UtshovSarga 93
93.1
तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः ।
अर्द्दिता यूथपा मत्ताः सयूथाः सम्प्रदुद्रुवुः ॥ २.९३.१॥
Taya mahatya yayinya dhvajinya vanavasinah
Arddita yuthapa mattah sayuthah sampradudruvuh
93.2
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समतन्तः ।
दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९३.२॥
Rikshah prishatasanghashcha ruravashcha samatantah
Drishyante vanarajishu girishvapi nadishu cha
93.3
स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः ।
वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया ॥ २.९३.३॥
Sa sampratasthe dharmatma prito dasharathatmajah
Vrito mahatya nadinya senaya chaturangaya
93.4
सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः ।
महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः ॥ २.९३.४॥
Sagaraughanibha sena bharatasya mahatmanah
Mahim sanchhadayamasa pravrishi dyamivambudah
93.5
चिरकालमित्यनेन कदाचिल्लक्ष्यत इति गम्यते ॥ २.९३.५॥
Chirakalamityanena kadachillakshyata iti gamyate
93.6
स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः ।
उवाच भरतः श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम् ॥ २.९३.६॥
Sa yatva duramadhvanam suparishrantavahanah
Uvacha bharatah shriman vasishtham mantrinam varam
93.7
यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया ।
व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् ॥ २.९३.७॥
Yadrisham lakshyate rupam yatha chaiva shrutam maya
Vyaktam praptah sma tam desham bharadvajo yamabravit
93.8
अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी ।
एतत् प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम् ॥ २.९३.८॥
Ayam girishchitrakuta iyam mandakini nadi
Etat prakashate durannilameghanibham vanam
93.9
गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति ।
वारणैरवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः ॥ २.९३.९॥
Gireh sanuni ramyani chitrakutasya samprati
Varanairavamridyante mamakaih parvatopamaih
93.10
मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु ।
नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः ॥ २.९३.१०॥
Munchanti kusumanyete nagah parvatasanushu
Nila ivatapapaye toyam toyadhara ghanah
93.11
किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम् ।
मृगैः समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम् ॥ २.९३.११॥
Kinnaracharitam desham pashya shatrughna parvatam
Mrigaih samantadakirnam makarairiva sagaram
93.12
एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः ।
वायुप्रविद्धा शरदि मेघराजिरिवाम्बरे ॥ २.९३.१२॥
Ete mrigagana bhanti shighravegah prachoditah
Vayupraviddha sharadi megharajirivambare
93.13
कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी ।
मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः ॥ २.९३.१३॥
Kurvanti kusumapidan shirassu surabhinami
Meghaprakashaih phalakairdakshinatya yatha narah
93.14
निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम् ।
अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा ॥ २.९३.१४॥
Nishkujamiva bhutvedam vanam ghorapradarshanam
Ayodhyeva janakirna samprati pratibhati ma
93.15
खुरैरुदीरितो रेणुर्दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति ।
तं वहत्यनिलः शीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम् ॥ २.९३.१५॥
Khurairudirito renurdivam prachchhadya tishthati
Tam vahatyanilah shighram kurvanniva mama priyam
93.16
स्यन्दनांस्तुरगोपेतान् सूतमुख्यैरधिष्ठितान् ।
एतान् सम्पततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने ॥ २.९३.१६॥
Syandanansturagopetan sutamukhyairadhishthitan
Etan sampatatah shighram pashya shatrughna kanane
93.17
एतान् वित्रासितान् पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान् ।
एतमाविशतः शीघ्रमधिवासं पतत्ित्रणः ॥ २.९३.१७॥
Etan vitrasitan pashya barhinah priyadarshanan
Etamavishatah shighramadhivasam patatitranah
93.18
अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा ।
तापसानां निवासो ऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा ॥ २.९३.१८॥
Atimatramayam desho manogyah pratibhati ma
Tapasanam nivaso yam vyaktam svargapatho yatha
93.19
मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने ।
मनोज्ञरूपा लक्ष्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः ॥ २.९३.१९॥
Mriga mrigibhih sahita bahavah prishata vane
Manogyarupa lakshyante kusumairiva chitritah
93.20
साधुसैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने ।
यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ ॥ २.९३.२०॥
Sadhusainyah pratishthantam vichinvantu cha kanane
Yatha tau purushavyaghrau drishyete ramalakshmanau
93.21
भरतस्य वचः श्रुत्वा पुरुषाः शस्त्रपाणयः ।
विविशुस्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशुस्ततः ॥ २.९३.२१॥
Bharatasya vachah shrutva purushah shastrapanayah
Vivishustadvanam shura dhumam cha dadrishustatah
93.22
ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः ।
नामनुष्ये भवत्याग्निर्व्यक्तमत्रैव राघवौ ॥ २.९३.२२॥
Te samalokya dhumagramuchurbharatamagatah
Namanushye bhavatyagnirvyaktamatraiva raghavau
93.23
अथ नात्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ ।
मन्ये रामोपमाः सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः ॥ २.९३.२३॥
Atha natra naravyaghrau rajaputrau parantapau
Manye ramopamah santi vyaktamatra tapasvinah
93.24
तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम् ।
सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः ॥ २.९३.२४॥
Tachchhrutva bharatastesham vachanam sadhusammatam
Sainyanuvacha sarvanstanamitrabalamardanah
93.25
यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः ।
अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च ॥ २.९३.२५॥
Yatta bhavantastishthantu neto gantavyamagratah
Ahameva gamishyami sumantro gurureva cha
93.26
एवमुक्तास्ततः सर्वे तत्र तस्थुः समन्ततः ।
भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात् ॥ २.९३.२६॥
Evamuktastatah sarve tatra tasthuh samantatah
Bharato yatra dhumagram tatra drishtim samadadhat
93.27
व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणापि च धूममग्रतः ।
बभूव हृष्टा नचिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा ॥ २.९३.२७ ॥
Vyavasthita ya bharatena sa chamurnirikshamanapi cha dhumamagratah
Babhuva hrishta nachirena janati priyasya ramasya samagamam tada