UtshovSarga 29
29.1
खरम् तु विरथम् रामो गदा पाणिम् अवस्थितम् ।
मृदु पूर्वम् महातेजाः परुषम् वाक्यम् अब्रवीत् ॥३-२९-१॥
Kharam tu viratham ramo gada panim avasthitam
Mridu purvam mahatejah parusham vakyam abravit
29.2
गज अश्व रथ संबाधे बले महति तिष्ठता ।
कृतम् सुदारुणम् कर्म सर्व लोक जुगुप्सितम् ॥३-२९-२॥
Gaja ashva ratha sambadhe bale mahati tishthata
Kritam sudarunam karma sarva loka jugupsitam
29.3
उद्वेजनीयो भूतानाम् नृशंसः पाप कर्मकृत् ।
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् ईश्वरो अपि न तिष्ठति ॥३-२९-३॥
Udvejaniyo bhutanam nrishansah papa karmakrit
Trayanam api lokanam ishvaro api na tishthati
29.4
कर्म लोक विरुद्धम् तु कुर्वाणम् क्षणदा चर ।
तीक्ष्णम् सर्व जनो हन्ति सर्पम् दुष्टम् इव आगतम् ॥३-२९-४॥
Karma loka viruddham tu kurvanam kshanada chara
Tikshnam sarva jano hanti sarpam dushtam iva agatam
29.5
लोभात् पापानि कुर्वाणः कामात् वा यो न बुध्यते ।
हृष्टः पश्यति तस्य अन्तम् ब्राह्मणी करकात् इव ॥३-२९-५॥
Lobhat papani kurvanah kamat va yo na budhyate
Hrishtah pashyati tasya antam brahmani karakat iva
29.6
वसतो दण्डकारण्ये तापसान् धर्म चारिणः ।
किम् नु हत्वा महाभागान् फलम् प्राप्स्यसि राक्षस ॥३-२९-६॥
Vasato dandakaranye tapasan dharma charinah
Kim nu hatva mahabhagan phalam prapsyasi rakshasa
29.7
न चिरम् पाप कर्माणः क्रूरा लोक जुगुप्सिताः ।
ऐश्वर्यम् प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्ण मूला इव द्रुमाः ॥३-२९-७॥
Na chiram papa karmanah krura loka jugupsitah
Aishvaryam prapya tishthanti shirna mula iva drumah
29.8
अवश्यम् लभते कर्ता फलम् पापस्य कर्मणः ।
घोरम् पर्यागते काले द्रुमः पुष्पम् इव आर्तवम् ॥३-२९-८॥
Avashyam labhate karta phalam papasya karmanah
Ghoram paryagate kale drumah pushpam iva artavam
29.9
न चिरात् प्राप्यते लोके पापानाम् कर्मणाम् फलम् ।
स विषाणाम् इव अन्नानाम् भुक्तानाम् क्षणदाचर ॥३-२९-९॥
Na chirat prapyate loke papanam karmanam phalam
Sa vishanam iva annanam bhuktanam kshanadachara
29.10
पापम् आचरताम् घोरम् लोकस्य अप्रियम् इच्छताम् ।
अहम् आसादितो राज्ञा प्राणान् हन्तुम् निशाचर ॥३-२९-१०॥
Papam acharatam ghoram lokasya apriyam ichchhatam
Aham asadito ragya pranan hantum nishachara
29.11
अद्य भित्वा मया मुक्ताः शराः कांचन भूषणाः ।
विदार्य अतिपतिष्यन्ति वल्मीकम् इव पन्नगाः ॥३-२९-११॥
Adya bhitva maya muktah sharah kanchana bhushanah
Vidarya atipatishyanti valmikam iva pannagah
29.12
ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्म चारिणः ।
तान् अद्य निहतः संख्ये स सैन्यो अनुगमिष्यसि ॥३-२९-१२॥
Ye tvaya dandakaranye bhakshita dharma charinah
Tan adya nihatah sankhye sa sainyo anugamishyasi
29.13
अद्य त्वाम् निहतम् बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः ।
निरयस्थम् विमानस्था ये त्वया निहता पुरा ॥३-२९-१३॥
Adya tvam nihatam banaih pashyantu paramarshayah
Nirayastham vimanastha ye tvaya nihata pura
29.14
प्रहरस्व यथा कामम् कुरु यत्नम् कुलाधम ।
अद्य ते पातयिष्यामि शिरः ताल फलम् यथा ॥३-२९-१४॥
Praharasva yatha kamam kuru yatnam kuladhama
Adya te patayishyami shirah tala phalam yatha
29.15
एवम् उक्तः तु रामेण क्रुद्धः संरक्त लोचनः ।
