UtshovSarga 51
51.1
तम् जाग्रतम् अदम्भेन भ्रातुर् अर्थाय लक्ष्मणम् ।
गुहः सम्ताप सम्तप्तः राघवम् वाक्यम् अब्रवीत् ॥२-५१-१॥
Tam jagratam adambhena bhratur arthaya lakshmanam
Guhah samtapa samtaptah raghavam vakyam abravit
51.2
इयम् तात सुखा शय्या त्वद् अर्थम् उपकल्पिता ।
प्रत्याश्वसिहि साध्व् अस्याम् राज पुत्र यथा सुखम् ॥२-५१-२॥
Iyam tata sukha shayya tvad artham upakalpita
Pratyashvasihi sadhv asyam raja putra yatha sukham
51.3
उचितः अयम् जनः सर्वः क्लेशानाम् त्वम् सुख उचितः ।
गुप्ति अर्थम् जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयम् निशाम् ॥२-५१-३॥
Uchitah ayam janah sarvah kleshanam tvam sukha uchitah
Gupti artham jagarishyamah kakutsthasya vayam nisham
51.4
न हि रामात् प्रियतरः मम अस्ति भुवि कश्चन ।
ब्रवीम्य् एतत् अहम् सत्यम् सत्येन एव च ते शपे ॥२-५१-४॥
Na hi ramat priyatarah mama asti bhuvi kashchana
Bravimy etat aham satyam satyena eva cha te shape
51.5
अस्य प्रसादात् आशम्से लोके अस्मिन् सुमहद् यशः ।
धर्म अवाप्तिम् च विपुलाम् अर्थ अवाप्तिम् च केवलाम् ॥२-५१-५॥
Asya prasadat ashamse loke asmin sumahad yashah
Dharma avaptim cha vipulam artha avaptim cha kevalam
51.6
सो अहम् प्रिय सखम् रामम् शयानम् सह सीतया ।
रक्षिष्यामि धनुष् पाणिः सर्वतः ज्ञातिभिः सह ॥२-५१-६॥
So aham priya sakham ramam shayanam saha sitaya
Rakshishyami dhanush panih sarvatah gyatibhih saha
51.7
न हि मे अविदितम् किम्चित् वने अस्मिमः चरतः सदा ।
चतुर् अन्गम् हि अपि बलम् सुमहत् प्रसहेमहि ॥२-५१-७॥
Na hi me aviditam kimchit vane asmimah charatah sada
Chatur angam hi api balam sumahat prasahemahi
51.8
लक्ष्मणः तम् तदा उवाच रक्ष्यमाणाः त्वया अनघ ।
न अत्र भीता वयम् सर्वे धर्मम् एव अनुपश्यता ॥२-५१-८॥
Lakshmanah tam tada uvacha rakshyamanah tvaya anagha
Na atra bhita vayam sarve dharmam eva anupashyata
51.9
कथम् दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।
शक्या निद्रा मया लब्धुम् जीवितम् वा सुखानि वा ॥२-५१-९॥
Katham dasharathau bhumau shayane saha sitaya
Shakya nidra maya labdhum jivitam va sukhani va
51.10
यो न देव असुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुम् युधि ।
तम् पश्य सुख सम्विष्टम् तृणेषु सह सीतया ॥२-५१-१०॥
Yo na deva asuraih sarvaih shakyah prasahitum yudhi
Tam pashya sukha samvishtam trineshu saha sitaya
51.11
यो मन्त्र तपसा लब्धो विविधैः च परिश्रमैः ।
एको दशरथस्य एष पुत्रः सदृश लक्षणः ॥२-५१-११॥
Yo mantra tapasa labdho vividhaih cha parishramaih
Eko dasharathasya esha putrah sadrisha lakshanah
51.12
अस्मिन् प्रव्रजितः राजा न चिरम् वर्तयिष्यति ।
विधवा मेदिनी नूनम् क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥२-५१-१२॥
Asmin pravrajitah raja na chiram vartayishyati
Vidhava medini nunam kshipram eva bhavishyati
51.13
विनद्य सुमहा नादम् श्रमेण उपरताः स्त्रियः ।
निर्घोष उपरतम् तात मन्ये राज निवेशनम् ॥२-५१-१३॥
Vinadya sumaha nadam shramena uparatah striyah
Nirghosha uparatam tata manye raja niveshanam
51.14
कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम ।
न आशम्से यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीम् इमाम् ॥२-५१-१४॥
