UtshovSarga 37
37.1
तत् श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य वाक्यम् वाक्य विशारदः ।
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो मारीचो राक्षसेश्वरम् ॥३-३७-१॥
Tat shrutva rakshasendrasya vakyam vakya visharadah
Pratyuvacha mahapragyo maricho rakshaseshvaram
37.2
सुलभाः पुरुषा राजन् सततम् प्रिय वादिनः ।
अप्रियस्य च पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥३-३७-२॥
Sulabhah purusha rajan satatam priya vadinah
Apriyasya cha pathyasya vakta shrota cha durlabhah
37.3
न नूनम् बुध्यसे रामम् महावीर्यम् गुण उन्नतम् ।
अयुक्त चारः चपलो महेन्द्र वरुण उपमम् ॥३-३७-३॥
Na nunam budhyase ramam mahaviryam guna unnatam
Ayukta charah chapalo mahendra varuna upamam
37.4
अपि स्वस्ति भवेत् तात सर्वेषाम् भुवि रक्षसाम् ।
अपि रामो न संक्रुद्धः कुर्यात् लोकम् अराक्षसम् ॥३-३७-४॥
Api svasti bhavet tata sarvesham bhuvi rakshasam
Api ramo na sankruddhah kuryat lokam arakshasam
37.5
अपि ते जीवित अंताय न उत्पन्ना जनकात्मजा ।
अपि सीता निमित्तम् च न भवेत् व्यसनम् महत् ॥३-३७-५॥
Api te jivita antaya na utpanna janakatmaja
Api sita nimittam cha na bhavet vyasanam mahat
37.6
अपि त्वाम् ईश्वरम् प्राप्य काम वृत्तम् निरंकुशम् ।
न विनश्येत् पुरी लंका त्वया सह स राक्षसा ॥३-३७-६॥
Api tvam ishvaram prapya kama vrittam nirankusham
Na vinashyet puri lanka tvaya saha sa rakshasa
37.7
त्वत् विधः काम वृत्तो हि दुःशीलः पाप मंत्रितः ।
आत्मानम् स्व जनम् राष्ट्रम् स राजा हन्ति दुर्मतिः ॥३-३७-७॥
Tvat vidhah kama vritto hi duhshilah papa mantritah
Atmanam sva janam rashtram sa raja hanti durmatih
37.8
न च पित्रा परित्यक्तो न अमर्यादः कथंचन ।
न लुब्धो न च दुःशीलो न च क्षत्रिय पांसनः ॥३-३७-८॥
Na cha pitra parityakto na amaryadah kathanchana
Na lubdho na cha duhshilo na cha kshatriya pansanah
37.9
न च धर्म गुणैर् हीनैः कौसल्या आनंद वर्धनः ।
न च तीक्ष्णो हि भूतानाम् सर्व भूत हिते रतः ॥३-३७-९॥
Na cha dharma gunair hinaih kausalya ananda vardhanah
Na cha tikshno hi bhutanam sarva bhuta hite ratah
37.10
वंचितम् पितरम् दृष्ट्वा कैकेय्या सत्य वादिनम् ।
करिष्यामि इति धर्मात्मा ततः प्रव्रजितो वनम् ॥३-३७-१०॥
Vanchitam pitaram drishtva kaikeyya satya vadinam
Karishyami iti dharmatma tatah pravrajito vanam
37.11
कैकेय्याः प्रिय कामार्थम् पितुर् दशरथस्य च ।
हित्वा राज्यम् च भोगान् च प्रविष्टो दण्डका वनम् ॥३-३७-११॥
Kaikeyyah priya kamartham pitur dasharathasya cha
Hitva rajyam cha bhogan cha pravishto dandaka vanam
37.12
न रामः कर्कशः तात न अविद्वान् न अजित इन्द्रियः ।
अनृतम् न श्रुतम् चैव नैव त्वम् वक्तुम् अर्हसि ॥३-३७-१२॥
Na ramah karkashah tata na avidvan na ajita indriyah
Anritam na shrutam chaiva naiva tvam vaktum arhasi
37.13
रामो विग्रहवान् धर्मः साधुः सत्य पराक्रमः ।
राजा सर्वस्य लोकस्य देवानाम् इव वासवः ॥३-३७-१३॥
Ramo vigrahavan dharmah sadhuh satya parakramah
Raja sarvasya lokasya devanam iva vasavah
