेतो राज मन्त्रिभिः ॥३-४७-५॥
Tatra trayo dashe varshe raja amantryata prabhuh
Abhishechayitum ramam sameto raja mantribhih
47.6
तस्मिन् संभ्रियमाणे तु राघवस्य अभिषेचने ।
कैकेयी नाम भर्तारम् मम आर्या याचते वरम् ॥३-४७-६॥
Tasmin sambhriyamane tu raghavasya abhishechane
Kaikeyi nama bhartaram mama arya yachate varam
47.7
प्रतिगृह्य तु कैकेयी श्वशुरम् सुकृतेन मे ।
मम प्रव्राजनम् भर्तुर् भरतस्य अभिषेचनम् ॥३-४७-७॥
Pratigrihya tu kaikeyi shvashuram sukritena me
Mama pravrajanam bhartur bharatasya abhishechanam
47.8
द्वौ अयाचत भर्तारम् सत्यसंधम् नृपोत्तमम् ।
न अद्य भोक्ष्ये न च स्वप्स्ये न पास्ये कदाचन ॥३-४७-८॥
Dvau ayachata bhartaram satyasandham nripottamam
Na adya bhokshye na cha svapsye na pasye kadachana
47.9
एष मे जीवितस्य अन्तो रामो यदि अभिषिच्यते ।
इति ब्रुवाणाम् कैकेयीम् श्वशुरो मे स पार्थिवः ॥३-४७-९॥
Esha me jivitasya anto ramo yadi abhishichyate
Iti bruvanam kaikeyim shvashuro me sa parthivah
47.10
अयाचत अर्थैः अन्वर्थैः न च यांचाम् चकार सा ।
मम भर्ता महातेजा वयसा पंच विंशकः ॥३-४७-१०॥
Ayachata arthaih anvarthaih na cha yancham chakara sa
Mama bharta mahateja vayasa pancha vinshakah
47.11
अष्टा दश हि वर्षाणि मम जन्मनि गण्यते ।
राम इति प्रथितो लोके सत्यवान् शीलवान् शुचिः ॥३-४७-११॥
Ashta dasha hi varshani mama janmani ganyate
Rama iti prathito loke satyavan shilavan shuchih
47.12
विशालाक्षो महाबाहुः सर्व भूत हिते रतः ।
कामार्तः च महाराजः पिता दशरथः स्वयम् ॥३-४७-१२॥
Vishalaksho mahabahuh sarva bhuta hite ratah
Kamartah cha maharajah pita dasharathah svayam
47.13
कैकेय्याः प्रिय कामार्थम् तम् रामम् न अभिषेचयत् ।
अभिषेकाय तु पितुः समीपम् रामम् आगतम् ॥३-४७-१३॥
Kaikeyyah priya kamartham tam ramam na abhishechayat
Abhishekaya tu pituh samipam ramam agatam
47.14
कैकेयी मम भर्तारम् इति उवाच द्रुतम् वचः ।
तव पित्रा समाज्ञप्तम् मम इदम् शृणु राघव ॥३-४७-१४॥
Kaikeyi mama bhartaram iti uvacha drutam vachah
Tava pitra samagyaptam mama idam shrinu raghava
47.15
भरताय प्रदातव्यम् इदम् राज्यम् अकण्टकम् ।
त्वया तु खलु वस्तव्यम् नव वर्षाणि पंच च ॥३-४७-१५॥
Bharataya pradatavyam idam rajyam akantakam
Tvaya tu khalu vastavyam nava varshani pancha cha
47.16
वने प्रव्रज काकुत्स्थ पितरम् मोचय अनृतात् ।
तथा इति उवाच ताम् रामः कैकेयीम् अकुतो भयः ॥३-४७-१६॥
Vane pravraja kakutstha pitaram mochaya anritat
Tatha iti uvacha tam ramah kaikeyim akuto bhayah
47.17
चकार तत् वचः तस्या मम भर्ता दृढ व्रतः ।
दद्यात् न प्रतिगृह्णीयात् सत्यम् ब्रूयात् न च अनृतम् ॥३-४७-१७॥
Chakara tat vachah tasya mama bharta dridha vratah
