UtshovSarga 62
62.1
एवम् तु क्रुद्धया राजा राम मात्रा सशोकया ।
श्रावितः परुषम् वाक्यम् चिन्तयाम् आस दुह्खितः ॥२-६२-१॥
Evam tu kruddhaya raja rama matra sashokaya
Shravitah parusham vakyam chintayam asa duhkhitah
62.2
चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।
अथ दीर्घेण कालेन सम्ज्ञामाप परतपः ॥२-६२-२॥
Chintayitva sa cha nripo mumoha vyakulendriyah
Atha dirghena kalena samgyamapa paratapah
62.3
स सम्ज्ञाअमुपलब्यैव दीर्घमुष्णम् च निःससन् ।
कौसल्याम् पार्श्वतो दृष्ट्वा ततश्चिन्तामुपागमत् ॥२-६२-३॥
Sa samgyaamupalabyaiva dirghamushnam cha nihsasan
Kausalyam parshvato drishtva tatashchintamupagamat
62.4
तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम् ।
यद् अनेन कृतम् पूर्वम् अज्ञानात् शब्द वेधिना ॥२-६२-४॥
Tasya chintayamanasya pratyabhat karma dushkritam
Yad anena kritam purvam agyanat shabda vedhina
62.5
अमनाः तेन शोकेन राम शोकेन च प्रभुः ।
द्वाभ्यामपि महाराजः शोकाब्यामभितप्यतो ॥२-६२-५॥
Amanah tena shokena rama shokena cha prabhuh
Dvabhyamapi maharajah shokabyamabhitapyato
62.6
दह्यमानः तु शोकाभ्याम् कौसल्याम् आह भू पतिः ।
वेपमानोऽञ्जलिम् कृत्वा प्रसादर्तमवाङ्मुखः ॥२-६२-६॥
Dahyamanah tu shokabhyam kausalyam aha bhu patih
Vepamanonjalim kritva prasadartamavanmukhah
62.7
प्रसादये त्वाम् कौसल्ये रचितः अयम् मया अन्जलिः ।
वत्सला च आनृशम्सा च त्वम् हि नित्यम् परेष्व् अपि ॥२-६२-७॥
Prasadaye tvam kausalye rachitah ayam maya anjalih
Vatsala cha anrishamsa cha tvam hi nityam pareshv api
62.8
भर्ता तु खलु नारीणाम् गुणवान् निर्गुणो अपि वा ।
धर्मम् विमृशमानानाम् प्रत्यक्षम् देवि दैवतम् ॥२-६२-८॥
Bharta tu khalu narinam gunavan nirguno api va
Dharmam vimrishamananam pratyaksham devi daivatam
62.9
सा त्वम् धर्म परा नित्यम् दृष्ट लोक पर अवर ।
न अर्हसे विप्रियम् वक्तुम् दुह्खिता अपि सुदुह्खितम् ॥२-६२-९॥
Sa tvam dharma para nityam drishta loka para avara
Na arhase vipriyam vaktum duhkhita api suduhkhitam
62.10
तत् वाक्यम् करुणम् राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।
कौसल्या व्यसृजद् बाष्पम् प्रणाली इव नव उदकम् ॥२-६२-१०॥
Tat vakyam karunam ragyah shrutva dinasya bhashitam
Kausalya vyasrijad bashpam pranali iva nava udakam
62.11
स मूद्र्ह्नि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इव अन्जलिम् ।
सम्भ्रमात् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाण अक्षरम् वचः ॥२-६२-११॥
Sa mudrhni baddhva rudati ragyah padmam iva anjalim
Sambhramat abravit trasta tvaramana aksharam vachah
62.12
प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततिता अस्मि ते ।
याचिता अस्मि हता देव हन्तव्या अहम् न हि त्वया ॥२-६२-१२॥
Prasida shirasa yache bhumau nitatita asmi te
Yachita asmi hata deva hantavya aham na hi tvaya
62.13
न एषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।
उभयोः लोकयोः वीर पत्या या सम्प्रसाद्यते ॥२-६२-१३॥
Na esha hi sa stri bhavati shlaghaniyena dhimata
Ubhayoh lokayoh vira patya ya samprasadyate
62.14
जानामि धर्मम् धर्मज्ञ त्वाम् जाने सत्यवादिनम् ।
पुत्र शोक आर्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम् ॥२-६२-१४॥
Janami dharmam dharmagya tvam jane satyavadinam
Putra shoka artaya tat tu maya kim api bhashitam
62.15
शोको नाशयते धैर्यम् शोको नाशयते श्रुतम् ।
शोको नाशयते सर्वम् न अस्ति शोक समः रिपुः ॥२-६२-१५॥
Shoko nashayate dhairyam shoko nashayate shrutam
Shoko nashayate sarvam na asti shoka samah ripuh
62.16
शक्यम् आपतितः सोढुम् प्रहरः रिपु हस्ततः ।
सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मः अपि न शक्यते ॥२-६२-१६॥
Shakyam apatitah sodhum praharah ripu hastatah
Sodhum apatitah shokah susukshmah api na shakyate
62.17
दर्मज्ञाः श्रुतिमन्तोऽपि चिन्नधर्मार्थसम्शयाः ।
यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥२-६२-१७॥
Darmagyah shrutimantopi chinnadharmarthasamshayah
Yatayo vira muhyanti shokasammudhachetasah
62.18
वन वासाय रामस्य पन्च रात्रः अद्य गण्यते ।
यः शोक हत हर्षायाः पन्च वर्ष उपमः मम ॥२-६२-१८॥
Vana vasaya ramasya pancha ratrah adya ganyate
Yah shoka hata harshayah pancha varsha upamah mama
62.19
तम् हि चिन्तयमानायाः शोको अयम् हृदि वर्धते ।
अदीनाम् इव वेगेन समुद्र सलिलम् महत् ॥२-६२-१९॥
Tam hi chintayamanayah shoko ayam hridi vardhate
Adinam iva vegena samudra salilam mahat
62.20
एवम् हि कथयन्त्याः तु कौसल्यायाः शुभम् वचः ।
मन्द रश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥२-६२-२०॥
Evam hi kathayantyah tu kausalyayah shubham vachah
Manda rashmir abhut suryo rajani cha abhyavartata
62.21
तथ प्रह्लादितः वाक्यैः देव्या कौसल्यया नृपः ।
शोकेन च समाक्रान्तः निद्राया वशम् एयिवान् ॥२-६२-२१॥
Tatha prahladitah vakyaih devya kausalyaya nripah
Shokena cha samakrantah nidraya vasham eyivan