UtshovSarga 31
31.1
त्वरमणः ततो गत्वा जनस्थानात् अकंपनः ।
प्रविश्य लंकाम् वेगेन रावणम् वाक्यम् अब्रवीत् ॥३-३१-१॥
Tvaramanah tato gatva janasthanat akampanah
Pravishya lankam vegena ravanam vakyam abravit
31.2
जनस्थान स्थिता राजन् रक्षसा बहवो हताः ।
खरः च निहतः संख्ये क्थम्चित् अहम् आगतः ॥३-३१-२॥
Janasthana sthita rajan rakshasa bahavo hatah
Kharah cha nihatah sankhye kthamchit aham agatah
31.3
एवम् उक्तो दशग्रीवः क्रुद्धः संरकत लोचनः ।
अकंपनम् उवाच इदम् निर्दहन् इव तेजसा ॥३-३१-३॥
Evam ukto dashagrivah kruddhah sanrakata lochanah
Akampanam uvacha idam nirdahan iva tejasa
31.4
केन भीमम् जनस्थानम् हतम् मम परासुना ।
को हि सर्वेषु लोकेषु गतिम् न अधिगमिष्यति ॥३-३१-४॥
Kena bhimam janasthanam hatam mama parasuna
Ko hi sarveshu lokeshu gatim na adhigamishyati
31.5
न हि मे विप्रियम् कृता शक्यम् मघवता सुखम् ।
प्रप्तुम् वैश्रवणेन अपि न यमेन च विष्णुना ॥३-३१-५॥
Na hi me vipriyam krita shakyam maghavata sukham
Praptum vaishravanena api na yamena cha vishnuna
31.6
कालस्य च अपि अहम् कलो दहेयम् अपि पावकम् ।
मृत्युम् मरण धर्मेण संयोजयितुम् उत्सहे ॥३-३१-६॥
Kalasya cha api aham kalo daheyam api pavakam
Mrityum marana dharmena sanyojayitum utsahe
31.7
वातस्य तरसा वेगम् निहन्तुम् अपि च उत्सहे ।
दहेयम् अपि संक्रुद्धः तेजसा आदित्य पावकौ ॥३-३१-७॥
Vatasya tarasa vegam nihantum api cha utsahe
Daheyam api sankruddhah tejasa aditya pavakau
31.8
तथा क्रुद्धम् दशग्रीवम् कृतांजलिः अकंपनः ।
भयात् संदिग्धया वचा रावणम् याचते अभयम् ॥३-३१-८॥
Tatha kruddham dashagrivam kritanjalih akampanah
Bhayat sandigdhaya vacha ravanam yachate abhayam
31.9
दशग्रीवो अभयम् तस्मै प्रददौ रक्षसाम् वरः ।
स विस्रब्धो अब्रवीत् वाक्यम् असंदिग्धम् अकंपनः ॥३-३१-९॥
Dashagrivo abhayam tasmai pradadau rakshasam varah
Sa visrabdho abravit vakyam asandigdham akampanah
31.10
पुत्रो दशरथः ते सिंह संहननो युवा ।
रामो नाम महास्कंधो वृत्त आयत महाभुजः ॥३-३१-१०॥
Putro dasharathah te sinha sanhanano yuva
Ramo nama mahaskandho vritta ayata mahabhujah
31.11
श्यामः पृथुयशाः श्रीमान् अतुल्य बल विक्रमः ।
हतः तेन जनस्थाने खरः च सह दूषणः ॥३-३१-११॥
Shyamah prithuyashah shriman atulya bala vikramah
Hatah tena janasthane kharah cha saha dushanah
31.12
अकंपन वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिप ।
नागेन्द्र इव निःश्वस्य इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥३-३१-१२॥
Akampana vachah shrutva ravano rakshasadhipa
Nagendra iva nihshvasya idam vachanam abravit
31.13
स सुरेन्द्रेण संयुक्तो रामः सर्व अमरैः सह ।
उपयातो जनस्थानम् ब्रूहि कच्चित् अकंपन ॥३-३१-१३॥
Sa surendrena sanyukto ramah sarva amaraih saha
Upayato janasthanam bruhi kachchit akampana
