UtshovSarga 38
38.1
कदाचित् अपि अहम् वीर्यात् पर्यटन् पृथिवीम् इमाम् ।
बलम् नाग सहस्रस्य धारयन् पर्वतोपमः ॥३-३८-१॥
Kadachit api aham viryat paryatan prithivim imam
Balam naga sahasrasya dharayan parvatopamah
38.2
नील जीमूत संकाशः तप्त कांचन कुण्डलः ।
भयम् लोकस्य जनयन् किरीटी परिघ आयुधः ॥३-३८-२॥
Nila jimuta sankashah tapta kanchana kundalah
Bhayam lokasya janayan kiriti parigha ayudhah
38.3
व्यचरम् दण्डक अरण्यम् ऋषि मांसानि भक्षयन् ।
विश्वामित्रो अथ धर्मात्मा मत् वित्रस्तो महामुनिः ॥३-३८-३॥
Vyacharam dandaka aranyam rishi mansani bhakshayan
Vishvamitro atha dharmatma mat vitrasto mahamunih
38.4
स्वयम् गत्वा दशरथम् नरेन्द्रम् इदम् अब्रवीत् ।
अयम् रक्षतु माम् रामः पर्व काले समाहितः ॥३-३८-४॥
Svayam gatva dasharatham narendram idam abravit
Ayam rakshatu mam ramah parva kale samahitah
38.5
मारीचात् मे भयम् घोरम् समुत्पन्नम् नरेश्वर ।
इति एवम् उक्तो धर्मात्मा राजा दशरथः तदा ॥३-३८-५॥
Marichat me bhayam ghoram samutpannam nareshvara
Iti evam ukto dharmatma raja dasharathah tada
38.6
प्रत्युवाच महाभागम् विश्वामित्रम् महामुनिम् ।
ऊन द्वादश वर्षो अयम् अकृत अस्त्रः च राघवः ॥३-३८-६॥
Pratyuvacha mahabhagam vishvamitram mahamunim
Una dvadasha varsho ayam akrita astrah cha raghavah
38.7
कामम् तु मम यत् सैन्यम् मया सह गमिष्यति ।
बलेन चतुरंगेण स्वयम् एत्य निशाचरम् ॥३-३८-७॥
Kamam tu mama yat sainyam maya saha gamishyati
Balena chaturangena svayam etya nishacharam
38.8
वधिष्यामि मुनिश्रेष्ठ शत्रुम् तव यथा ईप्सितम् ।
] एवम् उक्तः स तु मुनी राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥३-३८-८॥
Vadhishyami munishreshtha shatrum tava yatha ipsitam
] Evam uktah sa tu muni rajanam idam abravit
38.9
रामात् न अन्यत् बलम् लोके पर्याप्तम् तस्य रक्षसः ।
देवतानाम् अपि भवान् समरेषु अभिपालकः ॥३-३८-९॥
Ramat na anyat balam loke paryaptam tasya rakshasah
Devatanam api bhavan samareshu abhipalakah
38.10
आसीत् तव कृते कर्म त्रिलोक विदितम् नृप ।
कामम् अस्ति महत् सैन्यम् तिष्टतु इह परंतप ॥३-३८-१०॥
Asit tava krite karma triloka viditam nripa
Kamam asti mahat sainyam tishtatu iha parantapa
38.11
बालो अपि एष महातेजाः समर्थः तस्य निग्रहे ।
गमिष्ये रामम् आदाय स्वस्ति ते अस्तु परंतपः ॥३-३८-११॥
Balo api esha mahatejah samarthah tasya nigrahe
Gamishye ramam adaya svasti te astu parantapah
38.12
इति एवम् उक्त्वा स मुनिः तम् आदाय नृपात्मजम् ।
जगाम परम प्रीतो विश्वामित्रः स्वम् आश्रमम् ॥३-३८-१२॥
Iti evam uktva sa munih tam adaya nripatmajam
Jagama parama prito vishvamitrah svam ashramam
38.13
तम् तदा दण्डकारण्ये यज्ञम् उद्दिश्य दीक्षितम् ।
बभूव उपस्थितो रामः चित्रम् विस्फारयन् धनुः ॥३-३८-१३॥
Tam tada dandakaranye yagyam uddishya dikshitam
Babhuva upasthito ramah chitram vispharayan dhanuh
38.14
अजात व्यंजनः श्रीमान् बालः श्यामः शुभेक्षणः ।
एक वस्त्र धरो धन्वी शिखी कनक मालया ॥३-३८-१४॥
Ajata vyanjanah shriman balah shyamah shubhekshanah
Eka vastra dharo dhanvi shikhi kanaka malaya
38.15
शोभयन् दण्डकारण्यम् दीप्तेन स्वेन तेजसा ।
अदृश्यत तदा रामो बाल चन्द्र इव उदितः ॥३-३८-१५॥
Shobhayan dandakaranyam diptena svena tejasa
Adrishyata tada ramo bala chandra iva uditah
38.16
ततो अहम् मेघ संकाशः तप्त कांचन कुण्डलः ।
बली दत्त वरो दर्पात् आजगाम आश्रम अंतरम् ॥३-३८-१६॥
Tato aham megha sankashah tapta kanchana kundalah
Bali datta varo darpat ajagama ashrama antaram
38.17
तेन दृष्टः प्रविष्टो अहम् सहसा एव उद्यत आयुधः ।
माम् तु दृष्ट्वा धनुः सज्यम् असम्भ्रान्तः चकार ह ॥३-३८-१७॥
Tena drishtah pravishto aham sahasa eva udyata ayudhah
Mam tu drishtva dhanuh sajyam asambhrantah chakara ha
38.18
अवजानन् अहम् मोहात् बालो अयम् इति राघवम् ।
