UtshovSarga 99
99.1
निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा।
जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुध्नमनुदर्शयन् ॥ २.९९.१॥
Nivishtayam tu senayamutsuko bharatastada
Jagama bhrataram drashtum shatrudhnamanudarshayan
99.2
ऋषिं वसिष्ठं सन्दिश्य मातऽर्मे शीघ्रमानय।
इति त्वरितमग्रे स जगाम गुरुवत्सलः ॥ २.९९.२॥
Rishim vasishtham sandishya matarme shighramanaya
Iti tvaritamagre sa jagama guruvatsalah
99.3
सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत।
रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥ २.९९.३॥
Sumantrastvapi shatrughnamaduradanvapadyata
Ramadarshanajastarsho bharatasyeva tasya cha
99.4
गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम्।
भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥ २.९९.४॥
Gachchhannevatha bharatastapasalayasansthitam
Bhratuh parnakutim shrimanutajam cha dadarsha ha
99.5
शालायास्त्वग्रतस्तस्या ददर्श भरतस्तदा।
काष्ठानि चावभग्नानि पुष्पाण्युपचितानि च ॥ २.९९.५॥
Shalayastvagratastasya dadarsha bharatastada
Kashthani chavabhagnani pushpanyupachitani cha
99.6
सलक्ष्मणस्य रामस्य ददर्शाश्रममीयुषः।
कृतं वृक्षेष्वभिज्ञानं कुशचीरैः क्वचित् क्वचित् ॥ २.९९.६॥
Salakshmanasya ramasya dadarshashramamiyushah
Kritam vriksheshvabhigyanam kushachiraih kvachit kvachit
99.7
ददर्श च वने तस्मिन् महतः सञ्चयान् कृतान्।
मृगाणां महिषाणां च करीषैः शीतकारणात् ॥ २.९९.७॥
Dadarsha cha vane tasmin mahatah sanchayan kritan
Mriganam mahishanam cha karishaih shitakaranat
99.8
गच्छन्नेव महाबाहुर्द्युतिमान् भरतस्तदा।
शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥ २.९९.८॥
Gachchhanneva mahabahurdyutiman bharatastada
Shatrughnam chabraviddhrishtastanamatyanshcha sarvashah
99.9
मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।
नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥ २.९९.९॥
Manye praptah sma tam desham bharadvajo yamabravit
Natidure hi manyeham nadim mandakinimitah
99.10
उच्चैर्बद्धानि चीराणि लक्ष्मणेन भवेदयम्।
अभिज्ञानकृतः पन्था विकाले गन्तुमिच्छता ॥ २.९९.१०॥
Uchchairbaddhani chirani lakshmanena bhavedayam
Abhigyanakritah pantha vikale gantumichchhata
99.11
इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां तरस्विनाम्।
शैलपार्श्वे परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥ २.९९.११॥
Idam chodattadantanam kunjaranam tarasvinam
Shailaparshve parikrantamanyonyamabhigarjatam
99.12
यमेवाधातुमिच्छन्ति तापसाः सततं वने।
तस्यासौ दृश्यते धूमः सङ्कुलः कृष्णवर्त्मनः ॥ २.९९.१२॥
Yamevadhatumichchhanti tapasah satatam vane
Tasyasau drishyate dhumah sankulah krishnavartmanah
99.13
अत्राहं पुरुषव्याघ्रं गुरुसंस्कारकारिणम्।
आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव राघवम् ॥ २.९९.१३॥
Atraham purushavyaghram gurusanskarakarinam
Aryam drakshyami sanhrishto maharshimiva raghavam
99.14
अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स राघवः।
मन्दाकिनीमनुप्राप्तस्तं जनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९९.१४॥
Atha gatva muhurtam tu chitrakutam sa raghavah
