UtshovSarga 17
17.1
कृत अभिषेको रामः तु सीता सौमित्रिर् एव च ।
तस्मात् गोदावरी तीरात् ततो जग्मुः स्वम् आश्रमम् ॥३-१७-१॥
Krita abhisheko ramah tu sita saumitrir eva cha
Tasmat godavari tirat tato jagmuh svam ashramam
17.2
आश्रमम् तम् उपागम्य राघवः सह लक्ष्मणः ।
कृत्वा पौर्वाह्णिकम् कर्म पर्णशालाम् उपागमत् ॥३-१७-२॥
Ashramam tam upagamya raghavah saha lakshmanah
Kritva paurvahnikam karma parnashalam upagamat
17.3
उवास सुखितः तत्र पूज्यमानो महर्षभः।
स रामः पर्ण शालायाम् आसीनः सह सीतया ॥३-१७-३॥
Uvasa sukhitah tatra pujyamano maharshabhah
Sa ramah parna shalayam asinah saha sitaya
17.4
विरराज महा बाहुः चित्रया चन्द्रमा इव ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चकार विविधाः कथाः ॥३-१७-४॥
Viraraja maha bahuh chitraya chandrama iva
Lakshmanena saha bhratra chakara vividhah kathah
17.5
तदा आसीनस्य रामस्य कथा संसक्त चेतसः ।
तम् देशम् राक्षसी काचिद् आजगाम यदृच्छया ॥३-१७-५॥
Tada asinasya ramasya katha sansakta chetasah
Tam desham rakshasi kachid ajagama yadrichchhaya
17.6
सा तु शूर्पणखा नाम दशग्रीवस्य रक्षसः ।
भगिनी रामम् आसाद्य ददर्श त्रिदश उपमम् ॥३-१७-६॥
Sa tu shurpanakha nama dashagrivasya rakshasah
Bhagini ramam asadya dadarsha tridasha upamam
17.7
दीप्तास्यम् च महाबाहुम् पद्म पत्रायत ईक्षणम् ।
गज विक्रांत गमनम् जटा मण्दल धारिणम् ॥३-१७-७॥
Diptasyam cha mahabahum padma patrayata ikshanam
Gaja vikranta gamanam jata mandala dharinam
17.8
सुकुमारम् महा सत्त्वम् पार्थिव व्यंजन अन्वितम् ।
रामम् इन्दीवर श्यामम् कन्दर्प सदृश प्रभम् ॥३-१७-८॥
Sukumaram maha sattvam parthiva vyanjana anvitam
Ramam indivara shyamam kandarpa sadrisha prabham
17.9
बभूव इन्द्रोपमम् दृष्ट्वा राक्षसी काम मोहिता ।
सुमुखम् दुर्मुखी रामम् वृत्त मध्यम् महोदरी ॥३-१७-९॥
Babhuva indropamam drishtva rakshasi kama mohita
Sumukham durmukhi ramam vritta madhyam mahodari
17.10
विशालाक्षम् विरूपाक्षी सुकेशम् ताम्र मूर्धजा ।
प्रियरूपम् विरूपा सा सुस्वरम् भैरव स्वना ॥३-१७-१०॥
Vishalaksham virupakshi sukesham tamra murdhaja
Priyarupam virupa sa susvaram bhairava svana
17.11
तरुणम् दारुणा वृद्धा दक्षिणम् वाम भाषिणी ।
न्याय वृत्तम् सुदुर्वृत्ता प्रियम् अप्रिय दर्शना ॥३-१७-११॥
Tarunam daruna vriddha dakshinam vama bhashini
Nyaya vrittam sudurvritta priyam apriya darshana
17.12
शरीरज समाविष्टा राक्षसी रामम् अब्रवीत् ।
जटी तापस रूपेण सभार्यः शर चाप धृक् ॥३-१७-१२॥
Shariraja samavishta rakshasi ramam abravit
Jati tapasa rupena sabharyah shara chapa dhrik
17.13
आगतः त्वम् इमम् देशम् कथम् राक्षस सेवितम् ।
किम् आगमन कृत्यम् ते तत् त्वम् आख्यातुम् अर्हसि ॥३-१७-१३॥
Agatah tvam imam desham katham rakshasa sevitam
Kim agamana krityam te tat tvam akhyatum arhasi
17.14
एवम् उक्तः तु राक्षस्या शूर्पणख्या परंतपः ।
ऋजु बुद्धितया सर्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥३-१७-१४॥
Evam uktah tu rakshasya shurpanakhya parantapah
Riju buddhitaya sarvam akhyatum upachakrame
17.15
आसीत् दशरथो नाम राजा त्रिदश विक्रमः ।
तस्य अहम् अग्रजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥३-१७-१५॥
Asit dasharatho nama raja tridasha vikramah