Kausalya chaiva raja cha tathaiva janani mama
Na ashamse yadi jivanti sarve te sharvarim imam
51.15
जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्य अन्ववेक्षया ।
तत् दुह्खम् यत् तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति ॥२-५१-१५॥
Jived api hi me mata shatrughnasya anvavekshaya
Tat duhkham yat tu kausalya virasur vinashishyati
51.16
अनुरक्त जन आकीर्णा सुख आलोक प्रिय आवहा ।
राज व्यसन सम्सृष्टा सा पुरी विनशिष्यति ॥२-५१-१६॥
Anurakta jana akirna sukha aloka priya avaha
Raja vyasana samsrishta sa puri vinashishyati
51.17
कथम् पुत्रम् महात्मानम् ज्येष्ठम् प्रियमपस्यतः ।
शरीरम् धारयुष्यान्ति प्राणा राज्ञो महात्मनः ॥२-५१-१७॥
Katham putram mahatmanam jyeshtham priyamapasyatah
Shariram dharayushyanti prana ragyo mahatmanah
51.18
विनष्टे नृपतौ पश्चात्कौसल्या विनशिष्यति ।
अनन्तरम् च माताऽपि मम नाशमुपैष्यति ॥२-५१-१८॥
Vinashte nripatau pashchatkausalya vinashishyati
Anantaram cha matapi mama nashamupaishyati
51.19
अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनोरथम् ।
राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥२-५१-१९॥
Atikrantam atikrantam anavapya manoratham
Rajye ramam anikshipya pita me vinashishyati
51.20
सिद्ध अर्थाः पितरम् वृत्तम् तस्मिन् काले हि उपस्थिते ।
प्रेत कार्येषु सर्वेषु सम्स्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥२-५१-२०॥
Siddha arthah pitaram vrittam tasmin kale hi upasthite
Preta karyeshu sarveshu samskarishyanti bhumipam
51.21
रम्य चत्वर सम्स्थानाम् सुविभक्त महा पथाम् ।
हर्म्य प्रसाद सम्पन्नाम् गणिका वर शोभिताम् ॥२-५१-२१॥
Ramya chatvara samsthanam suvibhakta maha patham
Harmya prasada sampannam ganika vara shobhitam
51.22
रथ अश्व गज सम्बाधाम् तूर्य नाद विनादिताम् ।
सर्व कल्याण सम्पूर्णाम् हृष्ट पुष्ट जन आकुलाम् ॥२-५१-२२॥
Ratha ashva gaja sambadham turya nada vinaditam
Sarva kalyana sampurnam hrishta pushta jana akulam
51.23
आराम उद्यान सम्पन्नाम् समाज उत्सव शालिनीम् ।
सुखिता विचरिष्यन्ति राज धानीम् पितुर् मम ॥२-५१-२३॥
Arama udyana sampannam samaja utsava shalinim
Sukhita vicharishyanti raja dhanim pitur mama
51.24
अपि जीवेद्धशरथो वनवासात्पुनर्वयम् ।
प्रत्यागम्य महात्मानमपि पश्येम सुव्रतम् ॥२-५१-२४॥
Api jiveddhasharatho vanavasatpunarvayam
Pratyagamya mahatmanamapi pashyema suvratam
51.25
अपि सत्य प्रतिज्ञेन सार्धम् कुशलिना वयम् ।
निवृत्ते वन वासे अस्मिन्न् अयोध्याम् प्रविशेमहि ॥२-५१-२५॥
Api satya pratigyena sardham kushalina vayam
Nivritte vana vase asminn ayodhyam pravishemahi
51.26
परिदेवयमानस्य दुह्ख आर्तस्य महात्मनः ।
तिष्ठतः राज पुत्रस्य शर्वरी सा अत्यवर्तत ॥२-५१-२६॥
Paridevayamanasya duhkha artasya mahatmanah
Tishthatah raja putrasya sharvari sa atyavartata
51.27
तथा हि सत्यम् ब्रुवति प्रजा हिते ।
नर इन्द्र पुत्रे गुरु सौहृदात् गुहः ।मुमोच बाष्पम् व्यसन अभिपीडितः ।ज्वरा आतुरः नागैव व्यथा आतुरः ॥२-५१-२७॥
Tatha hi satyam bruvati praja hite
Nara indra putre guru sauhridat guhah, mumocha bashpam vyasana abhipiditah, jvara aturah nagaiva vyatha aturah