UtshovSarga 64
64.1
वधमप्रतिरूपम् तु महर्षेस्तस्य राघवः ।
विलपन्ने व धर्मात्मा कौसल्याम् पुन रब्रवीत् ॥२-६४-१॥
Vadhamapratirupam tu maharshestasya raghavah
Vilapanne va dharmatma kausalyam puna rabravit
64.2
तत् अज्ञानान् महत् पापम् कृत्वा सम्कुलित इन्द्रियः ।
एकः तु अचिन्तयम् बुद्ध्या कथम् नु सुकृतम् भवेत् ॥२-६४-२॥
Tat agyanan mahat papam kritva samkulita indriyah
Ekah tu achintayam buddhya katham nu sukritam bhavet
64.3
ततः तम् घटम् आदय पूर्णम् परम वारिणा ।
आश्रमम् तम् अहम् प्राप्य यथा आख्यात पथम् गतः ॥२-६४-३॥
Tatah tam ghatam adaya purnam parama varina
Ashramam tam aham prapya yatha akhyata patham gatah
64.4
तत्र अहम् दुर्बलाव् अन्धौ वृद्धाव् अपरिणायकौ ।
अपश्यम् तस्य पितरौ लून पक्षाव् इव द्विजौ ॥२-६४-४॥
Tatra aham durbalav andhau vriddhav aparinayakau
Apashyam tasya pitarau luna pakshav iva dvijau
64.5
तन् निमित्ताभिर् आसीनौ कथाभिर् अपरिक्रमौ ।
ताम् आशाम् मत् कृते हीनाव् उदासीनाव् अनाथवत् ॥२-६४-५॥
Tan nimittabhir asinau kathabhir aparikramau
Tam asham mat krite hinav udasinav anathavat
64.6
शोकोपहतचित्तश्च भयसम्त्रस्तचेतनः ।
तच्चाश्रमपदम् गत्वा भूयः शोकमहम् गतः ॥२-६४-६॥
Shokopahatachittashcha bhayasamtrastachetanah
Tachchashramapadam gatva bhuyah shokamaham gatah
64.7
पद शब्दम् तु मे श्रुत्वा मुनिर् वाक्यम् अभाषत ।
किम् चिरायसि मे पुत्र पानीयम् क्षिप्रम् आनय ॥२-६४-७॥
Pada shabdam tu me shrutva munir vakyam abhashata
Kim chirayasi me putra paniyam kshipram anaya
64.8
यन् निमित्तम् इदम् तात सलिले क्रीडितम् त्वया ।
उत्कण्ठिता ते माता इयम् प्रविश क्षिप्रम् आश्रमम् ॥२-६४-८॥
Yan nimittam idam tata salile kriditam tvaya
Utkanthita te mata iyam pravisha kshipram ashramam
64.9
यद् व्यलीकम् कृतम् पुत्र मात्रा ते यदि वा मया ।
न तन् मनसि कर्तव्यम् त्वया तात तपस्विना ॥२-६४-९॥
Yad vyalikam kritam putra matra te yadi va maya
Na tan manasi kartavyam tvaya tata tapasvina
64.10
त्वम् गतिस् तु अगतीनाम् च चक्षुस् त्वम् हीन चक्षुषाम् ।
समासक्ताः त्वयि प्राणाः किम्चिन् नौ न अभिभाषसे ॥२-६४-१०॥
Tvam gatis tu agatinam cha chakshus tvam hina chakshusham
Samasaktah tvayi pranah kimchin nau na abhibhashase
64.11
मुनिम् अव्यक्तया वाचा तम् अहम् सज्जमानया ।
हीन व्यन्जनया प्रेक्ष्य भीतः भीतैव अब्रुवम् ॥२-६४-११॥
Munim avyaktaya vacha tam aham sajjamanaya
Hina vyanjanaya prekshya bhitah bhitaiva abruvam
64.12
मनसः कर्म चेष्टाभिर् अभिसम्स्तभ्य वाग् बलम् ।
आचचक्षे तु अहम् तस्मै पुत्र व्यसनजम् भयम् ॥२-६४-१२॥
