UtshovSarga 83
83.1
ततः समुत्थितः काल्यम् आस्थाय स्यन्दन उत्तमम् ।
प्रययौ भरतः शीघ्रम् राम दर्शन कान्क्षया ॥२-८३-१॥
Tatah samutthitah kalyam asthaya syandana uttamam
Prayayau bharatah shighram rama darshana kankshaya
83.2
अग्रतः प्रययुस् तस्य सर्वे मन्त्रि पुरोधसः ।
अधिरुह्य हयैः युक्तान् रथान् सूर्य रथ उपमान् ॥२-८३-२॥
Agratah prayayus tasya sarve mantri purodhasah
Adhiruhya hayaih yuktan rathan surya ratha upaman
83.3
नव नाग सहस्राणि कल्पितानि यथा विधि ।
अन्वयुर् भरतम् यान्तम् इक्ष्वाकु कुल नन्दनम् ॥२-८३-३॥
Nava naga sahasrani kalpitani yatha vidhi
Anvayur bharatam yantam ikshvaku kula nandanam
83.4
षष्ठी रथ सहस्राणि धन्विनो विविध आयुधाः ।
अन्वयुर् भरतम् यान्तम् राज पुत्रम् यशस्विनम् ॥२-८३-४॥
Shashthi ratha sahasrani dhanvino vividha ayudhah
Anvayur bharatam yantam raja putram yashasvinam
83.5
शतम् सहस्राणि अश्वानाम् समारूढानि राघवम् ।
अन्वयुर् भरतम् यान्तम् राज पुत्रम् यशस्विनम् ॥२-८३-५॥
Shatam sahasrani ashvanam samarudhani raghavam
Anvayur bharatam yantam raja putram yashasvinam
83.6
कैकेयी च सुमित्रा च कौसल्या च यशस्विनी ।
राम आनयन सम्हृष्टा ययुर् यानेन भास्वता ॥२-८३-६॥
Kaikeyi cha sumitra cha kausalya cha yashasvini
Rama anayana samhrishta yayur yanena bhasvata
83.7
प्रयाताः च आर्य सम्घाता रामम् द्रष्टुम् सलक्ष्मणम् ।
तस्य एव च कथाः चित्राः कुर्वाणा हृष्ट मानसाः ॥२-८३-७॥
Prayatah cha arya samghata ramam drashtum salakshmanam
Tasya eva cha kathah chitrah kurvana hrishta manasah
83.8
मेघ श्यामम् महा बाहुम् स्थिर सत्त्वम् दृढ व्रतम् ।
कदा द्रक्ष्यामहे रामम् जगतः शोक नाशनम् ॥२-८३-८॥
Megha shyamam maha bahum sthira sattvam dridha vratam
Kada drakshyamahe ramam jagatah shoka nashanam
83.9
दृष्टएव हि नः शोकम् अपनेष्यति राघवः ।
तमः सर्वस्य लोकस्य समुद्यन्न् इव भास्करः ॥२-८३-९॥
Drishtaeva hi nah shokam apaneshyati raghavah
Tamah sarvasya lokasya samudyann iva bhaskarah
83.10
इति एवम् कथयन्तः ते सम्प्रहृष्टाः कथाः शुभाः ।
परिष्वजानाः च अन्योन्यम् ययुर् नागरिकाः तदा ॥२-८३-१०॥
Iti evam kathayantah te samprahrishtah kathah shubhah
Parishvajanah cha anyonyam yayur nagarikah tada
83.11
ये च तत्र अपरे सर्वे सम्मता ये च नैगमाः ।
रामम् प्रति ययुर् हृष्टाः सर्वाः प्रकृतयः तदा ॥२-८३-११॥
Ye cha tatra apare sarve sammata ye cha naigamah
Ramam prati yayur hrishtah sarvah prakritayah tada
83.12
मणि काराः च ये केचित् कुम्भ काराः च शोभनाः ।
सूत्र कर्म कृतः चैव ये च शस्त्र उपजीविनः ॥२-८३-१२॥
Mani karah cha ye kechit kumbha karah cha shobhanah
Sutra karma kritah chaiva ye cha shastra upajivinah
83.13
मायूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकाः तथा ।
दन्त काराः सुधा काराः तथा गन्ध उपजीविनः ॥२-८३-१३॥
Mayurakah krakachika rochaka vedhakah tatha
Danta karah sudha karah tatha gandha upajivinah
83.14
