UtshovSarga 20
20.1
ततः शूर्पणखा घोरा राघव आश्रमम् आगता ।
रक्षसान् आचचक्षे तौ भ्रातरौ सह सीतया ॥३-२०-१॥
Tatah shurpanakha ghora raghava ashramam agata
Rakshasan achachakshe tau bhratarau saha sitaya
20.2
ते रामम् पर्ण शालायाम् उपविष्टम् महाबलम् ।
ददृशुः सीतया सार्धम् लक्ष्मणेन अपि सेवितम् ॥३-२०-२॥
Te ramam parna shalayam upavishtam mahabalam
Dadrishuh sitaya sardham lakshmanena api sevitam
20.3
ताम् दृष्ट्वा राघवः श्रीमान् आगताम् ताम् च राक्षसीम् ।
अब्रवीत् भ्रातरम् रामो लक्ष्मणम् दीप्त तेजसम् ॥३-२०-३॥
Tam drishtva raghavah shriman agatam tam cha rakshasim
Abravit bhrataram ramo lakshmanam dipta tejasam
20.4
मुहूर्तम् भव सौमित्रे सीतायाः प्रत्यनंतरः ।
इमान् अस्या वधिष्यामि पदवीम् आगतान् इह ॥३-२०-४॥
Muhurtam bhava saumitre sitayah pratyanantarah
Iman asya vadhishyami padavim agatan iha
20.5
वाक्यम् एतत् ततः श्रुत्वा रामस्य विदित आत्मनः ।
तथा इति लक्ष्मणो वाक्यम् रामस्य प्रत्यपूजयत् ॥३-२०-५॥
Vakyam etat tatah shrutva ramasya vidita atmanah
Tatha iti lakshmano vakyam ramasya pratyapujayat
20.6
राघवो अपि महत् चापम् चामीकर विभूषितम् ।
चकार सज्यम् धर्मात्मा तानि रक्षांसि च अब्रवीत् ॥३-२०-६॥
Raghavo api mahat chapam chamikara vibhushitam
Chakara sajyam dharmatma tani rakshansi cha abravit
20.7
पुत्रौ दशरथस्य आवाम् भ्रातरौ राम लक्ष्मणौ ।
प्रविष्टौ सीतया सार्धम् दुश्चरम् दण्डका वनम् ॥३-२०-७॥
Putrau dasharathasya avam bhratarau rama lakshmanau
Pravishtau sitaya sardham dushcharam dandaka vanam
20.8
फल मूल अशनौ दांतौ तापसौ धर्म चारिणौ ।
वसन्तौ दण्डकारण्ये किम् अर्थम् उपहिंसथ ॥३-२०-८॥
Phala mula ashanau dantau tapasau dharma charinau
Vasantau dandakaranye kim artham upahinsatha
20.9
युष्मान् पाप आत्मकान् हंतुम् विप्रकारान् महाहवे ।
ऋषीणाम् तु नियोगेन प्राप्तो अहम् सशर आसनः ॥३-२०-९॥
Yushman papa atmakan hantum viprakaran mahahave
Rishinam tu niyogena prapto aham sashara asanah
20.10
तिष्ठत एव अत्र संतुष्टा न उपवरितितुम् अर्हथ ।
यदि प्राणैः इह अर्थो वो निवर्तध्वम् निशा चराः ॥३-२०-१०॥
Tishthata eva atra santushta na upavarititum arhatha
Yadi pranaih iha artho vo nivartadhvam nisha charah
20.11
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा राक्षसाः ते चतुर्दश ।
ऊचुर् वाचम् सुसंक्रुद्धा ब्रह्मघ्नः शूल पाणयः ॥३-२०-११॥
Tasya tad vachanam shrutva rakshasah te chaturdasha
Uchur vacham susankruddha brahmaghnah shula panayah
20.12
संरक्त नयना घोरा रामम् रक्तांत लोचनम् ।
परुषा मधुर आभाषम् हृष्टाः अदृष्ट पराक्रमम् ॥३-२०-१२॥
Sanrakta nayana ghora ramam raktanta lochanam
Parusha madhura abhasham hrishtah adrishta parakramam
20.13
क्रोधम् उत्पाद्य नो भर्तुः खरस्य सुमहात्मनः ।
त्वम् एव हास्यसे प्राणान् अद्य अस्माभिर् हतो युधि ॥३-२०-१३॥
Krodham utpadya no bhartuh kharasya sumahatmanah