Manasah karma cheshtabhir abhisamstabhya vag balam
Achachakshe tu aham tasmai putra vyasanajam bhayam
64.13
क्षत्रियो अहम् दशरथो न अहम् पुत्रः महात्मनः ।
सज्जन अवमतम् दुह्खम् इदम् प्राप्तम् स्व कर्मजम् ॥२-६४-१३॥
Kshatriyo aham dasharatho na aham putrah mahatmanah
Sajjana avamatam duhkham idam praptam sva karmajam
64.14
भगवमः च अपहस्तः अहम् सरयू तीरम् आगतः ।
जिघाम्सुः श्वा पदम् किम्चिन् निपाने वा आगतम् गजम् ॥२-६४-१४॥
Bhagavamah cha apahastah aham sarayu tiram agatah
Jighamsuh shva padam kimchin nipane va agatam gajam
64.15
ततः श्रुतः मया शब्दो जले कुम्भस्य पूर्यतः ।
द्विपो अयम् इति मत्वा हि बाणेन अभिहतः मया ॥२-६४-१५॥
Tatah shrutah maya shabdo jale kumbhasya puryatah
Dvipo ayam iti matva hi banena abhihatah maya
64.16
गत्वा नद्याः ततः तीरम् अपश्यम् इषुणा हृदि ।
विनिर्भिन्नम् गत प्राणम् शयानम् भुवि तापसम् ॥२-६४-१६॥
Gatva nadyah tatah tiram apashyam ishuna hridi
Vinirbhinnam gata pranam shayanam bhuvi tapasam
64.17
भगवन् शब्दम् आलक्ष्य मया गज जिघाम्सुना ।
विसृष्टः अम्भसि नाराचः तेन ते निहतः सुतः ॥२-६४-१७॥
Bhagavan shabdam alakshya maya gaja jighamsuna
Visrishtah ambhasi narachah tena te nihatah sutah
64.18
ततस्तस्यैव वचनादुपेत्य परितप्यतः ।
स मया सहसा बण उद्धृतो मर्मतस्तदा ॥२-६४-१८॥
Tatastasyaiva vachanadupetya paritapyatah
Sa maya sahasa bana uddhrito marmatastada
64.19
स च उद्धृतेन बाणेन तत्र एव स्वर्गम् आस्थितः ।
भगवन्ताव् उभौ शोचन्न् अन्धाव् इति विलप्य च ॥२-६४-१९॥
Sa cha uddhritena banena tatra eva svargam asthitah
Bhagavantav ubhau shochann andhav iti vilapya cha
64.20
अज्ञानात् भवतः पुत्रः सहसा अभिहतः मया ।
शेषम् एवम् गते यत् स्यात् तत् प्रसीदतु मे मुनिः ॥२-६४-२०॥
Agyanat bhavatah putrah sahasa abhihatah maya
Shesham evam gate yat syat tat prasidatu me munih
64.21
स तत् श्रुत्वा वचः क्रूरम् निह्श्वसन् शोक कर्शितः ।
नाशकत्तीव्रमायासमकर्तुम् भगवानृषिः ॥२-६४-२१॥
Sa tat shrutva vachah kruram nihshvasan shoka karshitah
Nashakattivramayasamakartum bhagavanrishih
64.22
सबाष्पपूर्णवदनो निःश्वसन् शोककर्शितः ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥२-६४-२२॥
Sabashpapurnavadano nihshvasan shokakarshitah
Mam uvacha maha tejah krita anjalim upasthitam
64.23
यद्य् एतत् अशुभम् कर्म न स्म मे कथयेः स्वयम् ।
फलेन् मूर्धा स्म ते राजन् सद्यः शत सहस्रधा ॥२-६४-२३॥
Yady etat ashubham karma na sma me kathayeh svayam
Phalen murdha sma te rajan sadyah shata sahasradha