सुवर्ण काराः प्रख्याताः तथा कम्बल धावकाः ।
स्नापक आच्चादका वैद्या धूपकाः शौण्डिकाः तथा ॥२-८३-१४॥
Suvarna karah prakhyatah tatha kambala dhavakah
Snapaka achchadaka vaidya dhupakah shaundikah tatha
83.15
रजकाः तुन्न वायाः च ग्राम घोष महत्तराः ।
शैलूषाः च सह स्त्रीभिर् यान्ति कैवर्तकाः तथा ॥२-८३-१५॥
Rajakah tunna vayah cha grama ghosha mahattarah
Shailushah cha saha stribhir yanti kaivartakah tatha
83.16
समाहिता वेदविदो ब्राह्मणा वृत्त सम्मताः ।
गो रथैः भरतम् यान्तम् अनुजग्मुः सहस्रशः ॥२-८३-१६॥
Samahita vedavido brahmana vritta sammatah
Go rathaih bharatam yantam anujagmuh sahasrashah
83.17
सुवेषाः शुद्ध वसनाः ताम्र मृष्ट अनुलेपनाः ।
सर्वे ते विविधैः यानैः शनैः भरतम् अन्वयुः ॥२-८३-१७॥
Suveshah shuddha vasanah tamra mrishta anulepanah
Sarve te vividhaih yanaih shanaih bharatam anvayuh
83.18
प्रहृष्ट मुदिता सेना सान्वयात् कैकयी सुतम् ।
भ्रातुरानयने यान्तम् भरतम् भ्रातृवत्सलम् ॥२-८३-१८॥
Prahrishta mudita sena sanvayat kaikayi sutam
Bhraturanayane yantam bharatam bhratrivatsalam
83.19
ते गत्वा दूरमध्वानम् रथम् यानाश्वकुञ्जरैः ।
समासेदुस्ततो गङ्गाम् शृङ्गिबेरपुरम् प्रति ॥२-८३-१९॥
Te gatva duramadhvanam ratham yanashvakunjaraih
Samasedustato gangam shringiberapuram prati
83.20
यत्र रामसखो वीरो गुहो ज्ञातिगणैर्वृतः ।
निवसत्यप्रमादेन देशम् तम् परिपालयन् ॥२-८३-२०॥
Yatra ramasakho viro guho gyatiganairvritah
Nivasatyapramadena desham tam paripalayan
83.21
उपेत्य तीरम् गङ्गायाश्चक्रमाकैरलङ्कतम् ।
व्यवतिष्ठत सा सेना भरतस्य अनुयायिनी ॥२-८३-२१॥
Upetya tiram gangayashchakramakairalankatam
Vyavatishthata sa sena bharatasya anuyayini
83.22
निरीक्ष्य अनुगताम् सेनाम् ताम् च गन्गाम् शिव उदकाम् ।
भरतः सचिवान् सर्वान् अब्रवीद् वाक्य कोविदः ॥२-८३-२२॥
Nirikshya anugatam senam tam cha gangam shiva udakam
Bharatah sachivan sarvan abravid vakya kovidah
83.23
निवेशयत मे सैन्यम् अभिप्रायेण सर्वशः ।
विश्रान्तः प्रतरिष्यामः श्वैदानीम् महा नदीम् ॥२-८३-२३॥
Niveshayata me sainyam abhiprayena sarvashah
Vishrantah pratarishyamah shvaidanim maha nadim
83.24
दातुम् च तावद् इच्चामि स्वर् गतस्य मही पतेः ।
और्ध्वदेह निमित्त अर्थम् अवतीर्य उदकम् नदीम् ॥२-८३-२४॥
Datum cha tavad ichchami svar gatasya mahi pateh
Aurdhvadeha nimitta artham avatirya udakam nadim
83.25
तस्य एवम् ब्रुवतः अमात्याः तथा इति उक्त्वा समाहिताः ।
न्यवेशयम्स् तामः चन्देन स्वेन स्वेन पृथक् पृथक् ॥२-८३-२५॥
Tasya evam bruvatah amatyah tatha iti uktva samahitah
Nyaveshayams tamah chandena svena svena prithak prithak
83.26
निवेश्य गन्गाम् अनु ताम् महा नदीम् ।
चमूम् विधानैः परिबर्ह शोभिनीम् ।उवास रामस्य तदा महात्मनो ।विचिन्तयानो भरतः निवर्तनम् ॥२-८३-२६॥
Niveshya gangam anu tam maha nadim
Chamum vidhanaih paribarha shobhinim, uvasa ramasya tada mahatmano, vichintayano bharatah nivartanam