विश्वामित्रस्य ताम् वेदिम् अभ्यधावम् कृत त्वरः ॥३-३८-१८॥
Avajanan aham mohat balo ayam iti raghavam
Vishvamitrasya tam vedim abhyadhavam krita tvarah
38.19
तेन मुक्तः ततो बाणः शितः शत्रु निबर्हणः ।
तेन अहम् ताडितः क्षिप्तः समुद्रे शत योजने ॥३-३८-१९॥
Tena muktah tato banah shitah shatru nibarhanah
Tena aham taditah kshiptah samudre shata yojane
38.20
न इच्छता तात माम् हन्तुम् तदा वीरेण रक्षितः ।
रामस्य शर वेगेन निरस्तो भ्रान्त चेतनः ॥३-३८-२०॥
Na ichchhata tata mam hantum tada virena rakshitah
Ramasya shara vegena nirasto bhranta chetanah
38.21
पातितो अहम् तदा तेन गंभीरे सागर अंभसि ।
प्राप्य संज्ञाम् चिरात् तात लंकाम् प्रति गतः पुरीम् ॥३-३८-२१॥
Patito aham tada tena gambhire sagara ambhasi
Prapya sangyam chirat tata lankam prati gatah purim
38.22
एवम् अस्मि तदा मुक्तः सहायाः ते - शायास्तु - निपातिताः ।
अकृत अस्त्रेण रामेण बालेन अक्लिष्ट कर्मणा ॥३-३८-२२॥
Evam asmi tada muktah sahayah te - shayastu - nipatitah
Akrita astrena ramena balena aklishta karmana
38.23
तत् मया वार्यमाणः त्वम् यदि रामेण विग्रहम् ।
करिष्यसि आपदम् घोराम् क्षिप्रम् प्राप्य न शिष्यसि ॥३-३८-२३॥
Tat maya varyamanah tvam yadi ramena vigraham
Karishyasi apadam ghoram kshipram prapya na shishyasi
38.24
क्रीडा रति विधिज्ञानाम् समाज उत्सव शालिनाम् ।
रक्षसाम् चैव संतापम् अनर्थम् च आहरिष्यसि ॥३-३८-२४॥
Krida rati vidhigyanam samaja utsava shalinam
Rakshasam chaiva santapam anartham cha aharishyasi
38.25
हर्म्य प्रासाद संबाधाम् नाना रत्न विभूउषिताम् ।
द्रक्ष्यसि त्वम् पुरीम् लंकाम् विनष्टाम् मैथिली कृते ॥३-३८-२५॥
Harmya prasada sambadham nana ratna vibhuushitam
Drakshyasi tvam purim lankam vinashtam maithili krite
38.26
अकुर्वन्तो अपि पापानि शुचयः पाप संश्रयात् ।
पर पापैः विनश्यन्ति मत्स्या नाग ह्रदे यथा ॥३-३८-२६॥
Akurvanto api papani shuchayah papa sanshrayat
Para papaih vinashyanti matsya naga hrade yatha
38.27
दिव्यचंदनदिग्धांगान्दिव्याअभरणभूषितान् -यद्वा-दिव्य चंदन दिग्ध अंगान् दिव्य आभरण भूषितान् ।
द्रक्ष्यसि अभिहतान् भूमौ तव दोषात् तु राक्षसान् ॥३-३८-२७॥
Divyachandanadigdhangandivyaabharanabhushitan -yadva-divya chandana digdha angan divya abharana bhushitan
Drakshyasi abhihatan bhumau tava doshat tu rakshasan
38.28
हृत दारान् स दारान् च दश विद्रवतो दिशः ।
हत शेषान् अशरणान् द्रक्ष्यसि त्वम् निशाचरान् ॥३-३८-२८॥
Hrita daran sa daran cha dasha vidravato dishah
Hata sheshan asharanan drakshyasi tvam nishacharan
38.29
शर जाल परिक्षिप्ताम् अग्नि ज्वाला समावृताम् ।
प्रदग्ध भवनाम् लंकाम् द्रक्ष्यसि त्वम् असंशयम् ॥३-३८-२९॥
Shara jala parikshiptam agni jvala samavritam
Pradagdha bhavanam lankam drakshyasi tvam asanshayam
38.30
पर दार अभिमर्षात् तु न अनयत् पाप तरम् महत् ।
प्रमदानाम् सहस्राणि तव राजन् परिग्रहे ॥३-३८-३०॥
Para dara abhimarshat tu na anayat papa taram mahat
Pramadanam sahasrani tava rajan parigrahe
38.31
भव स्व दार निरतः स्व कुलम् रक्ष राक्षस ।
मानम् वृद्धिम् च राज्यम् च जीवितम् च इष्टम् आत्मनः ॥३-३८-३१॥
Bhava sva dara niratah sva kulam raksha rakshasa
Manam vriddhim cha rajyam cha jivitam cha ishtam atmanah
38.32
कलत्राणि च सौम्यानि मित्र वर्गम् तथैव च ।
यदि इच्छसि चिरम् भोक्तुम् मा कृथा राम विप्रियम् ॥३-३८-३२॥
Kalatrani cha saumyani mitra vargam tathaiva cha
Yadi ichchhasi chiram bhoktum ma kritha rama vipriyam
38.33
निवार्यमाणः सुहृदा मया भृशम्प्रसह्य सीताम् यदि धर्षयिष्यसि ।
गमिष्यसि क्षीण बलः स बान्धवोयम क्षयम् राम शर आत्त जीवितः ॥३-३८-३३॥
Nivaryamanah suhrida maya bhrishamprasahya sitam yadi dharshayishyasi
Gamishyasi kshina balah sa bandhavoyama kshayam rama shara atta jivitah