UtshovSarga 7
7.1
जञातिदासी यतो जाता कैकेय्या तु सहोषिता ।
प्रासादं चन्द्रसङ्काशमारुरोह यदृच्छया ॥२-७-१॥
Janyatidasi yato jata kaikeyya tu sahoshita
Prasadam chandrasankashamaruroha yadrichchhaya
7.2
सिक्तराजपथां कृत्स्नां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।
अयोध्यां मन्थरा तस्मात्प्रासादादन्ववैक्षत ॥२-७-२॥
Siktarajapatham kritsnam prakirnakusumotkaram
Ayodhyam manthara tasmatprasadadanvavaikshata
7.3
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम् ।
वृतां चंदपथैश्चापि शिरःस्नातजनैर्वृताम् ॥२-७-३॥
Patakabhirvararhabhirdhvajaishcha samalankritam
Vritam chandapathaishchapi shirahsnatajanairvritam
7.4
माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम् ।
शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम् ॥२-७-४॥
Malyamodakahastaishcha dvijendrairabhinaditam
Shukladevagrihadvaram sarvavaditranisvanam
7.5
संप्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम् ।
प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां संप्रणर्धितगोवृशाम् ॥२-७-५॥
Samprahrishtajanakirnam brahmaghoshabhinaditam
Prahrishtavarahastyashvam sampranardhitagovrisham
7.6
प्रहृउष्टमुदितैः पौरैरुच्च्रि तद्वजमालिनीम् ।
अयोध्यां वन्थरा तस्मात्प्रासादादन्ववैक्षत ॥२-७-६॥
Prahriushtamuditaih paurairuchchri tadvajamalinim
Ayodhyam vanthara tasmatprasadadanvavaikshata
7.7
प्रहर्षोत्फुल्लनयनां पाण्डुरक्षौमवासिनीम् ।
अविदूरे स्थितां दृष्ट्वा धात्रीं पप्रच्छ मन्थरा ॥२-७-७॥
Praharshotphullanayanam pandurakshaumavasinim
Avidure sthitam drishtva dhatrim paprachchha manthara
7.8
उत्तमेनाभिसंयुक्ता हर्षेणार्थपरा सती ।
राममाता धनं किं नु जनेभ्यः संप्रयच्छति ॥२-७-८॥
Uttamenabhisanyukta harshenarthapara sati
Ramamata dhanam kim nu janebhyah samprayachchhati
7.9
अतिमात्रप्रहर्षोऽयं किं जनस्य च शंस मे ।
कारयिष्यति किं वापि संप्रहृष्टो महीपतिः ॥२-७-९॥
Atimatrapraharshoyam kim janasya cha shansa me
Karayishyati kim vapi samprahrishto mahipatih
7.10
विदीर्यमाणा हर्षेण धात्री तु परया मुदा ।
आच्च्क्षे/अथ कुब्जायै भूयसीं राघवश्रियम् ॥२-७-१०॥
Vidiryamana harshena dhatri tu paraya muda
Achchkshe/atha kubjayai bhuyasim raghavashriyam
7.11
श्वः पुष्येण जितक्रोधं यौवराज्येन राघवम् ।
राजा दशरथो राममभिषेचयितानघम् ॥२-७-११॥
Shvah pushyena jitakrodham yauvarajyena raghavam
Raja dasharatho ramamabhishechayitanagham
7.12
धात्र्यास्तु वचनं श्रुत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षिता ।
कैलासशिखराकारात्प्रासादादवरोहत ॥२-७-१२॥
Dhatryastu vachanam shrutva kubja kshipramamarshita
Kailasashikharakaratprasadadavarohata
7.13
सा दह्यमाना कोपेन मनथरा पापदर्शिनी ।
शयानामेत्य कैकेयीमिदं वचन मब्रवीत् ॥२-७-१३॥
Sa dahyamana kopena manathara papadarshini
Shayanametya kaikeyimidam vachana mabravit
7.14
उत्तिष्ठ मूढे किं शेषे भयं त्वामभिवर्तते ।
उपप्लुतमघौघेन किमात्मानं न बुध्यसे ॥२-७-१४॥
Uttishtha mudhe kim sheshe bhayam tvamabhivartate
Upaplutamaghaughena kimatmanam na budhyase
7.15
अनिष्टे सुभगाकारे सौभग्येन विकत्थसे ।
चलं हि तव सौभाग्यं नद्याः स्रोत इवोष्णगे ॥२-७-१५॥
Anishte subhagakare saubhagyena vikatthase
Chalam hi tava saubhagyam nadyah srota ivoshnage
7.16
एवमुक्ता तु कैकेयी रुष्टया परुषं वचः ।
कुब्जया पापदर्शिन्या विषादमगमत्परम् ॥२-७-१६॥
Evamukta tu kaikeyi rushtaya parusham vachah
Kubjaya papadarshinya vishadamagamatparam
7.17
कैकेयि त्वब्रवीत्कुभां कच्चित्क्षेमं न मनथरे ।
विषण्णवदनां हि त्वां लक्षये भृ शदुःखिताम् ॥२-७-१७॥
Kaikeyi tvabravitkubham kachchitkshemam na manathare
Vishannavadanam hi tvam lakshaye bhri shaduhkhitam
7.18
मन्थरा तु वचः श्रुत्वा कैकेय्या मधुराक्षरम् ।
उवाच क्रोधसंयुक्ता वाक्यं वाक्यविशारदा ॥२-७-१८॥
Manthara tu vachah shrutva kaikeyya madhuraksharam
Uvacha krodhasanyukta vakyam vakyavisharada
7.19