64.24
क्षत्रियेण वधो राजन् वानप्रस्थे विशेषतः ।
ज्ञान पूर्वम् कृतः स्थानाच् च्यावयेद् अपि वज्रिणम् ॥२-६४-२४॥
Kshatriyena vadho rajan vanaprasthe visheshatah
Gyana purvam kritah sthanach chyavayed api vajrinam
64.25
सप्तधा तु फलेन्मूर्धा मुनौ तपसि तिष्ठति ।
ज्ञानाद्विसृजतः शस्त्रम् तादृशे ब्रह्मचारिणि ॥२-६४-२५॥
Saptadha tu phalenmurdha munau tapasi tishthati
Gyanadvisrijatah shastram tadrishe brahmacharini
64.26
अज्ञानाद्द् हि कृतम् यस्मात् इदम् तेन एव जीवसि ।
अपि हि अद्य कुलम् नस्यात् राघवाणाम् कुतः भवान् ॥२-६४-२६॥
Agyanadd hi kritam yasmat idam tena eva jivasi
Api hi adya kulam nasyat raghavanam kutah bhavan
64.27
नय नौ नृप तम् देशम् इति माम् च अभ्यभाषत ।
अद्य तम् द्रष्टुम् इच्चावः पुत्रम् पश्चिम दर्शनम् ॥२-६४-२७॥
Naya nau nripa tam desham iti mam cha abhyabhashata
Adya tam drashtum ichchavah putram pashchima darshanam
64.28
रुधिरेण अवसित अन्गम् प्रकीर्ण अजिन वाससम् ।
शयानम् भुवि निह्सम्ज्ञम् धर्म राज वशम् गतम् ॥२-६४-२८॥
Rudhirena avasita angam prakirna ajina vasasam
Shayanam bhuvi nihsamgyam dharma raja vasham gatam
64.29
अथ अहम् एकः तम् देशम् नीत्वा तौ भृश दुह्खितौ ।
अस्पर्शयम् अहम् पुत्रम् तम् मुनिम् सह भार्यया ॥२-६४-२९॥
Atha aham ekah tam desham nitva tau bhrisha duhkhitau
Asparshayam aham putram tam munim saha bharyaya
64.30
तौ पुत्रम् आत्मनः स्पृष्ट्वा तम् आसाद्य तपस्विनौ ।
निपेततुः शरीरे अस्य पिता च अस्य इदम् अब्रवीत् ॥२-६४-३०॥
Tau putram atmanah sprishtva tam asadya tapasvinau
Nipetatuh sharire asya pita cha asya idam abravit
64.31
न न्व् अहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पश्य धार्मिक ।
किम् नु न आलिन्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥२-६४-३१॥
Na nv aham te priyah putra mataram pashya dharmika
Kim nu na alingase putra sukumara vacho vada
64.32
न त्वहम् ते प्रियः पुत्र मातरम् पस्य धार्मिक ।
किम् नु नालिङ्गसे पुत्र सुकुमार वचो वद ॥२-६४-३२॥
Na tvaham te priyah putra mataram pasya dharmika
Kim nu nalingase putra sukumara vacho vada
64.33
कस्य वा अपर रात्रे अहम् श्रोष्यामि हृदयम् गमम् ।
अधीयानस्य मधुरम् शास्त्रम् वा अन्यद् विशेषतः ॥२-६४-३३॥
Kasya va apara ratre aham shroshyami hridayam gamam
Adhiyanasya madhuram shastram va anyad visheshatah
64.34
को माम् सम्ध्याम् उपास्य एव स्नात्वा हुत हुत अशनः ।
श्लाघयिष्यति उपासीनः पुत्र शोक भय अर्दितम् ॥२-६४-३४॥
Ko mam samdhyam upasya eva snatva huta huta ashanah