Mandakinimanupraptastam janam chedamabravit
99.15
जगत्यां पुरुषव्याघ्र आस्ते वीरासने रतः।
जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिङ्मे जन्म सजीवितम् ॥ २.९९.१५॥
Jagatyam purushavyaghra aste virasane ratah
Janendro nirjanam prapya dhinme janma sajivitam
99.16
मत्कृते व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः।
सर्वान् कामान् परित्यज्य वने वसति राघवः ॥ २.९९.१६॥
Matkrite vyasanam prapto lokanatho mahadyutih
Sarvan kaman parityajya vane vasati raghavah
99.17
इति लोकसमाक्रुष्टः पादेष्वद्य प्रसादयन्।
रामस्य निपतिष्यामि सीताया लक्ष्मणस्य च ॥ २.९९.१७॥
Iti lokasamakrushtah padeshvadya prasadayan
Ramasya nipatishyami sitaya lakshmanasya cha
99.18
एवं स विलपंस्तस्मिन् वने दशरथात्मजः।
ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां मनोरमाम् ॥ २.९९.१८॥
Evam sa vilapanstasmin vane dasharathatmajah
Dadarsha mahatim punyam parnashalam manoramam
99.19
सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम्।
विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥ २.९९.१९॥
Salatalashvakarnanam parnairbahubhiravritam
Vishalam mridubhistirnam kushairvedimivadhvare
99.20
शक्रायुधनिकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः।
रुक्मपृष्टष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः ॥ २.९९.२०॥
Shakrayudhanikashaishcha karmukairbharasadhanaih
Rukmaprishtashthairmahasaraih shobhitam shatrubadhakaih
99.21
अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः शरैः।
शोभितां दीप्तवदनैः सर्प्पैर्भोगवतीमिव ॥ २.९९.२१॥
Arkarashmipratikashairghoraistunigataih sharaih
Shobhitam diptavadanaih sarppairbhogavatimiva
99.22
महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम्।
रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥ २.९९.२२॥
Maharajatavasobhyamasibhyam cha virajitam
Rukmabinduvichitrabhyam charmabhyam chapi shobhitam
99.23
गोधाङ्गुलित्रैरासक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः।
अरिसङ्घैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव ॥ २.९९.२३॥
Godhangulitrairasaktaishchitraih kanchanabhushitaih
Arisanghairanadhrishyam mrigaih sinhaguhamiva
99.24
प्रागुदक्प्रवणां वेदिं विशालां दीप्तपावकाम्।
ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां रामनिवेशने ॥ २.९९.२४॥
Pragudakpravanam vedim vishalam diptapavakam
Dadarsha bharatastatra punyam ramaniveshane
99.25
निरीक्ष्य स मुहूर्त्तं तु ददर्श भरतो गुरम्।
उटजे राममासीनं जटामण्डलधारिणम् ॥ २.९९.२५॥
Nirikshya sa muhurttam tu dadarsha bharato guram
Utaje ramamasinam jatamandaladharinam
99.26
तं तु कृष्णाजिनधरं चीरवल्कलवाससम्।
ददर्श राममासीनमभितः पावकोपमम् ॥ २.९९.२६॥
Tam tu krishnajinadharam chiravalkalavasasam
Dadarsha ramamasinamabhitah pavakopamam
99.27
सिंहस्कन्धं महाबाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम्।
पृथिव्याः सागरान्ताया भर्त्तारं धर्मचारिणम् ॥ २.९९.२७॥
Sinhaskandham mahabahum pundarikanibhekshanam
Prithivyah sagarantaya bharttaram dharmacharinam
99.28
उपविष्टं महाबाहुं ब्रह्माणमिव शाश्वतम्।
स्थण्डिले दर्भसंस्तीर्णे सीतया लक्ष्मणेन च ॥ २.९९.२८॥
