UtshovSarga 46
46.1
तया परुषम् उक्तः तु कुपितो राघव अनुजः ।
स विकांक्षन् भृशम् रामम् प्रतस्थे न चिरात् इव ॥३-४६-१॥
Taya parusham uktah tu kupito raghava anujah
Sa vikankshan bhrisham ramam pratasthe na chirat iva
46.2
तदा आसाद्य दशग्रीवः क्षिप्रम् अंतरम् आस्थितः ।
अभिचक्राम वैदेहीम् परिव्राजक रूप धृक् ॥३-४६-२॥
Tada asadya dashagrivah kshipram antaram asthitah
Abhichakrama vaidehim parivrajaka rupa dhrik
46.3
श्लक्ष्ण काषाय संवीतः शिखी चत्री उपानही ।
वामे च अंसे अवसज्य अथ शुभे यष्टि कमण्डलू ॥३-४६-३॥
Shlakshna kashaya sanvitah shikhi chatri upanahi
Vame cha anse avasajya atha shubhe yashti kamandalu
46.4
परिव्राजक रूपेण वैदेहीम् अन्ववर्तत ।
ताम् आससाद अतिबलो भ्रातृभ्याम् रहिताम् वने ॥३-४६-४॥
Parivrajaka rupena vaidehim anvavartata
Tam asasada atibalo bhratribhyam rahitam vane
46.5
रहिताम् सूर्य चन्द्राभ्याम् संध्याम् इव महत् तमः ।
ताम् अपश्यत् ततो बालाम् राज पुत्रीम् यशस्विनीम् ॥३-४६-५॥
Rahitam surya chandrabhyam sandhyam iva mahat tamah
Tam apashyat tato balam raja putrim yashasvinim
46.6
रोहिणीम् शशिना हीनाम् ग्रहवत् भृश दारुणः ।
तम् उग्रम् पाप कर्माणम् जनस्थान गता द्रुमाः ॥३-४६-६॥
Rohinim shashina hinam grahavat bhrisha darunah
Tam ugram papa karmanam janasthana gata drumah
46.7
संदृश्य न प्रकंपन्ते न प्रवाति च मारुतः ।
शीघ्र स्रोताः च तम् दृष्ट्वा वीक्षंतम् रक्त लोचनम् ॥३-४६-७॥
Sandrishya na prakampante na pravati cha marutah
Shighra srotah cha tam drishtva vikshantam rakta lochanam
46.8
स्तिमितम् गंतुम् आरेभे भयात् गोदावरी नदी ।
रामस्य तु अंतरम् प्रेप्सुः दशग्रीवः तत् अंतरे ॥३-४६-८॥
Stimitam gantum arebhe bhayat godavari nadi
Ramasya tu antaram prepsuh dashagrivah tat antare
46.9
उपतस्थे च वैदेहीम् भिक्षु रूपेण रावणः ।
अभव्यो भव्य रूपेण भर्तारम् अनुशोचतीम् ॥३-४६-९॥
Upatasthe cha vaidehim bhikshu rupena ravanah
Abhavyo bhavya rupena bhartaram anushochatim
46.10
अभ्यवर्तत वैदेहीम् चित्राम् इव शनैश्चरः ।
सहसा भव्य रूपेण तृणैः कूप इव आवृतः ॥३-४६-१०॥
Abhyavartata vaidehim chitram iva shanaishcharah
Sahasa bhavya rupena trinaih kupa iva avritah
46.11
अतिष्ठत् प्रेक्ष्य वैदेहीम् राम पत्नीम् यशस्विनीम् ।
तिष्टन् संप्रेक्ष्य च तदा पत्नीम् रामस्य रावण ॥३-४६-११॥
Atishthat prekshya vaidehim rama patnim yashasvinim
Tishtan samprekshya cha tada patnim ramasya ravana
46.12
शुभाम् रुचिर दन्त ओष्ठीम् पूर्ण चन्द्र निभ आननाम् ।
आसीनाम् पर्णशालायाम् बाष्प शोक अभिपीडिताम् ॥३-४६-१२॥
Shubham ruchira danta oshthim purna chandra nibha ananam
Asinam parnashalayam bashpa shoka abhipiditam
46.13
स ताम् पद्म पलाश अक्षीम् पीत कौशेय वासिनीम् ।
अभ्यगच्छत वैदेहीम् हृष्ट चेता निशा चरः ॥३-४६-१३॥
Sa tam padma palasha akshim pita kausheya vasinim
Abhyagachchhata vaidehim hrishta cheta nisha charah
46.14