Shlaghayishyati upasinah putra shoka bhaya arditam
64.35
कन्द मूल फलम् हृत्वा को माम् प्रियम् इव अतिथिम् ।
भोजयिष्यति अकर्मण्यम् अप्रग्रहम् अनायकम् ॥२-६४-३५॥
Kanda mula phalam hritva ko mam priyam iva atithim
Bhojayishyati akarmanyam apragraham anayakam
64.36
इमाम् अन्धाम् च वृद्धाम् च मातरम् ते तपस्विनीम् ।
कथम् पुत्र भरिष्यामि कृपणाम् पुत्र गर्धिनीम् ॥२-६४-३६॥
Imam andham cha vriddham cha mataram te tapasvinim
Katham putra bharishyami kripanam putra gardhinim
64.37
तिष्ठ मा मा गमः पुत्र यमस्य सदनम् प्रति ।
श्वो मया सह गन्ता असि जनन्या च समेधितः ॥२-६४-३७॥
Tishtha ma ma gamah putra yamasya sadanam prati
Shvo maya saha ganta asi jananya cha samedhitah
64.38
उभाव् अपि च शोक आर्ताव् अनाथौ कृपणौ वने ।
क्षिप्रम् एव गमिष्यावः त्वया हीनौ यम क्षयम् ॥२-६४-३८॥
Ubhav api cha shoka artav anathau kripanau vane
Kshipram eva gamishyavah tvaya hinau yama kshayam
64.39
ततः वैवस्वतम् दृष्ट्वा तम् प्रवक्ष्यामि भारतीम् ।
क्षमताम् धर्म राजो मे बिभृयात् पितराव् अयम् ॥२-६४-३९॥
Tatah vaivasvatam drishtva tam pravakshyami bharatim
Kshamatam dharma rajo me bibhriyat pitarav ayam
64.40
दातुमर्हति धर्मात्मा लोकपालो महायशाः ।
ईदृषस्य ममाक्षय्या मेकामभयदक्षिणाम् ॥२-६४-४०॥
Datumarhati dharmatma lokapalo mahayashah
Idrishasya mamakshayya mekamabhayadakshinam
64.41
अपापो असि यथा पुत्र निहतः पाप कर्मणा ।
तेन सत्येन गच्च आशु ये लोकाः शस्त्र योधिनाम् ॥२-६४-४१॥
Apapo asi yatha putra nihatah papa karmana
Tena satyena gachcha ashu ye lokah shastra yodhinam
64.42
यान्ति शूरा गतिम् याम् च सम्ग्रामेष्व् अनिवर्तिनः ।
हताः तु अभिमुखाः पुत्र गतिम् ताम् परमाम् व्रज ॥२-६४-४२॥
Yanti shura gatim yam cha samgrameshv anivartinah
Hatah tu abhimukhah putra gatim tam paramam vraja
64.43
याम् गतिम् सगरः शैब्यो दिलीपो जनमेजयः ।
नहुषो धुन्धुमारः च प्राप्ताः ताम् गच्च पुत्रक ॥२-६४-४३॥
Yam gatim sagarah shaibyo dilipo janamejayah
Nahusho dhundhumarah cha praptah tam gachcha putraka
64.44
या गतिः सर्व साधूनाम् स्वाध्यायात् पतसः च या ।
भूमिदस्य आहित अग्नेः चएक पत्नी व्रतस्य च ॥२-६४-४४॥
Ya gatih sarva sadhunam svadhyayat patasah cha ya
Bhumidasya ahita agneh chaeka patni vratasya cha
64.45
गो सहस्र प्रदातृऋणाम् या या गुरुभृताम् अपि ।
देह न्यास कृताम् या च ताम् गतिम् गच्च पुत्रक ॥२-६४-४५॥
Go sahasra pradatririnam ya ya gurubhritam api
Deha nyasa kritam ya cha tam gatim gachcha putraka
64.46