Tasya aham agrajah putro ramo nama janaih shrutah
17.16
भ्राता अयम् लक्ष्मणो नाम यवीयान् माम् अनुव्रतः ।
इयम् भार्या च वैदेही मम सीतेति विश्रुता ॥३-१७-१६॥
Bhrata ayam lakshmano nama yaviyan mam anuvratah
Iyam bharya cha vaidehi mama siteti vishruta
17.17
नियोगात् तु नरेन्द्रस्य पितुर् मातुः च यंत्रितः ।
धर्मार्थम् धर्मकांक्षी च वनम् वस्तुम् इह आगतः ॥३-१७-१७॥
Niyogat tu narendrasya pitur matuh cha yantritah
Dharmartham dharmakankshi cha vanam vastum iha agatah
17.18
त्वाम् तु वेदितुम् इच्छामि कस्य त्वम् का असि कस्य वा ।
त्वम् हि तावन्मनोज्ञांगी राक्षसी प्रतिभासि मे ॥३-१७-१८॥
Tvam tu veditum ichchhami kasya tvam ka asi kasya va
Tvam hi tavanmanogyangi rakshasi pratibhasi me
17.19
इह वा किम् निमित्तम् त्वम् आगता ब्रूहि तत्त्वतः ।
सा अब्रवीत् वचनम् श्रुत्वा राक्षसी मदन अर्दिता ॥३-१७-१९॥
Iha va kim nimittam tvam agata bruhi tattvatah
Sa abravit vachanam shrutva rakshasi madana ardita
17.20
श्रूयताम् राम वक्ष्यामि तत्त्वार्थम् वचनम् मम ।
अहम् शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी ॥३-१७-२०॥
Shruyatam rama vakshyami tattvartham vachanam mama
Aham shurpanakha nama rakshasi kamarupini
17.21
अरण्यम् विचरामि इदम् एका सर्व भयंकरा ।
रावणो नाम मे भ्राता यदि ते श्रोत्रम् आगतः ॥३-१७-२१॥
Aranyam vicharami idam eka sarva bhayankara
Ravano nama me bhrata yadi te shrotram agatah
17.22
वीरो विश्रवसः पुत्रो यदि ते श्रोत्रम् आगतः ।
प्रवृद्ध निद्रः च सदा कुंभकर्णो महाबलः ॥३-१७-२२॥
Viro vishravasah putro yadi te shrotram agatah
Pravriddha nidrah cha sada kumbhakarno mahabalah
17.23
विभीषणः तु धर्मात्मा न तु राक्षस चेष्टितः ।
प्रख्यात वीर्यौ च रणे भ्रातरौ खर दूषणौ ॥३-१७-२३॥
Vibhishanah tu dharmatma na tu rakshasa cheshtitah
Prakhyata viryau cha rane bhratarau khara dushanau
17.24
तान् अहम् समतिक्रान्ता राम त्वा पूर्व दर्शनात् ।
समुपेता अस्मि भावेन भर्तारम् पुरुषोत्तमम् ॥३-१७-२४॥
Tan aham samatikranta rama tva purva darshanat
Samupeta asmi bhavena bhartaram purushottamam
17.25
अहम् प्रभाव संपन्ना स्वच्छंद बल गामिनी ।
चिराय भव भर्ता मे सीतया किम् करिष्यसि ॥३-१७-२५॥
Aham prabhava sampanna svachchhanda bala gamini
Chiraya bhava bharta me sitaya kim karishyasi
17.26
विकृता च विरूपा च न सा इयम् सदृशी तव ।
अहम् एव अनुरूपा ते भार्या रूपेण पश्य माम् ॥३-१७-२६॥
Vikrita cha virupa cha na sa iyam sadrishi tava
Aham eva anurupa te bharya rupena pashya mam
17.27
इमाम् विरूपाम् असतीम् करालाम् निर्णत उदरीम् ।
अनेन सह ते भ्रात्रा भक्षयिष्यामि मानुषीम् ॥३-१७-२७॥
Imam virupam asatim karalam nirnata udarim
Anena saha te bhratra bhakshayishyami manushim
17.28
ततः पर्वत शृंगाणि वनानि विविधानि च ।
पश्यन्सहमयाकामीदण्डकान्विचरिष्यसि - यद्वा - पश्यन् सह मया कामी दण्डकान् विचरिष्यसि ॥३-१७-२८॥
Tatah parvata shringani vanani vividhani cha
Pashyansahamayakamidandakanvicharishyasi - yadva - pashyan saha maya kami dandakan vicharishyasi
17.29
इति एवम् उक्तः काकुत्स्थः प्रहस्य मदिर ईक्षणाम् ।
इदम् वचनम् आरेभे वक्तुम् वाक्य विशारदः ॥३-१७-२९॥
Iti evam uktah kakutsthah prahasya madira ikshanam
Idam vachanam arebhe vaktum vakya visharadah