37.14
कथम् नु तस्य वैदेहीम् रक्षिताम् स्वेन तेजसा ।
इच्छसे प्रसभम् हर्तुम् प्रभाम् इव विवस्वतः ॥३-३७-१४॥
Katham nu tasya vaidehim rakshitam svena tejasa
Ichchhase prasabham hartum prabham iva vivasvatah
37.15
शर अर्चिषम् अनाधृष्यम् चाप खड्ग इन्धनम् रणे ।
राम अग्निम् सहसा दीप्तम् न प्रवेष्टुम् त्वम् अर्हसि ॥३-३७-१५॥
Shara archisham anadhrishyam chapa khadga indhanam rane
Rama agnim sahasa diptam na praveshtum tvam arhasi
37.16
धनुर् व्यादित दीप्त आस्यम् शर अर्चिषम् अमर्षणम् ।
चाप बाण धरम् तीक्ष्णम् शत्रु सेना अपहारिणम् ॥३-३७-१६॥
Dhanur vyadita dipta asyam shara archisham amarshanam
Chapa bana dharam tikshnam shatru sena apaharinam
37.17
राज्यम् सुखम् च संत्यज्य जीवितम् च इष्टम् आत्मनः ।
न अति आसादयितुम् तात राम अंतकम् इह अर्हसि ॥३-३७-१७॥
Rajyam sukham cha santyajya jivitam cha ishtam atmanah
Na ati asadayitum tata rama antakam iha arhasi
37.18
अप्रमेयम् हि तत् तेजो यस्य सा जनकात्मजा ।
न त्वम् समर्थः ताम् हर्तुम् राम चाप आश्रयाम् वने ॥३-३७-१८॥
Aprameyam hi tat tejo yasya sa janakatmaja
Na tvam samarthah tam hartum rama chapa ashrayam vane
37.19
तस्य वै नर सिंहस्य सिंह उरस्कस्य भामिनी ।
प्राणेभ्यो अपि प्रियतरा भार्या नित्यम् अनुव्रता ॥३-३७-१९॥
Tasya vai nara sinhasya sinha uraskasya bhamini
Pranebhyo api priyatara bharya nityam anuvrata
37.20
न सा धर्षयितुम् शक्या मैथिली ओजस्विनः प्रिया ।
दीप्तस्य इव हुत आशस्य शिखा सीता सुमध्यमा ॥३-३७-२०॥
Na sa dharshayitum shakya maithili ojasvinah priya
Diptasya iva huta ashasya shikha sita sumadhyama
37.21
किम् उद्यमम् व्यर्थम् इमम् कृत्वा ते राक्षसाधिप ।
दृष्टः चेत् त्वम् रणे तेन तत् अंतम् तव जीवितम् ॥३-३७-२१॥
Kim udyamam vyartham imam kritva te rakshasadhipa
Drishtah chet tvam rane tena tat antam tava jivitam
37.22
जीवितम् च सुखम् चैव राज्यम् चैव सुदुर्लभम् ।
यत् इच्छसि चिरम् भोक्तुम् मा कृथा राम विप्रियम् ॥३-३७-२२॥
Jivitam cha sukham chaiva rajyam chaiva sudurlabham
Yat ichchhasi chiram bhoktum ma kritha rama vipriyam
37.23
स सर्वैः सचिवैः सार्धम् विभीषण पुरस्कृतैः ।
मंत्रयित्वा तु धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयम् आत्मनः ।दोषाणाम् च गुणानाम् च संप्रधार्य बल अबलम् ॥३-३७-२३॥
Sa sarvaih sachivaih sardham vibhishana puraskritaih
Mantrayitva tu dharmishthaih kritva nishchayam atmanah, doshanam cha gunanam cha sampradharya bala abalam
37.24
आत्मनः च बलम् ज्ञात्वा राघवस्य च तत्त्वतः ।
हितम् हि तव निश्चित्य क्षमम् त्वम् कर्तुम् अर्हसि ॥३-३७-२४॥
Atmanah cha balam gyatva raghavasya cha tattvatah
Hitam hi tava nishchitya kshamam tvam kartum arhasi
37.25
अहम् तु मन्ये तव न क्षमम् रणेसमागमम् कोसल राज सूनुना ।
इदम् हि भूयः शृणु वाक्यम् उत्तमम्क्षमम् च युक्तम् च निशाचर अधिप ॥३-३७-२५॥
Aham tu manye tava na kshamam ranesamagamam kosala raja sununa
Idam hi bhuyah shrinu vakyam uttamamkshamam cha yuktam cha nishachara adhipa