Dadyat na pratigrihniyat satyam bruyat na cha anritam
47.18
एतत् ब्राह्मण रामस्य व्रतम् ध्रुवम् अनुत्तमम् ।
तस्य भ्राता तु वैमात्रो लक्ष्मणो नाम वीर्यवान् ॥३-४७-१८॥
Etat brahmana ramasya vratam dhruvam anuttamam
Tasya bhrata tu vaimatro lakshmano nama viryavan
47.19
रामस्य पुरुषव्याघ्रः सहायः समरे अरिहा ।
स भ्राता लक्ष्मणो नाम धर्म चारी दृढ व्रतः ॥३-४७-१९॥
Ramasya purushavyaghrah sahayah samare ariha
Sa bhrata lakshmano nama dharma chari dridha vratah
47.20
अन्वगच्छत् धनुष् पाणिः प्रव्रजंतम् मया सह ।
जटी तापस रूपेण मया सह सह अनुजः ॥३-४७-२०॥
Anvagachchhat dhanush panih pravrajantam maya saha
Jati tapasa rupena maya saha saha anujah
47.21
प्रविष्टो दंडकारण्यम् धर्म नित्यो धृढ व्रतः ।
ते वयम् प्रच्युता राज्यात् कैकेय्याः तु कृते त्रयः ॥३-४७-२१॥
Pravishto dandakaranyam dharma nityo dhridha vratah
Te vayam prachyuta rajyat kaikeyyah tu krite trayah
47.22
विचराम द्विज श्रेष्ठ वनम् गंभीरम् ओजसा ।
समाश्वस मुहूर्तम् तु शक्यम् वस्तुम् इह त्वया ॥३-४७-२२॥
Vicharama dvija shreshtha vanam gambhiram ojasa
Samashvasa muhurtam tu shakyam vastum iha tvaya
47.23
आगमिष्यति मे भर्ता वन्यम् आदाय पुष्कलम् ।
रुरून् गोधान् वराहान् च हत्वा आदाय अमिषान् बहु ॥३-४७-२३॥
Agamishyati me bharta vanyam adaya pushkalam
Rurun godhan varahan cha hatva adaya amishan bahu
47.24
सः त्वम् नाम च गोत्रम् च कुलम् आचक्ष्व तत्त्वतः ।
एकः च दण्डकारण्ये किम् अर्थम् चरसि द्विज ॥३-४७-२४॥
Sah tvam nama cha gotram cha kulam achakshva tattvatah
Ekah cha dandakaranye kim artham charasi dvija
47.25
एवम् ब्रुवत्याम् सीतायाम् राम पत्नीआम् महाबलः ।
प्रत्युवाच उत्तरम् तीव्रम् रावणो राक्षसाधिपः ॥३-४७-२५॥
Evam bruvatyam sitayam rama patniam mahabalah
Pratyuvacha uttaram tivram ravano rakshasadhipah
47.26
येन वित्रासिता लोकाः स देव असुर मानुषा ।
अहम् सः रावणो नाम सीते रक्षो गण ईश्वरः ॥३-४७-२६॥
Yena vitrasita lokah sa deva asura manusha
Aham sah ravano nama site raksho gana ishvarah
47.27
त्वाम् तु कांचन वर्ण आभाम् दृष्ट्वा कौशेय वासिनीम् ।
रतिम् स्वकेषु दारेषु न अधिगच्छामि अनिन्दिते ॥३-४७-२७॥
Tvam tu kanchana varna abham drishtva kausheya vasinim
Ratim svakeshu dareshu na adhigachchhami anindite
47.28
बह्वीनाम् उत्तम स्त्रीणाम् आहृतानाम् इतः ततः ।
सर्वासाम् एव भद्रम् ते मम अग्र महिषी भव ॥३-४७-२८॥
Bahvinam uttama strinam ahritanam itah tatah
Sarvasam eva bhadram te mama agra mahishi bhava
47.29
लंका नाम समुद्रस्य मध्ये मम महापुरी ।
सागरेण परिक्षिप्ता निविष्टा गिरि मूर्धनि ॥३-४७-२९॥
Lanka nama samudrasya madhye mama mahapuri
