UtshovSarga 47
47.1
प्रभातायाम् तु शर्वर्याम् पौराः ते राघवो विना ।
शोक उपहत निश्चेष्टा बभूवुर् हत चेतसः ॥२-४७-१॥
Prabhatayam tu sharvaryam paurah te raghavo vina
Shoka upahata nishcheshta babhuvur hata chetasah
47.2
शोकज अश्रु परिद्यूना वीक्षमाणाः ततः ततः ।
आलोकम् अपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुह्खिताः ॥२-४७-२॥
Shokaja ashru paridyuna vikshamanah tatah tatah
Alokam api ramasya na pashyanti sma duhkhitah
47.3
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धिमता ।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः ॥२-४७-३॥
Te vishadartavadana rahitastena dhimata
Kripanah karuna vacho vadanti sma manasvinah
47.4
धिगस्तु खलु निद्राम् ताम् ययापहृतचेतसः ।
नाद्य पश्यामहे रामम् पृथूरस्कम् महाभुजम् ॥२-४७-४॥
Dhigastu khalu nidram tam yayapahritachetasah
Nadya pashyamahe ramam prithuraskam mahabhujam
47.5
कथम् नाम महाबाहुः स तथाऽवितथक्रियः ।
भक्तम् जनम् परित्यज्य प्रवासम् राघवो गतः ॥२-४७-५॥
Katham nama mahabahuh sa tathavitathakriyah
Bhaktam janam parityajya pravasam raghavo gatah
47.6
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान् ।
कथम् रघूणाम् स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनम् गतः ॥२-४७-६॥
Yo nah sada palayati pita putranivaurasan
Katham raghunam sa shreshthastyaktva no vipinam gatah
47.7
इहैव निधनम् यामो महाप्रस्थानमेव वा ।
रामेण रहितानाम् हि किमर्थम् जीवितम् हि नः ॥२-४७-७॥
Ihaiva nidhanam yamo mahaprasthanameva va
Ramena rahitanam hi kimartham jivitam hi nah
47.8
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च ।
तैः प्रज्वाल्य चिताम् सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम् ॥२-४७-८॥
Santi shushkani kashthani prabhutani mahanti cha
Taih prajvalya chitam sarve pravishamotha pavakam
47.9
किम् व्ख्स्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियम्वद ।
नीतः स राघवोऽस्माभिर्ति वक्तुम् कथम् क्षमम् ॥२-४७-९॥
Kim vkhsyamo mahabahuranasuyah priyamvada
Nitah sa raghavosmabhirti vaktum katham kshamam
47.10
सा नूनम् नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवम् विना ।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका ॥२-४७-१०॥
Sa nunam nagari dina drishtvasman raghavam vina
Bhavishyati nirananda sastribalavayodhika
47.11
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यम् जितात्मना ।
विहिनास्तेन च पुनः कथम् पश्याम ताम् पुरीम् ॥२-४७-११॥
Niryatastena virena saha nityam jitatmana
Vihinastena cha punah katham pashyama tam purim
47.12
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः ।
विलपन्तिस्म दुःखर्ता विवत्सा इव धेनवः ॥२-४७-१२॥
Itiva bahudha vacho bahumudyamya te janah
Vilapantisma duhkharta vivatsa iva dhenavah
47.13
ततः मार्ग अनुसारेण गत्वा किम्चित् क्षणम् पुनःमार्ग नाशात् विषादेन महता समभिप्लुतः ॥२-४७-१३॥
Tatah marga anusarena gatva kimchit kshanam punahmarga nashat vishadena mahata samabhiplutah
47.14
रथस्य मार्ग नाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः ।
किम् इदम् किम् करिष्यामः दैवेन उपहताइति ॥२-४७-१४॥
Rathasya marga nashena nyavartanta manasvinah
Kim idam kim karishyamah daivena upahataiti
47.15
ततः यथा आगतेन एव मार्गेण क्लान्त चेतसः ।
अयोध्याम् अगमन् सर्वे पुरीम् व्यथित सज्जनाम् ॥२-४७-१५॥
Tatah yatha agatena eva margena klanta chetasah
Ayodhyam agaman sarve purim vyathita sajjanam
47.16
आलोक्य नगरीम् ताम् च क्षयव्याकुलमानसाः ।
आवर्तयन्त तऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥२-४७-१६॥
Alokya nagarim tam cha kshayavyakulamanasah
Avartayanta tashruni nayanaih shokapiditaih
47.17
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते ।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥२-४७-१७॥
Esha ramena nagari rahita natishobhate
Apaga garudeneva hradaduddhritapannaga
47.18
चन्द्रहीनमिवाकाशम् तोयहीनमिवार्णवम् ।
अपश्यन्निहतानन्दम् नगरम् ते विचेतसः ॥२-४७-१८॥
Chandrahinamivakasham toyahinamivarnavam
Apashyannihatanandam nagaram te vichetasah
47.19
ते तानि वेश्मानि महाधनानि ।
दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः ।नैव प्रजज्ञुः स्वजनम् जनम् वा ।निरीक्षमाणाः प्रविणष्टहर्षाः ॥२-४७-१९॥
Te tani veshmani mahadhanani
Duhkhena duhkhopahata vishantah, naiva prajagyuh svajanam janam va, nirikshamanah pravinashtaharshah