31.14
रावणस्य पुनर् वाक्यम् निशम्य तद् अकंपनः ।
आचचक्षे बलम् तस्य विक्रमम् च महात्मनः ॥३-३१-१४॥
Ravanasya punar vakyam nishamya tad akampanah
Achachakshe balam tasya vikramam cha mahatmanah
31.15
रामो नाम महातेजाः श्रेष्टः सर्व धनुष्मताम् ।
दिव्य अस्त्र गुण संपन्नः परम्धर्म गतो युधि ॥३-३१-१५॥
Ramo nama mahatejah shreshtah sarva dhanushmatam
Divya astra guna sampannah paramdharma gato yudhi
31.16
तस्य अनुरूपो बलब्वान् रक्ताक्षो दुन्दुभि स्वनः ।
कनीयान् लक्ष्मणो भ्राता राका शशि निभ आननः ॥३-३१-१६॥
Tasya anurupo balabvan raktaksho dundubhi svanah
Kaniyan lakshmano bhrata raka shashi nibha ananah
31.17
स तेन सह संयुक्तः पावकेन अनिलो यथा ।
श्रीमान् राज वरः तेन जनस्थानम् निपातितम् ॥३-३१-१७॥
Sa tena saha sanyuktah pavakena anilo yatha
Shriman raja varah tena janasthanam nipatitam
31.18
न एव देवा महत्मनो न अत्र कार्या विचारणा ।
शरा रामेण तु उत्सृष्टा रुक्मपुंखाः पतत्रिणः ॥३-३१-१८॥
Na eva deva mahatmano na atra karya vicharana
Shara ramena tu utsrishta rukmapunkhah patatrinah
31.19
सर्पाः पंचानना भूत्वा भक्षयन्ति स्म राक्षसान् ।
येन येन च गच्छन्ति राक्षसा भय कर्शिताः ॥३-३१-१९॥
Sarpah panchanana bhutva bhakshayanti sma rakshasan
Yena yena cha gachchhanti rakshasa bhaya karshitah
31.20
तेन तेन स्म पश्यन्ति रामम् एव अग्रतः स्थितम् ।
इत्थम् विनाशितम् जनस्थानम् तेन तव अनघ ॥३-३१-२०॥
Tena tena sma pashyanti ramam eva agratah sthitam
Ittham vinashitam janasthanam tena tava anagha
31.21
अकंपन अचः श्रुत्वा रावणो वाक्यम् अब्रवीत् ।
गमिष्यामि जनस्थनम् रामम् हन्तुम् स लक्ष्मणम् ॥३-३१-२१॥
Akampana achah shrutva ravano vakyam abravit
Gamishyami janasthanam ramam hantum sa lakshmanam
31.22
अथ एवम् उक्ते वचने प्रोवाच इदम् अकंपनः ।
श्रुणु राजन् यथा वृत्तम् रामस्य बल पौरुषम् ॥३-३१-२२॥
Atha evam ukte vachane provacha idam akampanah
Shrunu rajan yatha vrittam ramasya bala paurusham
31.23
असाध्यः कुपितो रामो विक्रमेण महायशाः ।
आप गायाः तु पूर्णाया वेगम् परिहरेत् शरैः ॥३-३१-२३॥
Asadhyah kupito ramo vikramena mahayashah
Apa gayah tu purnaya vegam pariharet sharaih
31.24
स तारा ग्रह नक्षत्रम् नभः च अपि अवसादयेत् ।
असौ रामः तु सीदन्तीम् श्रीमान् अभ्युद्धरेत् महीम् ॥३-३१-२४॥
Sa tara graha nakshatram nabhah cha api avasadayet
Asau ramah tu sidantim shriman abhyuddharet mahim
31.25
भित्वा वेलाम् समुद्रस्य लोकान् आप्लावयेत् विभुः ।
वेगम् वा अपि समुद्रस्य वाअयुम् वा विधमेत् शरैः ॥३-३१-२५॥
Bhitva velam samudrasya lokan aplavayet vibhuh
Vegam va api samudrasya vaayum va vidhamet sharaih
31.26
संहृत्य वा पुनर् लोकान् विक्रमेण महायशाः ।
शकतः श्रेष्ठः स पुरुषः स्रष्टुम् पुनर् अपि प्रजाः ॥३-३१-२६॥
Sanhritya va punar lokan vikramena mahayashah
