UtshovSarga 65
65.1
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् प्रातर् एव अपरे अहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठम्स् तत् पार्थिव निवेशनम् ॥२-६५-१॥
Atha ratryam vyatitayam pratar eva apare ahani
Vandinah paryupatishthams tat parthiva niveshanam
65.2
सूताः परमसम्स्काराः मङ्गLआश्चोओत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥२-६५-२॥
Sutah paramasamskarah mangaLashchoottamashrutah
Gayakah stutishilashcha nigadantah prithak prithak
65.3
राजानम् स्तुताम् तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दो ह्यवर्तत ॥२-६५-३॥
Rajanam stutam teshamudattabhihitashisham
Prasadabhogavistirnah stutishabdo hyavartata
65.4
ततस्तु स्तुवताम् तेषाम् सूतानाम् पाणिवादकाः ।
अवदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥२-६५-४॥
Tatastu stuvatam tesham sutanam panivadakah
Avadananyudahritya panivada navadayan
65.5
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥२-६५-५॥
Tena shabdena vihagah pratibuddha visasvanuh
Shakhasthah panjarasthashcha ye rajakulagocharah
65.6
व्याहृताः पुण्य्शब्दाश्च वीणानाम् चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयम् च गाथानाम् पूरयामास वेश्म तत ॥२-६५-६॥
Vyahritah punyshabdashcha vinanam chapi nissvanah
Ashirgeyam cha gathanam purayamasa veshma tata
65.7
ततः शुचि समाचाराः पर्युपस्थान कोविदः ।
स्त्री वर्ष वर भूयिष्ठाउपतस्थुर् यथा पुरम् ॥२-६५-७॥
Tatah shuchi samacharah paryupasthana kovidah
Stri varsha vara bhuyishthaupatasthur yatha puram
65.8
हरि चन्दन सम्पृक्तम् उदकम् कान्चनैः घटैः ।
आनिन्युः स्नान शिक्षा आज्ञा यथा कालम् यथा विधि ॥२-६५-८॥
Hari chandana sampriktam udakam kanchanaih ghataih
Aninyuh snana shiksha agya yatha kalam yatha vidhi
65.9
मन्गल आलम्भनीयानि प्राशनीयान् उपस्करान् ।
उपनिन्युस् तथा अपि अन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः ॥२-६५-९॥
Mangala alambhaniyani prashaniyan upaskaran
Upaninyus tatha api anyah kumari bahulah striyah
65.10
सर्वलक्षणसम्पन्नम् सर्वम् विधिवदर्चितम् ।
सर्वम् सुगुणलक्स्मीवत्तद्भभूवाभिहारिकम् ॥२-६५-१०॥
Sarvalakshanasampannam sarvam vidhivadarchitam
Sarvam sugunalaksmivattadbhabhuvabhiharikam
65.11
ततः सूर्योदयम् यावत्सर्वम् परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तम् किम् स्विदित्युपश् ॥२-६५-११॥
Tatah suryodayam yavatsarvam parisamutsukam
Tasthavanupasampraptam kim svidityupash
65.12
अथ याः कोसल इन्द्रस्य शयनम् प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियः तु समागम्य भर्तारम् प्रत्यबोधयन् ॥२-६५-१२॥
Atha yah kosala indrasya shayanam pratyanantarah
Tah striyah tu samagamya bhartaram pratyabodhayan
65.13
तथाप्युचितवृत्तास्ता विनयेन नयेन च ।
न ह्यस्य शयनम् स्पृष्ट्वा किम् चिदप्युपलेभिरे ॥२-६५-१३॥
Tathapyuchitavrittasta vinayena nayena cha
Na hyasya shayanam sprishtva kim chidapyupalebhire
65.14
ताः स्त्रीयः स्वप्नशीलज्ञास्चेष्टासम्चलनादिषु ।
ता वेपथु परीताः च राज्ञः प्राणेषु शन्किताः ॥२-६५-१४॥
Tah striyah svapnashilagyascheshtasamchalanadishu
Ta vepathu paritah cha ragyah praneshu shankitah
65.15
प्रतिस्रोतः तृण अग्राणाम् सदृशम् सम्चकम्पिरे ।
अथ सम्वेपमनानाम् स्त्रीणाम् दृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥२-६५-१५॥
Pratisrotah trina agranam sadrisham samchakampire
Atha samvepamananam strinam drishtva cha parthivam
65.16
यत् तत् आशन्कितम् पापम् तस्य जज्ञे विनिश्चयः ।