न हि तु अस्मिन् कुले जातः गच्चति अकुशलाम् गतिम् ।
स तु यास्यति येन त्वम् निहतो मम बान्धवः ॥२-६४-४६॥
Na hi tu asmin kule jatah gachchati akushalam gatim
Sa tu yasyati yena tvam nihato mama bandhavah
64.47
एवम् स कृपणम् तत्र पर्यदेवयत असकृत् ।
ततः अस्मै कर्तुम् उदकम् प्रवृत्तः सह भार्यया ॥२-६४-४७॥
Evam sa kripanam tatra paryadevayata asakrit
Tatah asmai kartum udakam pravrittah saha bharyaya
64.48
स तु दिव्येन रूपेण मुनि पुत्रः स्व कर्मभिः ।
स्वर्गमाध्यारुहत् ख्षिप्रम् शक्रेण सह खर्मवित् ॥२-६४-४८॥
Sa tu divyena rupena muni putrah sva karmabhih
Svargamadhyaruhat khshipram shakrena saha kharmavit
64.49
आबभाषे च वृद्धौ तौ सह शक्रेण तापसः ।
आश्वास्य च मुहूर्तम् तु पितरौ वाक्यम् अब्रवीत् ॥२-६४-४९॥
Ababhashe cha vriddhau tau saha shakrena tapasah
Ashvasya cha muhurtam tu pitarau vakyam abravit
64.50
स्थानम् अस्मि महत् प्राप्तः भवतोह् परिचारणात् ।
भवन्ताव् अपि च क्षिप्रम् मम मूलम् उपैष्यतः ॥२-६४-५०॥
Sthanam asmi mahat praptah bhavatoh paricharanat
Bhavantav api cha kshipram mama mulam upaishyatah
64.51
एवम् उक्त्वा तु दिव्येन विमानेन वपुष्मता ।
आरुरोह दिवम् क्षिप्रम् मुनि पुत्रः जित इन्द्रियः ॥२-६४-५१॥
Evam uktva tu divyena vimanena vapushmata
Aruroha divam kshipram muni putrah jita indriyah
64.52
स कृत्वा तु उदकम् तूर्णम् तापसः सह भार्यया ।
माम् उवाच महा तेजाः कृत अन्जलिम् उपस्थितम् ॥२-६४-५२॥
Sa kritva tu udakam turnam tapasah saha bharyaya
Mam uvacha maha tejah krita anjalim upasthitam
64.53
अद्य एव जहि माम् राजन् मरणे न अस्ति मे व्यथा ।
यत् शरेण एक पुत्रम् माम् त्वम् अकार्षीर् अपुत्रकम् ॥२-६४-५३॥
Adya eva jahi mam rajan marane na asti me vyatha
Yat sharena eka putram mam tvam akarshir aputrakam
64.54
त्वया तु यद् अविज्ञानान् निहतः मे सुतः शुचिः ।
तेन त्वाम् अभिशप्स्यामि सुदुह्खम् अतिदारुणम् ॥२-६४-५४॥
Tvaya tu yad avigyanan nihatah me sutah shuchih
Tena tvam abhishapsyami suduhkham atidarunam
64.55
पुत्र व्यसनजम् दुह्खम् यद् एतन् मम साम्प्रतम् ।
एवम् त्वम् पुत्र शोकेन राजन् कालम् करिष्यसि ॥२-६४-५५॥
Putra vyasanajam duhkham yad etan mama sampratam
Evam tvam putra shokena rajan kalam karishyasi
64.56
अज्ञानात्तु हतो यस्मात् क्षत्रियेण त्वया मुनिः ।
तस्मात्त्वाम् नाविशत्याशु ब्रह्महत्या नराधिप ॥२-६४-५६॥
Agyanattu hato yasmat kshatriyena tvaya munih
Tasmattvam navishatyashu brahmahatya naradhipa
64.57
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेव गमिष्यति ।