प्रति उवाच ततो रामम् प्रहसन् क्रोध मूर्चितः ॥३-२९-१५॥
Evam uktah tu ramena kruddhah sanrakta lochanah
Prati uvacha tato ramam prahasan krodha murchitah
29.16
प्राकृतान् राक्षसान् हत्वा युद्धे दशरथ आत्मज ।
आत्मना कथम् आत्मानम् अप्रशस्यम् प्रशम्ससि ॥३-२९-१६॥
Prakritan rakshasan hatva yuddhe dasharatha atmaja
Atmana katham atmanam aprashasyam prashamsasi
29.17
विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः ।
कथयन्ति न ते किंचित् तेजसा स्वेन गर्विताः ॥३-२९-१७॥
Vikranta balavanto va ye bhavanti nararshabhah
Kathayanti na te kinchit tejasa svena garvitah
29.18
प्राकृताः तु अकृत आत्मानो लोके क्षत्रिय पांसनाः ।
निरर्थकम् विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे ॥३-२९-१८॥
Prakritah tu akrita atmano loke kshatriya pansanah
Nirarthakam vikatthante yatha rama vikatthase
29.19
कुलम् व्यपदिशन् वीरः समरे को अभिधास्यति ।
मृत्यु काले हि संप्राप्ते स्वयम् अप्रस्तवे स्तवम् ॥३-२९-१९॥
Kulam vyapadishan virah samare ko abhidhasyati
Mrityu kale hi samprapte svayam aprastave stavam
29.20
सर्वथा तु लघुत्वम् ते कत्थनेन विदर्शितम् ।
सुवर्ण प्रतिरूपेण तप्तेन इव कुश अग्निना ॥३-२९-२०॥
Sarvatha tu laghutvam te katthanena vidarshitam
Suvarna pratirupena taptena iva kusha agnina
29.21
न तु माम् इह तिष्ठंतम् पश्यसि त्वम् गदा धरम् ।
धराधरम् इव अकंप्यम् पर्वतम् धातुभिः चितम् ॥३-२९-२१॥
Na tu mam iha tishthantam pashyasi tvam gada dharam
Dharadharam iva akampyam parvatam dhatubhih chitam
29.22
पर्याप्तो अहम् गदा पाणिर् हन्तुम् प्राणान् रणे तव ।
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् पाश हस्त इव अंतकः ॥३-२९-२२॥
Paryapto aham gada panir hantum pranan rane tava
Trayanam api lokanam pasha hasta iva antakah
29.23
कामम् बहु अपि वक्तव्यम् त्वयि वक्ष्यामि न तु अहम् ।
अस्तम् प्राप्नोति सविता युद्ध विघ्नः ततो भवेत् ॥३-२९-२३॥
Kamam bahu api vaktavyam tvayi vakshyami na tu aham
Astam prapnoti savita yuddha vighnah tato bhavet
29.24
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानाम् हतानि ते ।
त्वत् विनाशात् करोमि अद्य तेषाम् अश्रु प्रमार्जनम् ॥३-२९-२४॥
Chaturdasha sahasrani rakshasanam hatani te
Tvat vinashat karomi adya tesham ashru pramarjanam
29.25
इति उक्त्वा परम क्रुद्धः ताम् गदाम् परम अन्गदाम् ।
खरः चिक्षेप रामाय प्रदीप्ताम् अशनिम् यथा ॥३-२९-२५॥
Iti uktva parama kruddhah tam gadam parama angadam
Kharah chikshepa ramaya pradiptam ashanim yatha
29.26
खर बाहु प्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा ।
भस्म वृक्षाम् च गुल्माम् च कृत्वा अगात् तत् समीपतः ॥३-२९-२६॥
Khara bahu pramukta sa pradipta mahati gada
Bhasma vriksham cha gulmam cha kritva agat tat samipatah
29.27
ताम् आपतन्तीम् महतीम् मृत्यु पाश उपमाम् गदाम् ।
अंतरिक्ष गताम् रामः चिच्छेद बहुधा शरैः ॥३-२९-२७॥
Tam apatantim mahatim mrityu pasha upamam gadam
Antariksha gatam ramah chichchheda bahudha sharaih
29.28
सा विशीर्णा शरैः भिन्ना पपात धरणी तले ।
गदा मंत्र औषधि बलैर् व्याली इव विनिपातिता ॥३-२९-२८॥
Sa vishirna sharaih bhinna papata dharani tale
Gada mantra aushadhi balair vyali iva vinipatita