Shakatah shreshthah sa purushah srashtum punar api prajah
31.27
न हि रामो दशग्रीव शक्यो जेतुम् रणे त्वया ।
रक्षसाम् वा अपि लोकेन स्वर्गः पाप जनैः इव ॥३-३१-२७॥
Na hi ramo dashagriva shakyo jetum rane tvaya
Rakshasam va api lokena svargah papa janaih iva
31.28
न तम् वध्यम् अहम् मन्ये सर्वैः देव असुरैः अपि ।
अयम् अस्य वध उपाय तत् एकमनाः शृउणु ॥३-३१-२८॥
Na tam vadhyam aham manye sarvaih deva asuraih api
Ayam asya vadha upaya tat ekamanah shriunu
31.29
भार्या तस्य उत्तमा लोके सीता नाम सुमध्यमा ।
श्यामा सम विभक्त अंगी स्त्री रत्नम् रत्न बूषिता ॥३-३१-२९॥
Bharya tasya uttama loke sita nama sumadhyama
Shyama sama vibhakta angi stri ratnam ratna bushita
31.30
न एव देवी न गन्धर्वी न अप्सरा न च पन्नगी ।
तुल्या सीमन्तिनी तस्या मानुषी तु कुतो भवेत् ॥३-३१-३०॥
Na eva devi na gandharvi na apsara na cha pannagi
Tulya simantini tasya manushi tu kuto bhavet
31.31
तस्य अपहर भार्याम् त्वम् तम् प्रमथ्य महावने ।
सीताया रहितो रामो न च एव हि भविष्यति ॥३-३१-३१॥
Tasya apahara bharyam tvam tam pramathya mahavane
Sitaya rahito ramo na cha eva hi bhavishyati
31.32
अरोचयत् तद् वाक्यम् रावणो राक्षस अधिपः ।
चिंतयित्वा महाबाहुः अकंपनम् उवाच ॥३-३१-३२॥
Arochayat tad vakyam ravano rakshasa adhipah
Chintayitva mahabahuh akampanam uvacha
31.33
बाढम् कल्यम् गमिष्यामि हि एकः सारथिना सह ।
आनेष्यामि च वैदेहीम् इमाम् हृष्टो महा पुरीम् ॥३-३१-३३॥
Badham kalyam gamishyami hi ekah sarathina saha
Aneshyami cha vaidehim imam hrishto maha purim
31.34
तत् एवम् उक्त्वा प्रययौ खर युक्तेन रावणः ।
रथेन आदित्य वर्णेन दिशः सर्वाः प्रकाशयन् ॥३-३१-३४॥
Tat evam uktva prayayau khara yuktena ravanah
Rathena aditya varnena dishah sarvah prakashayan
31.35
स रथो राक्षस इंद्रस्य नक्षत्र पथगो महान् ।
चंचूर्यमानः शुशुभे जलदे चंद्रमा इव ॥३-३१-३५॥
Sa ratho rakshasa indrasya nakshatra pathago mahan
Chanchuryamanah shushubhe jalade chandrama iva
31.36
स दूरे च आश्रमम् गत्वा ताटकेयम् उपागतम् ।
मारीचेन अर्चितो राजा भक्ष्य भोज्यैः अमानुषैः ॥३-३१-३६॥
Sa dure cha ashramam gatva tatakeyam upagatam
Marichena archito raja bhakshya bhojyaih amanushaih
31.37
तम् स्वयम् पूजयित्वा तु आसनेन उदकेन च ।
अर्थ उपहितया वाचा मारीचो वाक्यम् अब्रवीत् ॥३-३१-३७॥
Tam svayam pujayitva tu asanena udakena cha
Artha upahitaya vacha maricho vakyam abravit
31.38
कश्चित् सुकुशलम् राजन् लोकानाम् राक्षसाधिप ।
आशंके न अथ जाने त्वम् यतः तूर्णम् उपागतम् ॥३-३१-३८॥
Kashchit sukushalam rajan lokanam rakshasadhipa
Ashanke na atha jane tvam yatah turnam upagatam
31.39
एवम् उक्तो महातेजा मारीचेन स रावण ।
ततः पश्चात् इदम् वाक्यम् अब्रवीत् वाक्य कोविदः ॥३-३१-३९॥
Evam ukto mahateja marichena sa ravana
