UtshovSarga 49
49.1
रामः अपि रात्रि शेषेण तेन एव महद् अन्तरम् ।
जगाम पुरुष व्याघ्रः पितुर् आज्ञाम् अनुस्मरन् ॥२-४९-१॥
Ramah api ratri sheshena tena eva mahad antaram
Jagama purusha vyaghrah pitur agyam anusmaran
49.2
तथैव गच्चतः तस्य व्यपायात् रजनी शिवा ।
उपास्य स शिवाम् सम्ध्याम् विषय अन्तम् व्यगाहत ॥२-४९-२॥
Tathaiva gachchatah tasya vyapayat rajani shiva
Upasya sa shivam samdhyam vishaya antam vyagahata
49.3
ग्रामान् विकृष्ट सीमान् तान् पुष्पितानि वनानि च ।
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रम् शरैः इव हय उत्तमैः ॥२-४९-३॥
Graman vikrishta siman tan pushpitani vanani cha
Pashyann atiyayau shighram sharaih iva haya uttamaih
49.4
शृण्वन् वाचो मनुष्याणाम् ग्राम सम्वास वासिनाम् ।
राजानम् धिग् दशरथम् कामस्य वशम् आगतम् ॥२-४९-४॥
Shrinvan vacho manushyanam grama samvasa vasinam
Rajanam dhig dasharatham kamasya vasham agatam
49.5
हा नृशम्स अद्य कैकेयी पापा पाप अनुबन्धिनी ।
तीक्ष्णा सम्भिन्न मर्यादा तीक्ष्णे कर्मणि वर्तते ॥२-४९-५॥
Ha nrishamsa adya kaikeyi papa papa anubandhini
Tikshna sambhinna maryada tikshne karmani vartate
49.6
या पुत्रम् ईदृशम् राज्ञः प्रवासयति धार्मिकम् ।
वन वासे महा प्राज्ञम् सानुक्रोशम् अतन्द्रितम् ॥२-४९-६॥
Ya putram idrisham ragyah pravasayati dharmikam
Vana vase maha pragyam sanukrosham atandritam
49.7
कथम् नाम महाभागा सीता जनकनन्दिनी ।
सदा सुखेष्वभिरता दुःखान्यनुभविष्यति ॥२-४९-७॥
Katham nama mahabhaga sita janakanandini
Sada sukheshvabhirata duhkhanyanubhavishyati
49.8
अहो दशरथो राजा निस्नेहः स्वसुत प्रियम् ।
प्रजानामनघम् रामम् परित्यक्तुमिहेच्छति ॥२-४९-८॥
Aho dasharatho raja nisnehah svasuta priyam
Prajanamanagham ramam parityaktumihechchhati
49.9
एता वाचो मनुष्याणाम् ग्राम सम्वास वासिनाम् ।
शृण्वन्न् अति ययौ वीरः कोसलान् कोसल ईश्वरः ॥२-४९-९॥
Eta vacho manushyanam grama samvasa vasinam
Shrinvann ati yayau virah kosalan kosala ishvarah
49.10
ततः वेद श्रुतिम् नाम शिव वारि वहाम् नदीम् ।
उत्तीर्य अभिमुखः प्रायात् अगस्त्य अध्युषिताम् दिशम् ॥२-४९-१०॥
Tatah veda shrutim nama shiva vari vaham nadim
Uttirya abhimukhah prayat agastya adhyushitam disham
49.11
गत्वा तु सुचिरम् कालम् ततः शीत जलाम् नदीम् ।
गोमतीम् गोयुत अनूपाम् अतरत् सागरम् गमाम् ॥२-४९-११॥
Gatva tu suchiram kalam tatah shita jalam nadim
Gomatim goyuta anupam atarat sagaram gamam
49.12
गोमतीम् च अपि अतिक्रम्य राघवः शीघ्रगैः हयैः ।
मयूर हम्स अभिरुताम् ततार स्यन्दिकाम् नदीम् ॥२-४९-१२॥
Gomatim cha api atikramya raghavah shighragaih hayaih
Mayura hamsa abhirutam tatara syandikam nadim
49.13
स महीम् मनुना राज्ञा दत्ताम् इक्ष्वाकवे पुरा ।
स्फीताम् राष्ट्र आवृताम् रामः वैदेहीम् अन्वदर्शयत् ॥२-४९-१३॥
Sa mahim manuna ragya dattam ikshvakave pura
Sphitam rashtra avritam ramah vaidehim anvadarshayat
49.14
सूतैति एव च आभाष्य सारथिम् तम् अभीक्ष्णशः ।
हम्स मत्त स्वरः श्रीमान् उवाच पुरुष ऋषभः ॥२-४९-१४॥
Sutaiti eva cha abhashya sarathim tam abhikshnashah
Hamsa matta svarah shriman uvacha purusha rishabhah
49.15
कदा अहम् पुनर् आगम्य सरय्वाः पुष्पिते वने ।
मृगयाम् पर्याटष्यामि मात्रा पित्रा च सम्गतः ॥२-४९-१५॥
Kada aham punar agamya sarayvah pushpite vane
Mrigayam paryatashyami matra pitra cha samgatah
49.16
न अत्यर्थम् अभिकान्क्षामि मृगयाम् सरयू वने ।
रतिर् हि एषा अतुला लोके राज ऋषि गण सम्मता ॥२-४९-१६॥
Na atyartham abhikankshami mrigayam sarayu vane
Ratir hi esha atula loke raja rishi gana sammata
49.17
राजर्षीणाम् हि लोकेऽस्मिन् रत्यर्थम् मृगया वने ।
काले कृताम् ताम् मनुजैर्धन्विनामभिकाङ्क्षिताम् ॥२-४९-१७॥
Rajarshinam hi lokesmin ratyartham mrigaya vane
Kale kritam tam manujairdhanvinamabhikankshitam
49.18
स तम् अध्वानम् ऐक्ष्वाकः सूतम् मधुरया गिरातम् तम् अर्थम् अभिप्रेत्य ययौवाक्यम् उदीरयन् ॥२-४९-१८॥
Sa tam adhvanam aikshvakah sutam madhuraya giratam tam artham abhipretya yayauvakyam udirayan