UtshovSarga 28
28.1
निहतम् दूषणम् दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह ।
खरस्य अपि अभवत् त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥३-२८-१॥
Nihatam dushanam drishtva rane trishirasa saha
Kharasya api abhavat traso drishtva ramasya vikramam
28.2
स दृष्ट्वा राक्षसम् सैन्यम् अविषह्यम् महाबलम् ।
हतम् एकेन रामेण दूषणः त्रिशिरा अपि ॥३-२८-२॥
Sa drishtva rakshasam sainyam avishahyam mahabalam
Hatam ekena ramena dushanah trishira api
28.3
तद् बलम् हत भूयिष्ठम् विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः ।
आससाद खरो रामम् नमुचिर् वासवम् यथा ॥३-२८-३॥
Tad balam hata bhuyishtham vimanah prekshya rakshasah
Asasada kharo ramam namuchir vasavam yatha
28.4
विकृष्य बलवत् चापम् नाराचान् रक्त भोजनान् ।
खरः चिक्षेप रामाय क्रुद्धान् आशी विषान् इव ॥३-२८-४॥
Vikrishya balavat chapam narachan rakta bhojanan
Kharah chikshepa ramaya kruddhan ashi vishan iva
28.5
ज्याम् विधुन्वन् सुबहुशः शिक्षया अस्त्राणि दर्शयन् ।
चचार समरे मार्गान् शरै रथ गतः खरः ॥३-२८-५॥
Jyam vidhunvan subahushah shikshaya astrani darshayan
Chachara samare margan sharai ratha gatah kharah
28.6
स सर्वाः च दिशो बाणैः प्रदिशः च महारथः ।
पूरयामास तम् दृष्ट्वा रामो अपि सुमहत् धनुः ॥३-२८-६॥
Sa sarvah cha disho banaih pradishah cha maharathah
Purayamasa tam drishtva ramo api sumahat dhanuh
28.7
स सायकैः दुर्विषहैः स स्फुलिन्गैः इव अग्निभिः ।
नभः चकार अविवरम् पर्जन्य इव वृष्टिभिः ॥३-२८-७॥
Sa sayakaih durvishahaih sa sphulingaih iva agnibhih
Nabhah chakara avivaram parjanya iva vrishtibhih
28.8
तद् बभूव शितैः बाणैः खर राम विसर्जितैः ।
परि आकाशम् अनाकाशम् सर्वतः शर संकुलम् ॥३-२८-८॥
Tad babhuva shitaih banaih khara rama visarjitaih
Pari akasham anakasham sarvatah shara sankulam
28.9
शर जाल आवृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते ।
अन्योन्य वध संरम्भात् उभयोः संप्रयुध्यतोः ॥३-२८-९॥
Shara jala avritah suryo na tada sma prakashate
Anyonya vadha sanrambhat ubhayoh samprayudhyatoh
28.10
ततो नालीक नाराचैः तीक्ष्ण अग्रैः च विकर्णिभिः ।
आजघान रणे रामम् तोत्रैर् इव महा द्विपम् ॥३-२८-१०॥
Tato nalika narachaih tikshna agraih cha vikarnibhih
Ajaghana rane ramam totrair iva maha dvipam
28.11
तम् रथस्थम् धनुष् पाणिम् राक्षसम् पर्यवस्थितम् ।
ददृशुः सर्व भूतानि पाश हस्तम् इव अंतकम् ॥३-२८-११॥
Tam rathastham dhanush panim rakshasam paryavasthitam
Dadrishuh sarva bhutani pasha hastam iva antakam
28.12
हन्तारम् सर्व सैन्यस्य पौरुषे पर्यवस्थितम् ।
परिश्रन्तम् महासत्त्वम् मेने रामम् खरः तदा ॥३-२८-१२॥
Hantaram sarva sainyasya paurushe paryavasthitam
Parishrantam mahasattvam mene ramam kharah tada
28.13
तम् सिंहम् इव विक्रान्तम् सिंह विक्रान्त गामिनम् ।
दृष्ट्वा न उद्विजते रामः सिंहः क्षुद्र मृगम् यथा ॥३-२८-१३॥
Tam sinham iva vikrantam sinha vikranta gaminam
Drishtva na udvijate ramah sinhah kshudra mrigam yatha
28.14
ततः सूर्य निकाशेन रथेन महता खरः ।
आससाद अथ तम् रामम् पतंग इव पावकम् ॥३-२८-१४॥
Tatah surya nikashena rathena mahata kharah
Asasada atha tam ramam patanga iva pavakam
28.15
ततो अस्य सशरम् चापम् मुष्टि देशे महात्मनः ।
खरः चिच्छेद रामस्य दर्शयन् हस्त लाघवम् ॥३-२८-१५॥
Tato asya sasharam chapam mushti deshe mahatmanah
Kharah chichchheda ramasya darshayan hasta laghavam
28.16
स पुनः तु अपरान् सप्त शरान् आदाय वर्मणि ।
निजघान रणे क्रुद्धः शक्र अशनि सम प्रभान् ॥३-२८-१६॥
Sa punah tu aparan sapta sharan adaya varmani
Nijaghana rane kruddhah shakra ashani sama prabhan
28.17
ततः शर सहस्रेण रामम् अप्रतिम ओजसम् ।
अर्दयित्वा महानादम् ननाद समेरे खरः ॥३-२८-१७॥
Tatah shara sahasrena ramam apratima ojasam