Tatah pashchat idam vakyam abravit vakya kovidah
31.40
आरक्षो मे हतः तात रामेण अक्लिष्ट कारिणा ।
जनस्थानम् अवध्यम् तत् सर्वम् युधि निपातितम् ॥३-३१-४०॥
Araksho me hatah tata ramena aklishta karina
Janasthanam avadhyam tat sarvam yudhi nipatitam
31.41
तस्य मे कुरु साचिव्यम् तस्य भार्य अपहरणे ।
राक्षसेन्द्र वचः श्रुत्वा मारीचो वाक्यम् अब्रवीत् ॥३-३१-४१॥
Tasya me kuru sachivyam tasya bharya apaharane
Rakshasendra vachah shrutva maricho vakyam abravit
31.42
आख्याता केन वा सीता मित्र रूपेण शत्रुणा ।
त्वया राक्षस शार्दूल को न नंदति नंदितः ॥३-३१-४२॥
Akhyata kena va sita mitra rupena shatruna
Tvaya rakshasa shardula ko na nandati nanditah
31.43
सीताम् इह आनस्व इति को ब्रवीति ब्रवीहि मे ।
रक्षो लोकस्य सर्वस्य कः शृंगम् च्छेत्तुम् इच्छति ॥३-३१-४३॥
Sitam iha anasva iti ko braviti bravihi me
Raksho lokasya sarvasya kah shringam chchhettum ichchhati
31.44
प्रोत्साहयति यः च त्वम् स च शत्रुः असंशयम् ।
आशी मुखात् दंष्ट्राम् उद्धर्तुम् च इच्छति त्वया ॥३-३१-४४॥
Protsahayati yah cha tvam sa cha shatruh asanshayam
Ashi mukhat danshtram uddhartum cha ichchhati tvaya
31.45
कर्मणा अनेन केन असि कापथम् प्रतिपादितः ।
सुख सुप्तस्य ते राजन् प्रहृतम् केन मूर्धनि ॥३-३१-४५॥
Karmana anena kena asi kapatham pratipaditah
Sukha suptasya te rajan prahritam kena murdhani
31.46
विशुद्ध वंश अभिजना अग्र हस्तःतेजो मदः संस्थित दोर्??? विषाणः ।
उदीक्षितुम् रावण न इह युक्तःस संयुगे राघव गन्धि हस्ती ॥३-३१-४६॥
Vishuddha vansha abhijana agra hastahtejo madah sansthita dor??? vishanah
Udikshitum ravana na iha yuktahsa sanyuge raghava gandhi hasti
31.47
असौ रण अन्तः स्थिति संधि वालःविदग्ध रक्षो मृग हा नृसिंहः ।
सुप्तः त्वया बोधयितुम् न शक्यःशारांग पुर्णो निशित असि दंष्ट्Rअः ॥३-३१-४७॥
Asau rana antah sthiti sandhi valahvidagdha raksho mriga ha nrisinhah
Suptah tvaya bodhayitum na shakyahsharanga purno nishita asi danshtRah
31.48
चापापहारे भुज वेग पंकेशर ऊर्मिमाले सु महा आहव ओघे ।
न राम पाताल मुखे अति घोरेप्रस्कन्दितुम् राक्षस राज युक्तम् ॥३-३१-४८॥
Chapapahare bhuja vega pankeshara urmimale su maha ahava oghe
Na rama patala mukhe ati ghorepraskanditum rakshasa raja yuktam
31.49
प्रसीद लंकेश्वर राक्षसेन्द्रलंकाम् प्रसन्नो भव साधु गच्छ ।
त्वम् स्वेषु दारेषु रमस्व नित्यम्रामः स भार्यो रमताम् वनेषु ॥३-३१-४९॥
Prasida lankeshvara rakshasendralankam prasanno bhava sadhu gachchha
Tvam sveshu dareshu ramasva nityamramah sa bharyo ramatam vaneshu
31.50
एवम् उक्तो दशग्रीवो मारीचेन स रावणः ।
न्यवर्तत पुरीम् लंकाम् विवेश च गृह उत्तमम् ॥३-३१-५०॥
Evam ukto dashagrivo marichena sa ravanah
Nyavartata purim lankam vivesha cha griha uttamam