Tvam eva hasyase pranan adya asmabhir hato yudhi
20.14
का हि ते शक्तिर् एकस्य बहूनाम् रण मूर्धनि ।
अस्माकम् अग्रतः स्थातुम् किम् पुनर् योद्धुम् आहवे ॥३-२०-१४॥
Ka hi te shaktir ekasya bahunam rana murdhani
Asmakam agratah sthatum kim punar yoddhum ahave
20.15
एभिः बाहु प्रयुक्तैः नः परिघैः शूल पट्टिशैः ।
प्राणाम् त्यक्ष्यसि वीर्यम् च धनुः च कर पीडितम् ॥३-२०-१५॥
Ebhih bahu prayuktaih nah parighaih shula pattishaih
Pranam tyakshyasi viryam cha dhanuh cha kara piditam
20.16
इति एवम् उक्त्वा संरब्धा राक्षसाः ते चतुर्दश ।
उद्यत आयुध निस्त्रिंशा रामम् एव अभिदुद्रुवुः ॥३-२०-१६॥
Iti evam uktva sanrabdha rakshasah te chaturdasha
Udyata ayudha nistrinsha ramam eva abhidudruvuh
20.17
चिक्षिपुः तानि शूलानि राघवम् प्रति दुर्जयम् ।
तानि शूलानि काकुत्स्थः समस्तानि चतुर्दश ॥३-२०-१७॥
Chikshipuh tani shulani raghavam prati durjayam
Tani shulani kakutsthah samastani chaturdasha
20.18
तावद्भिः एव चिच्छेद शरैः कांचन भूषितैः ।
ततः पश्चात् महातेजा नाराचान् सूर्य संनिभान् ॥३-२०-१८॥
Tavadbhih eva chichchheda sharaih kanchana bhushitaih
Tatah pashchat mahateja narachan surya sannibhan
20.19
जग्राह परम क्रुद्धः चतुर्दश शिल अशितान् ।
गृहीत्वा धनुः आयम्य लक्ष्यान् उद्दिश्य राक्षसान् ॥३-२०-१९॥
Jagraha parama kruddhah chaturdasha shila ashitan
Grihitva dhanuh ayamya lakshyan uddishya rakshasan
20.20
मुमोच राघवो बाणान् वज्रान् इव शतक्रतुः ।
ते भित्त्वा रक्षसाम् वेगात् वक्षांसि रुधिर आप्लुताः ॥३-२०-२०॥
Mumocha raghavo banan vajran iva shatakratuh
Te bhittva rakshasam vegat vakshansi rudhira aplutah
20.21
विनिष्पेतुः तदा भूमौ वल्मीकात् इव पन्नगाः ।
तैः भग्न हृदया बूमौ छिन्न मूला इव द्रुमाः ॥३-२०-२१॥
Vinishpetuh tada bhumau valmikat iva pannagah
Taih bhagna hridaya bumau chhinna mula iva drumah
20.22
निपेतुः शोणित स्नाता विकृता विगत असवः ।
तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा राक्षसी क्रोध मूर्च्छिता ॥३-२०-२२॥
Nipetuh shonita snata vikrita vigata asavah
Tan bhumau patitan drishtva rakshasi krodha murchchhita
20.23
उपगम्य खरम् सा तु किंचित् संशुष्क शोणिता ।
पपात पुनः एव आर्ता सनिर्यासा इव वल्लरी ॥३-२०-२३॥
Upagamya kharam sa tu kinchit sanshushka shonita
Papata punah eva arta saniryasa iva vallari
20.24
भ्रातुः समीपे शोक आर्ता ससर्ज निनदम् महत् ।
सस्वरम् मुमोच बाष्पम् विवर्ण वदना तदा ॥३-२०-२४॥
Bhratuh samipe shoka arta sasarja ninadam mahat
Sasvaram mumocha bashpam vivarna vadana tada
20.25
निपातितान् प्रेक्ष्य रणे तु राक्षसान् प्रधाविता शूर्पणखा पुनः ततः ।
वधम् च तेषाम् निखिलेन रक्षसाम् शशंस सर्वम् भगिनी खरस्य सा ॥३-२०-२५॥
Nipatitan prekshya rane tu rakshasan pradhavita shurpanakha punah tatah
Vadham cha tesham nikhilena rakshasam shashansa sarvam bhagini kharasya sa