Ardayitva mahanadam nanada samere kharah
28.18
ततः तत् प्रहतम् बाणैः खर मुक्तैः सुपर्वभिः ।
पपात कवचम् भूमौ रामस्य आदित्य वर्चसः ॥३-२८-१८॥
Tatah tat prahatam banaih khara muktaih suparvabhih
Papata kavacham bhumau ramasya aditya varchasah
28.19
स शरैः अर्पितः क्रुद्धः सर्व गात्रेषु राघवः ।
रराज समरे रामो विधूमो अग्निर् इव ज्वलन् ॥३-२८-१९॥
Sa sharaih arpitah kruddhah sarva gatreshu raghavah
Raraja samare ramo vidhumo agnir iva jvalan
28.20
ततो गंभीर निर्ह्रादम् रामः शत्रु निबर्हणः ।
चकार अंताय स रिपोः सज्यम् अन्यन् महत् धनुः ॥३-२८-२०॥
Tato gambhira nirhradam ramah shatru nibarhanah
Chakara antaya sa ripoh sajyam anyan mahat dhanuh
28.21
सुमहत् वैष्णवम् यत् तत् अतिसृष्टम् महर्षिणा ।
वरम् तत् धनुः उद्यम्य खरम् समभिधावत ॥३-२८-२१॥
Sumahat vaishnavam yat tat atisrishtam maharshina
Varam tat dhanuh udyamya kharam samabhidhavata
28.22
ततः कनक पुंखैः तु शरैः संनत पर्वभिः ।
चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम् ॥३-२८-२२॥
Tatah kanaka punkhaih tu sharaih sannata parvabhih
Chichchheda ramah sankruddhah kharasya samare dhvajam
28.23
स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः कांचनो ध्वजः ।
जगाम धरणीम् सूर्यो देवतानाम् इव आज्ञया ॥३-२८-२३॥
Sa darshaniyo bahudha vichchhinnah kanchano dhvajah
Jagama dharanim suryo devatanam iva agyaya
28.24
तम् चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामम् गात्रेषु मार्गणैः ।
विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातंगम् इव तोमरैः ॥३-२८-२४॥
Tam chaturbhih kharah kruddho ramam gatreshu marganaih
Vivyadha hridi marmagyo matangam iva tomaraih
28.25
स रामो बहुभिः बाणैः खर कार्मुक निःसृतैः ।
विद्धो रुधिर सिक्तांगो बभूव रुषितो भृशम् ॥३-२८-२५॥
Sa ramo bahubhih banaih khara karmuka nihsritaih
Viddho rudhira siktango babhuva rushito bhrisham
28.26
स धनुर् धन्विनाम् श्रेष्ठः प्रगृह्य परम आहवे ।
मुमोच परम इष्वासः षट् शरान् अभिलक्षितान् ॥३-२८-२६॥
Sa dhanur dhanvinam shreshthah pragrihya parama ahave
Mumocha parama ishvasah shat sharan abhilakshitan
28.27
शिरसि एकेन बाणेन द्वाभ्याम् बाह्वोर् अथ आर्पयत् ।
त्रिभिः चन्द्र अर्ध वक्त्रैः च वक्षसि अभिजघान ह ॥३-२८-२७॥
Shirasi ekena banena dvabhyam bahvor atha arpayat
Tribhih chandra ardha vaktraih cha vakshasi abhijaghana ha
28.28
ततः पश्चात् महातेजा नाराचान् भास्कर उपमान् ।
जघान राक्षसम् क्रुद्धः त्रयोदश शिला अशितान् ॥३-२८-२८॥
Tatah pashchat mahateja narachan bhaskara upaman
Jaghana rakshasam kruddhah trayodasha shila ashitan
28.29
रथस्य युगम् एकेन चतुर्भिः शबलान् हयान् ।
षष्ठेन च शिरः संख्ये चिच्छेद खर सारथेः ॥३-२८-२९॥
Rathasya yugam ekena chaturbhih shabalan hayan
Shashthena cha shirah sankhye chichchheda khara saratheh
28.30
त्रिभिः त्रिवेणून् बलवान् द्वाभ्याम् अक्षम् महाबलः ।
द्वादशेन तु बाणेन खरस्य स शरम् धनुः ॥३-२८-३०॥
Tribhih trivenun balavan dvabhyam aksham mahabalah
Dvadashena tu banena kharasya sa sharam dhanuh
28.31
छित्त्वा वज्र निकाशेन राघवः प्रहसन् इव ।
त्रयोदशेन इन्द्र समो बिभेद समरे खरम् ॥३-२८-३१॥
Chhittva vajra nikashena raghavah prahasan iva
Trayodashena indra samo bibheda samare kharam
28.32
प्रभग्न धन्वा विरथो हत अश्वो हत सारथिः ।
गदा पाणिः अवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरः तदा ॥३-२८-३२॥
Prabhagna dhanva viratho hata ashvo hata sarathih
Gada panih avaplutya tasthau bhumau kharah tada
28.33
तत् कर्म रामस्य महारथस्यसमेत्य देवाः च महर्षयः च ।
अपूजयन् प्रांजलयः प्रहृष्टाःतदा विमान अग्र गताः समेताः ॥३-२८-३३॥
Tat karma ramasya maharathasyasametya devah cha maharshayah cha
Apujayan pranjalayah prahrishtahtada vimana agra gatah sametah