UtshovSarga 85
85.1
एवम् उक्तः तु भरतः निषाद अधिपतिम् गुहम् ।
प्रत्युवाच महा प्राज्ञो वाक्यम् हेतु अर्थ सम्हितम् ॥२-८५-१॥
Evam uktah tu bharatah nishada adhipatim guham
Pratyuvacha maha pragyo vakyam hetu artha samhitam
85.2
ऊर्जितः खलु ते कामः कृतः मम गुरोह् सखे ।
यो मे त्वम् ईदृशीम् सेनाम् एको अभ्यर्चितुम् इच्चसि ॥२-८५-२॥
Urjitah khalu te kamah kritah mama guroh sakhe
Yo me tvam idrishim senam eko abhyarchitum ichchasi
85.3
इति उक्त्वा तु महा तेजा गुहम् वचनम् उत्तमम् ।
अब्रवीद् भरतः श्रीमान् निषाद अधिपतिम् पुनः ॥२-८५-३॥
Iti uktva tu maha teja guham vachanam uttamam
Abravid bharatah shriman nishada adhipatim punah
85.4
कतरेण गमिष्यामि भरद्वाज आश्रमम् गुह ।
गहनो अयम् भृशम् देशो गन्गा अनूपो दुरत्ययः ॥२-८५-४॥
Katarena gamishyami bharadvaja ashramam guha
Gahano ayam bhrisham desho ganga anupo duratyayah
85.5
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज पुत्रस्य धीमतः ।
अब्रवीत् प्रान्जलिर् वाक्यम् गुहो गहन गोचरः ॥२-८५-५॥
Tasya tat vachanam shrutva raja putrasya dhimatah
Abravit pranjalir vakyam guho gahana gocharah
85.6
दाशाः तु अनुगमिष्यन्ति धन्विनः सुसमाहिताः ।
अहम् च अनुगमिष्यामि राज पुत्र महा यशः ॥२-८५-६॥
Dashah tu anugamishyanti dhanvinah susamahitah
Aham cha anugamishyami raja putra maha yashah
85.7
कच्चिन् न दुष्टः व्रजसि रामस्य अक्लिष्ट कर्मणः ।
इयम् ते महती सेना शन्काम् जनयति इव मे ॥२-८५-७॥
Kachchin na dushtah vrajasi ramasya aklishta karmanah
Iyam te mahati sena shankam janayati iva me
85.8
तम् एवम् अभिभाषन्तम् आकाशैव निर्मलः ।
भरतः श्लक्ष्णया वाचा गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥२-८५-८॥
Tam evam abhibhashantam akashaiva nirmalah
Bharatah shlakshnaya vacha guham vachanam abravit
85.9
मा भूत् स कालो यत् कष्टम् न माम् शन्कितुम् अर्हसि ।
राघवः स हि मे भ्राता ज्येष्ठः पितृ समः मम ॥२-८५-९॥
Ma bhut sa kalo yat kashtam na mam shankitum arhasi
Raghavah sa hi me bhrata jyeshthah pitri samah mama
85.10
तम् निवर्तयितुम् यामि काकुत्स्थम् वन वासिनम् ।
बुद्धिर् अन्या न ते कार्या गुह सत्यम् ब्रवीमि ते ॥२-८५-१०॥
Tam nivartayitum yami kakutstham vana vasinam
Buddhir anya na te karya guha satyam bravimi te
85.11
स तु सम्हृष्ट वदनः श्रुत्वा भरत भाषितम् ।
पुनर् एव अब्रवीद् वाक्यम् भरतम् प्रति हर्षितः ॥२-८५-११॥
Sa tu samhrishta vadanah shrutva bharata bhashitam
Punar eva abravid vakyam bharatam prati harshitah
85.12
धन्यः त्वम् न त्वया तुल्यम् पश्यामि जगती तले ।
अयत्नात् आगतम् राज्यम् यः त्वम् त्यक्तुम् इह इच्चसि ॥२-८५-१२॥
Dhanyah tvam na tvaya tulyam pashyami jagati tale
Ayatnat agatam rajyam yah tvam tyaktum iha ichchasi
85.13
शाश्वती खलु ते कीर्तिर् लोकान् अनुचरिष्यति ।
यः त्वम् कृच्च्र गतम् रामम् प्रत्यानयितुम् इच्चसि ॥२-८५-१३॥
Shashvati khalu te kirtir lokan anucharishyati
Yah tvam krichchra gatam ramam pratyanayitum ichchasi
85.14
एवम् सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतम् तदा ।
बभौ नष्ट प्रभः सूर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥२-८५-१४॥
Evam sambhashamanasya guhasya bharatam tada
Babhau nashta prabhah suryo rajani cha abhyavartata
85.15
सम्निवेश्य स ताम् सेनाम् गुहेन परितोषितः ।
शत्रुघ्नेन सह श्रीमान् शयनम् पुनर् आगमत् ॥२-८५-१५॥
Samniveshya sa tam senam guhena paritoshitah
Shatrughnena saha shriman shayanam punar agamat
85.16
राम चिन्तामयः शोको भरतस्य महात्मनः ।
उपस्थितः हि अनर्हस्य धर्म प्रेक्षस्य तादृशः ॥२-८५-१६॥
Rama chintamayah shoko bharatasya mahatmanah
Upasthitah hi anarhasya dharma prekshasya tadrishah
85.17
अन्तर् दाहेन दहनः सम्तापयति राघवम् ।
वन दाह अभिसम्तप्तम् गूढो अग्निर् इव पादपम् ॥२-८५-१७॥
Antar dahena dahanah samtapayati raghavam
Vana daha abhisamtaptam gudho agnir iva padapam
85.18
प्रस्रुतः सर्व गात्रेभ्यः स्वेदः शोक अग्नि सम्भवः ।
यथा सूर्य अम्शु सम्तप्तः हिमवान् प्रस्रुतः हिमम् ॥२-८५-१८॥
Prasrutah sarva gatrebhyah svedah shoka agni sambhavah
Yatha surya amshu samtaptah himavan prasrutah himam
85.19
ध्यान निर्दर शैलेन विनिह्श्वसित धातुना ।
दैन्य पादप सम्घेन शोक आयास अधिशृन्गिणा ॥२-८५-१९॥
Dhyana nirdara shailena vinihshvasita dhatuna
Dainya padapa samghena shoka ayasa adhishringina
85.20
प्रमोह अनन्त सत्त्वेन सम्ताप ओषधि वेणुना ।
आक्रान्तः दुह्ख शैलेन महता कैकयी सुतः ॥२-८५-२०॥
Pramoha ananta sattvena samtapa oshadhi venuna
Akrantah duhkha shailena mahata kaikayi sutah
85.21
विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः ।
प्रमूढसम्ज्ञः परमापदम् गतः ।शमम् न लेभे हृदयज्वरार्दितो ।नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः ॥२-८५-२१॥
Vinishshvasanvai bhrishadurmanastatah
Pramudhasamgyah paramapadam gatah, shamam na lebhe hridayajvarardito, nararshabho yuthahato yatharshabhah
85.22
गुहेन सार्धम् भरतः समागतः ।
महा अनुभावः सजनः समाहितः ।सुदुर्मनाः तम् भरतम् तदा पुनर् ।गुहः समाश्वासयद् अग्रजम् प्रति ॥२-८५-२२॥
Guhena sardham bharatah samagatah
Maha anubhavah sajanah samahitah, sudurmanah tam bharatam tada punar, guhah samashvasayad agrajam prati