Sagarena parikshipta nivishta giri murdhani
47.30
तत्र सीते मया सार्धम् वनेषु विचरिष्यसि ।
न च अस्य वन वासस्य स्पृहयिष्यसि भामिनि ॥३-४७-३०॥
Tatra site maya sardham vaneshu vicharishyasi
Na cha asya vana vasasya sprihayishyasi bhamini
47.31
पंच दास्यः सहस्राणि सर्व आभरण भूषिताः ।
सीते परिचरिष्यन्ति भार्या भवसि मे यदि ॥३-४७-३१॥
Pancha dasyah sahasrani sarva abharana bhushitah
Site paricharishyanti bharya bhavasi me yadi
47.32
रावणेन एवम् उक्ता तु कुपिता जनक आत्मजा ।
प्रत्युवाच अनवद्यांगी तम् अनादृत्य राक्षसम् ॥३-४७-३२॥
Ravanena evam ukta tu kupita janaka atmaja
Pratyuvacha anavadyangi tam anadritya rakshasam
47.33
महा गिरिम् इव अकंप्यम् महेन्द्र सदृशम् पतिम् ।
महा उदधिम् इव अक्षोभ्यम् अहम् रामम् अनुव्रता ॥३-४७-३३॥
Maha girim iva akampyam mahendra sadrisham patim
Maha udadhim iva akshobhyam aham ramam anuvrata
47.34
सर्व लक्षण संपन्नम् न्यग्रोध परि मण्डलम् ।
सत्य संधम् महाभागम् रामम् अनुव्रता ॥३-४७-३४॥
Sarva lakshana sampannam nyagrodha pari mandalam
Satya sandham mahabhagam ramam anuvrata
47.35
महाबाहुम् महोरस्कम् सिंह विक्रांत गामिनम् ।
नृसिंहम् सिंह संकाशम् अहम् रामम् अनुव्रता ॥३-४७-३५॥
Mahabahum mahoraskam sinha vikranta gaminam
Nrisinham sinha sankasham aham ramam anuvrata
47.36
पूर्ण चन्द्र आननम् वीरम् राज वत्सम् जितेन्द्रियम् ।
पृथु कीर्तिम् महाबाहुम् अहम् रामम् अनुव्रता ॥३-४७-३६॥
Purna chandra ananam viram raja vatsam jitendriyam
Prithu kirtim mahabahum aham ramam anuvrata
47.37
त्वम् पुनः जंबुकः सिंहीम् माम् इह इच्छसि दुर्लभाम् ।
न अहम् शक्या त्वया स्प्रष्टुम् आदित्यस्य प्रभा यथा ॥३-४७-३७॥
Tvam punah jambukah sinhim mam iha ichchhasi durlabham
Na aham shakya tvaya sprashtum adityasya prabha yatha
47.38
पादपान् कांचनान् नूनम् बहून् पश्यसि मंदभाक् ।
राघवस्य प्रियाम् भार्याम् यः त्वम् इच्छसि राक्षस ॥३-४७-३८॥
Padapan kanchanan nunam bahun pashyasi mandabhak
Raghavasya priyam bharyam yah tvam ichchhasi rakshasa
47.39
क्षुधितस्य च सिंहस्य मृग शत्रोः तरस्विनः ।
आशी विषस्य वदनात् दम्ष्ट्राम् आदातुम् इच्छसि ॥३-४७-३९॥
Kshudhitasya cha sinhasya mriga shatroh tarasvinah
Ashi vishasya vadanat damshtram adatum ichchhasi
47.40
मंदरम् पर्वत श्रेष्ठम् पाणिना हर्तुम् इच्छसि ।
काल कूटम् विषम् पीत्वा स्वस्तिमान् गंतुम् इच्छसि ॥३-४७-४०॥
Mandaram parvata shreshtham panina hartum ichchhasi
Kala kutam visham pitva svastiman gantum ichchhasi
47.41
अक्षि सूच्या प्रमृजसि जिह्वया लेढि च क्षुरम् ।
राघवस्य प्रियाम् भार्याम् अधिगंतुम् त्वम् इच्छसि ॥३-४७-४१॥
Akshi suchya pramrijasi jihvaya ledhi cha kshuram