दृष्ट्वा काम शर आविद्धो ब्रह्म घोषम् उदीरयन् ।
अब्रवीत् प्रश्रितम् वाक्यम् रहिते राक्षस अधिपः ॥३-४६-१४॥
Drishtva kama shara aviddho brahma ghosham udirayan
Abravit prashritam vakyam rahite rakshasa adhipah
46.15
ताम् उत्तमाम् त्रिलोकानाम् पद्म हीनाम् इव श्रियम् ।
विभ्राजमानाम् वपुषा रावणः प्रशशम्स ह ॥३-४६-१५॥
Tam uttamam trilokanam padma hinam iva shriyam
Vibhrajamanam vapusha ravanah prashashamsa ha
46.16
का त्वम् कांचन वर्ण आभे पीत कौशेय वासिनि ।
कमलानाम् शुभाम् मालाम् पद्मिनी इव च बिभ्रती ॥३-४६-१६॥
Ka tvam kanchana varna abhe pita kausheya vasini
Kamalanam shubham malam padmini iva cha bibhrati
46.17
ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीः अप्सरा वा शुभ आनने ।
भूतिर् वा त्वम् वराअरोहे रतिर् वा स्वैर चारिणी ॥३-४६-१७॥
Hrih shrih kirtih shubha lakshmih apsara va shubha anane
Bhutir va tvam varaarohe ratir va svaira charini
46.18
समाः शिखरिणः स्निग्धाः पाण्डुरा दशनाः तव ।
विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्ण तारके ॥३-४६-१८॥
Samah shikharinah snigdhah pandura dashanah tava
Vishale vimale netre raktante krishna tarake
46.19
विशालम् जघनम् पीनम् ऊरू करि कर उपमौ ।
एतौ उपचितौ वृत्तौ संहतौ संप्रगल्भितौ ॥३-४६-१९॥
Vishalam jaghanam pinam uru kari kara upamau
Etau upachitau vrittau sanhatau sampragalbhitau
46.20
पीन उन्नत मुखौ कान्तौ स्निग्ध ताल फल उपमौ ।
मणि प्रवेक आभरणौ रुचिरौ ते पयो धरौ ॥३-४६-२०॥
Pina unnata mukhau kantau snigdha tala phala upamau
Mani praveka abharanau ruchirau te payo dharau
46.21
चारु स्मिते चारु दति चारु नेत्रे विलासिनि ।
मनो हरसि मे रामे नदी कूलम् इव अंभसा ॥३-४६-२१॥
Charu smite charu dati charu netre vilasini
Mano harasi me rame nadi kulam iva ambhasa
46.22
करान्तमित मध्या असि सुकेशी संहत स्तनी ।
न एव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी ॥३-४६-२२॥
Karantamita madhya asi sukeshi sanhata stani
Na eva devi na gandharvi na yakshi na cha kinnari
46.23
न एवम् रूपा मया नारी दृष्ट पूर्वा मही तले ।
रूपम् अग्र्यम् च लोकेषु सौकुमार्यम् वयः च ते ॥३-४६-२३॥
Na evam rupa maya nari drishta purva mahi tale
Rupam agryam cha lokeshu saukumaryam vayah cha te
46.24
इह वासः च कांतारे चित्तम् उन्मथयन्ति मे ।
सा प्रतिक्राम भद्रम् ते न त्वम् वस्तुम् इह अर्हसि ॥३-४६-२४॥
Iha vasah cha kantare chittam unmathayanti me
Sa pratikrama bhadram te na tvam vastum iha arhasi
46.25
राक्षसानाम् अयम् वासो घोराणाम् काम रूपिणाम् ।
प्रासाद अग्राणि रम्याणि नगर उपवनानि च ॥३-४६-२५॥
Rakshasanam ayam vaso ghoranam kama rupinam
Prasada agrani ramyani nagara upavanani cha
46.26
संपन्नानि सुगन्धीनि युक्तानि आचरितुम् त्वया ।
वरम् माल्यम् वरम् गंधम् वरम् वस्त्रम् च शोभने ॥३-४६-२६॥
Sampannani sugandhini yuktani acharitum tvaya
Varam malyam varam gandham varam vastram cha shobhane
46.27