जीवितान्तकरो घोरो दातारमिव दक्षिणा ॥२-६४-५७॥
Tvamapyetadrisho bhavah kshiprameva gamishyati
Jivitantakaro ghoro dataramiva dakshina
64.58
एवम् शापम् मयि न्यस्य विलप्य करुणम् बहु ।
चितामारोप्य देहम् तन्मिथुनम् स्वर्गमभ्ययात् ॥२-६४-५८॥
Evam shapam mayi nyasya vilapya karunam bahu
Chitamaropya deham tanmithunam svargamabhyayat
64.59
तदेतच्चिन्तयानेन स्मऋतम् पापम् मया स्वयम् ।
तदा बाल्यात्कृतम् देवि शब्दवेध्यनुकर्षिणा ॥२-६४-५९॥
Tadetachchintayanena smaritam papam maya svayam
Tada balyatkritam devi shabdavedhyanukarshina
64.60
तस्यायम् कर्मणो देवि विपाकः समुपस्थितः ।
अपथ्यैः सह सम्भुक्ते व्याधिरन्नरसे यथा ॥२-६४-६०॥
Tasyayam karmano devi vipakah samupasthitah
Apathyaih saha sambhukte vyadhirannarase yatha
64.61
तस्मान् माम् आगतम् भद्रे तस्य उदारस्य तत् वचः ।
यद् अहम् पुत्र शोकेन सम्त्यक्ष्याम्य् अद्य जीवितम् ॥२-६४-६१॥
Tasman mam agatam bhadre tasya udarasya tat vachah
Yad aham putra shokena samtyakshyamy adya jivitam
64.62
चक्षुर्भ्याम् त्वाम् न पश्यामि कौसल्ये साधु माम्स्फृश ।
इत्युक्त्वा स रुदम्स्त्रस्तो भार्यामाह च भूमिपः ॥२-६४-६२॥
Chakshurbhyam tvam na pashyami kausalye sadhu mamsphrisha
Ityuktva sa rudamstrasto bharyamaha cha bhumipah
64.63
एतन्मे सदृशम् देवि यन्मया राघवे कृतम् ।
सदृशम् तत्तु तस्यैव यदनेन कृतम् मयि ॥२-६४-६३॥
Etanme sadrisham devi yanmaya raghave kritam
Sadrisham tattu tasyaiva yadanena kritam mayi
64.64
दुर्वृत्तमपि कः पुत्रम् त्यजेद्भुवि विचक्षणः ।
कश्च प्रव्राज्यमानो वा नासूयेत्पितरम् सुतः ॥२-६४-६४॥
Durvrittamapi kah putram tyajedbhuvi vichakshanah
Kashcha pravrajyamano va nasuyetpitaram sutah
64.65
यदि माम् सम्स्पृशेद् रामः सकृदद्य लभेत वा ।
यमक्षयमनुप्राप्ता द्रक्ष्यन्ति न हि मानवाः ॥२-६४-६५॥
Yadi mam samsprished ramah sakridadya labheta va
Yamakshayamanuprapta drakshyanti na hi manavah
64.66
चक्षुषा त्वाम् न पश्यामि स्मृतिर् मम विलुप्यते ।
दूता वैवस्वतस्य एते कौसल्ये त्वरयन्ति माम् ॥२-६४-६६॥
Chakshusha tvam na pashyami smritir mama vilupyate
Duta vaivasvatasya ete kausalye tvarayanti mam
64.67
अतः तु किम् दुह्खतरम् यद् अहम् जीवित क्षये ।
न हि पश्यामि धर्मज्ञम् रामम् सत्य पराक्यमम् ॥२-६४-६७॥
Atah tu kim duhkhataram yad aham jivita kshaye
Na hi pashyami dharmagyam ramam satya parakyamam
64.68
तस्यादर्शनजः शोकः सुतस्याप्रतिकर्मणः ।
उच्चोषयति मे प्राणान्वारि स्तोकमिवातवः ॥२-६४-६८॥
Tasyadarshanajah shokah sutasyapratikarmanah
Uchchoshayati me prananvari stokamivatavah