Upavishtam mahabahum brahmanamiva shashvatam
Sthandile darbhasanstirne sitaya lakshmanena cha
99.29
तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान् दुःखशोकपरिप्लुतः।
अभ्यधावत धर्मात्मा भरतः कैकयीसुतः ॥ २.९९.२९॥
Tam drishtva bharatah shriman duhkhashokapariplutah
Abhyadhavata dharmatma bharatah kaikayisutah
99.30
दृष्ट्वैव विललापार्त्तो बाष्पसन्दिग्धया गिरा।
अशक्नुवन् धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥ २.९९.३०॥
Drishtvaiva vilalapartto bashpasandigdhaya gira
Ashaknuvan dharayitum dhairyadvachanamabravit
99.31
यः संसदि प्रकृतिभिर्भवेद्युक्त उपासितुम्।
वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥ २.९९.३१॥
Yah sansadi prakritibhirbhavedyukta upasitum
Vanyairmrigairupasinah soyamaste mamagrajah
99.32
वासोभिर्बहुसाहस्रैर्यो महात्मा पुरोचितः।
मृगाजिने सोऽयमिह प्रवस्ते धर्ममाचरन् ॥ २.९९.३२॥
Vasobhirbahusahasrairyo mahatma purochitah
Mrigajine soyamiha pravaste dharmamacharan
99.33
अधारयद्यो विविधाश्चित्राः सुमनसस्तदा सोऽयं जटाभारमिमं वहते राघवः कथम् ॥ २.९९.३३॥
Adharayadyo vividhashchitrah sumanasastada soyam jatabharamimam vahate raghavah katham
99.34
यस्य यज्ञैर्यथोद्दिष्टैर्युक्तो धर्मस्य सञ्चयः।
शरीरक्लेशसम्भूतं स धर्मं परिमार्गते ॥ २.९९.३४॥
Yasya yagyairyathoddishtairyukto dharmasya sanchayah
Sharirakleshasambhutam sa dharmam parimargate
99.35
चन्दनेन महार्हेण यस्याङ्गमुपसेवितम्।
मलेन तस्याङ्गमिदं कथमार्यस्य सेव्यते ॥ २.९९.३५॥
Chandanena maharhena yasyangamupasevitam
Malena tasyangamidam kathamaryasya sevyate
99.36
मन्निमित्तमिदं दुःखं प्राप्तो रामः सुखोचितः।
धिग्जीवितं नृशंसस्य मम लोकविगर्हितम् ॥ २.९९.३६॥
Mannimittamidam duhkham prapto ramah sukhochitah
Dhigjivitam nrishansasya mama lokavigarhitam
99.37
इत्येवं विलपन् दीनः प्रस्विन्नमुखपङ्कजः।
पादावप्राप्य रामस्य पपात भरतो रुदन् ॥ २.९९.३७॥
Ityevam vilapan dinah prasvinnamukhapankajah
Padavaprapya ramasya papata bharato rudan
99.38
दुःखाभितप्तो भरतो राजपुत्रो महाबलः।
उक्त्वार्येति सकृद्दीनं पुनर्नोवाच किञ्चन ॥ २.९९.३८॥
Duhkhabhitapto bharato rajaputro mahabalah
Uktvaryeti sakriddinam punarnovacha kinchana
99.39
बाष्पापिहितकण्ठश्च प्रेक्ष्य रामं यशस्विनम्।
आर्येत्येवाथ संक्रुश्य व्याहर्त्तुं नाशकत्तदा ॥ २.९९.३९॥
Bashpapihitakanthashcha prekshya ramam yashasvinam
Aryetyevatha sankrushya vyaharttum nashakattada
99.40
शत्रुघ्नश्चापि रामस्य ववन्दे चरणौ रुदन्।
तावुभौ स समालिङ्ग्य रामश्चाश्रूण्यवर्त्तयत् ॥ २.९९.४०॥
Shatrughnashchapi ramasya vavande charanau rudan
Tavubhau sa samalingya ramashchashrunyavarttayat
99.41
ततः सुमन्त्रेण गुहेन चैव समीयतू राजसुतावरण्ये।
दिवाकरश्चैव निशाकरश्च यथाम्बरे शुक्रबृहस्पतिभ्याम् ॥ २.९९.४१॥
Tatah sumantrena guhena chaiva samiyatu rajasutavaranye
Divakarashchaiva nishakarashcha yathambare shukrabrihaspatibhyam
99.42
तान् पार्थिवान् वारणयूथपाभान् समागतांस्तत्र महत्यरण्ये।
वनौकसस्तेऽपि समीक्ष्य सर्वेप्यश्रूण्यमुञ्चन् प्रविहाय हर्षम् ॥ २.९९.४२ ॥
Tan parthivan varanayuthapabhan samagatanstatra mahatyaranye
Vanaukasastepi samikshya sarvepyashrunyamunchan pravihaya harsham