भर्तारम् च वरम् मन्ये त्वत् युक्तम् असितेक्षणे ।
का त्वम् भवसि रुद्राणाम् मरुताम् वा शुचिस्मिते ॥३-४६-२७॥
Bhartaram cha varam manye tvat yuktam asitekshane
Ka tvam bhavasi rudranam marutam va shuchismite
46.28
वसूनाम् वा वराअरोहे देवता प्रतिभासि मे ।
न इह गच्छंति गंधर्वा न देवा न च किन्नराः ॥३-४६-२८॥
Vasunam va varaarohe devata pratibhasi me
Na iha gachchhanti gandharva na deva na cha kinnarah
46.29
राक्षसानाम् अयम् वासः कथम् तु त्वम् इह आगता ।
इह शाखामृगाः सिंहा द्वीपि व्याघ्र मृगाः तथा ॥३-४६-२९॥
Rakshasanam ayam vasah katham tu tvam iha agata
Iha shakhamrigah sinha dvipi vyaghra mrigah tatha
46.30
ऋक्षाः तरक्षवः कंकाः कथम् तेभ्यो न बिभ्यसे ।
मद अन्वितानाम् घोराणाम् कुंजराणाम् तरस्विनाम् ॥३-४६-३०॥
Rikshah tarakshavah kankah katham tebhyo na bibhyase
Mada anvitanam ghoranam kunjaranam tarasvinam
46.31
कथम् एका महारण्ये न बिभेषि वराअनने ।
का असि कस्य कुतः च त्वम् किम् निमित्तम् च दण्डकान् ॥३-४६-३१॥
Katham eka maharanye na bibheshi varaanane
Ka asi kasya kutah cha tvam kim nimittam cha dandakan
46.32
एका चरसि कल्याणि घोरान् राक्षस सेवितान् ।
इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन दुरात्मना - महात्मना- ॥३-४६-३२॥
Eka charasi kalyani ghoran rakshasa sevitan
Iti prashasta vaidehi ravanena duratmana - mahatmana-
46.33
द्विजाति वेषेण हि तम् दृष्ट्वा रावणम् आगतम् ।
सर्वैः अतिथि सत्कारैः पूजयामास मैथिली ॥३-४६-३३॥
Dvijati veshena hi tam drishtva ravanam agatam
Sarvaih atithi satkaraih pujayamasa maithili
46.34
उपानीय आसनम् पूर्वम् पाद्येन अभिनिमंत्र्य च ।
अब्रवीत् सिद्धम् इति एव तदा तम् सौम्य दर्शनम् ॥३-४६-३४॥
Upaniya asanam purvam padyena abhinimantrya cha
Abravit siddham iti eva tada tam saumya darshanam
46.35
द्विजाति वेषेण समीक्ष्य मैथिलीतम् आगतम् पात्र कुसुंभ धारिणम् ।
अशक्यम् उद्द्वेष्टुम् उपाय दर्शनान्न्यमंत्रयत् ब्राह्मणवत् यथा आगतम् ॥३-४६-३५॥
Dvijati veshena samikshya maithilitam agatam patra kusumbha dharinam
Ashakyam uddveshtum upaya darshanannyamantrayat brahmanavat yatha agatam
46.36
इयम् बृसी ब्राह्मण कामम् आस्यताम्इदम् च पाद्यम् प्रतिगृह्यताम् इति ।
निमंत्र्यमाणः प्रतिपूर्ण भाषिणीम्नरेन्द्र पत्नीम् प्रसमीक्ष्य मैथिलीम् ।प्रसह्य तस्या हरणे धृढम् मनःसमर्पयामास आत्म वधाय रावणः ॥३-४६-३६॥
Iyam brisi brahmana kamam asyatamidam cha padyam pratigrihyatam iti
Nimantryamanah pratipurna bhashinimnarendra patnim prasamikshya maithilim, prasahya tasya harane dhridham manahsamarpayamasa atma vadhaya ravanah
46.37
ततः सुवेषम् मृगया गतम् पतिम्प्रतीक्षमाणा सह लक्ष्मणम् तदा ।
निरीक्षमाणा हरितम् ददर्श तत्महद् वनम् न एव तु राम लक्ष्मणौ ॥३-४६-३७॥
Tatah suvesham mrigaya gatam patimpratikshamana saha lakshmanam tada
Nirikshamana haritam dadarsha tatmahad vanam na eva tu rama lakshmanau