सा विषण्णतरा भूत्वा कुब्जा तस्या हितैषिणी ।
विषदयन्ती प्रोवाच भेदयन्ती च राघवम् ॥२-७-१९॥
Sa vishannatara bhutva kubja tasya hitaishini
Vishadayanti provacha bhedayanti cha raghavam
7.20
अक्षय्यं सुमहद्देवि प्रवृत्तं द्वद्विनाशनम् ।
रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥२-७-२०॥
Akshayyam sumahaddevi pravrittam dvadvinashanam
Ramam dasharatho raja yauvarajyebhishekshyati
7.21
सास्म्यगाधे भये मग्ना दुःखशोकसमन्विता ।
दह्यमानाऽ नलेनेव त्वद्धितार्थमिहागता ॥२-७-२१॥
Sasmyagadhe bhaye magna duhkhashokasamanvita
Dahyamana naleneva tvaddhitarthamihagata
7.22
तव दुःखेन कैकेयि मम दुःखं महद्भवेत् ।
त्वद्वृद्धौ मम वृद्धिश्च भवेदत्र न संशयः ॥२-७-२२॥
Tava duhkhena kaikeyi mama duhkham mahadbhavet
Tvadvriddhau mama vriddhishcha bhavedatra na sanshayah
7.23
नराधिपकुले जाता महिषी त्वं महीपतेः ।
उग्रत्वं राजधर्माणां कथं देवि न बुध्यसे ॥२-७-२३॥
Naradhipakule jata mahishi tvam mahipateh
Ugratvam rajadharmanam katham devi na budhyase
7.24
धर्मवादी शठो भर्ता श्लक्ष्णवादी च दारुणः ।
शुद्धभावे न जानीषे तेनैवमतिसन्धिता ॥२-७-२४॥
Dharmavadi shatho bharta shlakshnavadi cha darunah
Shuddhabhave na janishe tenaivamatisandhita
7.25
उपस्थितं पयुञ्जानस्त्वयि सान्त्वमनर्थकम् ।
अर्थेनैवाद्य ते भर्ता कौसल्यां योजयिष्यति ॥२-७-२५॥
Upasthitam payunjanastvayi santvamanarthakam
Arthenaivadya te bharta kausalyam yojayishyati
7.26
अपवाह्य स दुष्टात्मा भरतं तव बन्धुषु ।
काल्यं स्थापयिता रामं राज्ये निहतकण्टके ॥२-७-२६॥
Apavahya sa dushtatma bharatam tava bandhushu
Kalyam sthapayita ramam rajye nihatakantake
7.27
शत्रुः पतिप्रवादेन मात्रेव हितकाम्यया ।
आशीविष इवाङ्केन बाले परिधृतस्त्वया ॥२-७-२७॥
Shatruh patipravadena matreva hitakamyaya
Ashivisha ivankena bale paridhritastvaya
7.28
यथा हि कुर्यात्सर्पो वा शत्रुर्वा प्रत्युपेक्षितः ।
राजञा दशरथेनाद्य सपुत्रा त्वं तथा कृता ॥२-७-२८॥
Yatha hi kuryatsarpo va shatrurva pratyupekshitah
Rajanya dasharathenadya saputra tvam tatha krita
7.29
पापेनानृतसान्त्वेन बाले नित्यं सुखोचिते ।
रामं स्थापयता राज्ये सानुबन्धा हता ह्यसि ॥२-७-२९॥
Papenanritasantvena bale nityam sukhochite
Ramam sthapayata rajye sanubandha hata hyasi
7.30
सा प्राप्तकालं कैकेयि क्षिप्रं कुरु हितं तव ।
त्रायस्व पुत्रमात्मानं मां च विस्मयदर्शने ॥२-७-३०॥
Sa praptakalam kaikeyi kshipram kuru hitam tava
Trayasva putramatmanam mam cha vismayadarshane
7.31
मन्थराया वचः श्रुत्वा शयनात्स शुभानना ।
उत्तस्थौ हर्षसंपूर्णा चन्द्रलेखव शारदी ॥२-७-३१॥
Mantharaya vachah shrutva shayanatsa shubhanana
Uttasthau harshasampurna chandralekhava sharadi
7.32
अतीव सा तु संहृष्टाअ कैकेयी विस्मयान्विता ।
एकमाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रददौ शुभम् ॥२-७-३२॥
Ativa sa tu sanhrishtaa kaikeyi vismayanvita
Ekamabharanam tasyai kubjayai pradadau shubham
7.33
दत्त्वा त्वाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रमदोत्तमा ।
कैकेयी मन्थरां हृष्टा पुनरेवाब्रवीदिदम् ॥२-७-३३॥
Dattva tvabharanam tasyai kubjayai pramadottama
Kaikeyi mantharam hrishta punarevabravididam
7.34
इदं तु मन्थरे मह्यमाख्यासि परमं प्रियम् ।
एतन्मे प्रियमाख्यातुः किं वा भूयः करोमि ते ॥२-७-३४॥
Idam tu manthare mahyamakhyasi paramam priyam
Etanme priyamakhyatuh kim va bhuyah karomi te
7.35
रामे वा भरते वाहं विशेषं नोपलक्षये ।
तस्मात्तुष्टास्मि यद्राजा रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति ॥२-७-३५॥
Rame va bharate vaham vishesham nopalakshaye
Tasmattushtasmi yadraja ramam rajyebhishekshyati
7.36
न मे परं किञ्चि दितस्त्वयापि न ।
प्रियं प्रियार्हे सुवचं वचो वरम् ।तथा ह्यवोचस्त्वमतः प्रियोत्तरं ।वरं वरं ते प्रददामि तं वृणु ॥२-७-३६॥
Na me param kinchi ditastvayapi na
Priyam priyarhe suvacham vacho varam, tatha hyavochastvamatah priyottaram, varam varam te pradadami tam vrinu