64.69
न ते मनुष्या देवाः ते ये चारु शुभ कुण्डलम् ।
मुखम् द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पन्च दशे पुनः ॥२-६४-६९॥
Na te manushya devah te ye charu shubha kundalam
Mukham drakshyanti ramasya varshe pancha dashe punah
64.70
पद्म पत्र ईक्षणम् सुभ्रु सुदम्ष्ट्रम् चारु नासिकम् ।
धन्या द्रक्ष्यन्ति रामस्य तारा अधिप निभम् मुखम् ॥२-६४-७०॥
Padma patra ikshanam subhru sudamshtram charu nasikam
Dhanya drakshyanti ramasya tara adhipa nibham mukham
64.71
सदृशम् शारदस्य इन्दोह् फुल्लस्य कमलस्य च ।
सुगन्धि मम नाथस्य धन्या द्रक्ष्यन्ति तन् मुखम् ॥२-६४-७१॥
Sadrisham sharadasya indoh phullasya kamalasya cha
Sugandhi mama nathasya dhanya drakshyanti tan mukham
64.72
निवृत्त वन वासम् तम् अयोध्याम् पुनर् आगतम् ।
द्रक्ष्यन्ति सुखिनो रामम् शुक्रम् मार्ग गतम् यथा ॥२-६४-७२॥
Nivritta vana vasam tam ayodhyam punar agatam
Drakshyanti sukhino ramam shukram marga gatam yatha
64.73
कौसल्ये चित्त मोहेन हृदयम् सीदतीव मे ।
वेदये न च समुक्तान् शब्दस्पर्शरसानहम् ॥२-६४-७३॥
Kausalye chitta mohena hridayam sidativa me
Vedaye na cha samuktan shabdasparsharasanaham
64.74
चित्तनाशाद्विपद्यन्ते सर्वाण्येवेन्द्रियाणि मे ।
क्षिणस्नेहस्य दीपस्य सम्सक्ता रश्मयो यथा ॥२-६४-७४॥
Chittanashadvipadyante sarvanyevendriyani me
Kshinasnehasya dipasya samsakta rashmayo yatha
64.75
अयम् आत्म भवः शोको माम् अनाथम् अचेतनम् ।
सम्सादयति वेगेन यथा कूलम् नदी रयः ॥२-६४-७५॥
Ayam atma bhavah shoko mam anatham achetanam
Samsadayati vegena yatha kulam nadi rayah
64.76
हा राघव महा बाहो हा मम आयास नाशन ।
हा पितृप्रिय मे नाथ हाद्य क्वासि गतः सुत ॥२-६४-७६॥
Ha raghava maha baho ha mama ayasa nashana
Ha pitripriya me natha hadya kvasi gatah suta
64.77
हा कौसल्ये नशिष्यामि हा सुमित्रे तपस्विनि ।
हा नृशम्से ममामित्रे कैकेयि कुलपाम्सनि ॥२-६४-७७॥
Ha kausalye nashishyami ha sumitre tapasvini
Ha nrishamse mamamitre kaikeyi kulapamsani
64.78
इति रामस्य मातुश्च सुमित्रायाश्च सन्निधौ ।
राजा दशरथः शोचन् जीवित अन्तम् उपागमत् ॥२-६४-७८॥
Iti ramasya matushcha sumitrayashcha sannidhau
Raja dasharathah shochan jivita antam upagamat
64.79
यथा तु दीनम् कथयन् नर अधिपः ।
प्रियस्य पुत्रस्य विवासन आतुरः ।गते अर्ध रात्रे भृश दुह्ख पीडितः ।तदा जहौ प्राणम् उदार दर्शनः ॥२-६४-७९॥
Yatha tu dinam kathayan nara adhipah
Priyasya putrasya vivasana aturah, gate ardha ratre bhrisha duhkha piditah, tada jahau pranam udara darshanah