Raghavasya priyam bharyam adhigantum tvam ichchhasi
47.42
अवसज्य शिलाम् कण्ठे समुद्रम् तर्तुम् इच्छसि ।
सूर्या चन्द्रमसौ च उभौ प्राणिभ्याम् हर्तुम् इच्छसि ॥३-४७-४२॥
Avasajya shilam kanthe samudram tartum ichchhasi
Surya chandramasau cha ubhau pranibhyam hartum ichchhasi
47.43
यो रामस्य प्रियाम् भार्याम् प्रधर्षयितुम् इच्छसि ।
अग्निम् प्रज्वलितम् दृष्ट्वा वस्त्रेण आहर्तुम् इच्छसि ॥३-४७-४३॥
Yo ramasya priyam bharyam pradharshayitum ichchhasi
Agnim prajvalitam drishtva vastrena ahartum ichchhasi
47.44
कल्याण वृत्ताम् यो भार्याम् रामस्य हर्तुम् इच्छसि ।
अयो मुखानाम् शूलानाम् अग्रे चरितुम् इच्छसि ।रामस्य सदृशीम् भार्याम् यो अधिगंतुम् त्वम् इच्छसि ॥३-४७-४४॥
Kalyana vrittam yo bharyam ramasya hartum ichchhasi
Ayo mukhanam shulanam agre charitum ichchhasi, ramasya sadrishim bharyam yo adhigantum tvam ichchhasi
47.45
यद् अंतरम् सिंह शृगालयोः वनेयद् अंतरम् स्यन्दनिका समुद्रयोः ।
सुर अग्र्य सौवीरकयोः यद् अंतरम्तद् अंतरम् दाशरथेः तव एव च ॥३-४७-४५॥
Yad antaram sinha shrigalayoh vaneyad antaram syandanika samudrayoh
Sura agrya sauvirakayoh yad antaramtad antaram dasharatheh tava eva cha
47.46
यद् अंतरम् कांचन सीस लोहयोःयद् अंतरम् चन्दन वारि पंकयोः ।
यद् अंतरम् हस्ति बिडालयोः वनेतद् अंतरम् दशरथेः तव एव च ॥३-४७-४६॥
Yad antaram kanchana sisa lohayohyad antaram chandana vari pankayoh
Yad antaram hasti bidalayoh vanetad antaram dasharatheh tava eva cha
47.47
यद् अंतरम् वायस वैनतेययोःयद् अंतरम् मद्गु मयूरयोः अपि ।
यद् अंतरम् हंस गृध्रयोः वनेतद् अंतरम् दाशरथेः तव एव च ॥३-४७-४७॥
Yad antaram vayasa vainateyayohyad antaram madgu mayurayoh api
Yad antaram hansa gridhrayoh vanetad antaram dasharatheh tava eva cha
47.48
तस्मिन् सहस्राक्ष सम प्रभावेरामे स्थिते कार्मुक बाण पाणौ ।
हृता अपि ते अहम् न जराम् गमिष्येवज्रम् यथा मक्षिकया अवगीर्णम् ॥३-४७-४८॥
Tasmin sahasraksha sama prabhaverame sthite karmuka bana panau
Hrita api te aham na jaram gamishyevajram yatha makshikaya avagirnam
47.49
इति इव तत् वाक्यम् अदुष्ट भावासुदुष्टम् उक्त्वा रजनी चरम् तम् ।
गात्र प्रकंपात् व्यथिता बभूववात उद्धता सा कदली इव तन्वी ॥३-४७-४९॥
Iti iva tat vakyam adushta bhavasudushtam uktva rajani charam tam
Gatra prakampat vyathita babhuvavata uddhata sa kadali iva tanvi
47.50
ताम् वेपमानाम् उपलक्ष्य सीताम्स रावणो मृत्यु सम प्रभावः ।
कुलम् बलम् नाम च कर्म च आत्मनःसमाचचक्षे भय कारण अर्थम् ॥३-४७-५०॥
Tam vepamanam upalakshya sitamsa ravano mrityu sama prabhavah
Kulam balam nama cha karma cha atmanahsamachachakshe bhaya karana artham