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकपराजिते ॥२-६५-१६॥
Yat tat ashankitam papam tasya jagye vinishchayah
Kausalya cha sumitra cha putrashokaparajite
65.17
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ।
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ॥२-६५-१७॥
Prasupte na prabudhyete yatha kalasamanvite
Nishprabha cha vivarna cha sanna shokena sannata
65.18
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ।
कौसल्यानन्तरम् राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम् ॥२-६५-१८॥
Na vyarajata kausalya tareva timiravrita
Kausalyanantaram ragyah sumitra tadantanaram
65.19
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ।
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तम् नृपम् ॥२-६५-१९॥
Na sma vibhrajate devi shokashrululitanana
Te cha drishtva tatha supte shubhe devyau cha tam nripam
65.20
सुप्तमे वोद्गतप्राणमन्तः पुरमन्यत ।
ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरम् ता वर अन्गनाः ॥२-६५-२०॥
Suptame vodgatapranamantah puramanyata
Tatah prachukrushur dinah sasvaram ta vara anganah
65.21
करेणवैव अरण्ये स्थान प्रच्युत यूथपाः ।
तासाम् आक्रन्द शब्देन सहसा उद्गत चेतने ॥२-६५-२१॥
Karenavaiva aranye sthana prachyuta yuthapah
Tasam akranda shabdena sahasa udgata chetane
65.22
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्त निद्रे बभूवतुः ।
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥२-६५-२२॥
Kausalya cha sumitracha tyakta nidre babhuvatuh
Kausalya cha sumitra cha drishtva sprishtva cha parthivam
65.23
हा नाथ इति परिक्रुश्य पेततुर् धरणी तले ।
सा कोसल इन्द्र दुहिता वेष्टमाना मही तले ॥२-६५-२३॥
Ha natha iti parikrushya petatur dharani tale
Sa kosala indra duhita veshtamana mahi tale
65.24
न बभ्राज रजो ध्वस्ता तारा इव गगन च्युता ।
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्याम् पतिताम् भुवि ॥२-६५-२४॥
Na babhraja rajo dhvasta tara iva gagana chyuta
Nripe shantagune jate kausalyam patitam bhuvi
65.25
आपश्यम्स्ताः स्त्रियः सर्वा हताम् नागवधूमिव ।
ततः सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ॥२-६५-२५॥
Apashyamstah striyah sarva hatam nagavadhumiva
Tatah sarva narendrasya kaikeyipramukhah striyah
65.26
रुदन्त्यः शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ।
ताभिः स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ॥२-६५-२६॥
Rudantyah shokasantapta nipeturgatachetanah
Tabhih sa balavannadah kroshantibhiranudrutah
65.27
येन स्फीतीकृतो भूयस्तद्गृहम् समनादयत् ।
तत् समुत्त्रस्त सम्भ्रान्तम् पर्युत्सुक जन आकुलम् ॥२-६५-२७॥
Yena sphitikrito bhuyastadgriham samanadayat
Tat samuttrasta sambhrantam paryutsuka jana akulam
65.28
सर्वतः तुमुल आक्रन्दम् परिताप आर्त बान्धवम् ।
सद्यो निपतित आनन्दम् दीन विक्लव दर्शनम् ॥२-६५-२८॥
Sarvatah tumula akrandam paritapa arta bandhavam
Sadyo nipatita anandam dina viklava darshanam
65.29
बभूव नर देवस्य सद्म दिष्ट अन्तम् ईयुषः ।
अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिव ऋषभम् ।यशस्विनम् सम्परिवार्य पत्नयः ।भृशम् रुदन्त्यः करुणम् सुदुह्खिताः ।प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत् ॥२-६५-२९॥
Babhuva nara devasya sadma dishta antam iyushah
Atitam agyaya tu parthiva rishabham, yashasvinam samparivarya patnayah, bhrisham rudantyah karunam suduhkhitah, pragrihya bahu vyalapann anathavat