UtshovSarga 37
37.1
महा मात्र वचः श्रुत्वा रामः दशरथम् तदा ।
अन्वभाषत वाक्यम् तु विनयज्ञो विनीतवत् ॥२-३७-१॥
Maha matra vachah shrutva ramah dasharatham tada
Anvabhashata vakyam tu vinayagyo vinitavat
37.2
त्यक्त भोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः ।
किम् कार्यम् अनुयात्रेण त्यक्त सन्गस्य सर्वतः ॥२-३७-२॥
Tyakta bhogasya me rajan vane vanyena jivatah
Kim karyam anuyatrena tyakta sangasya sarvatah
37.3
यो हि दत्त्वा द्विप श्रेष्ठम् कक्ष्यायाम् कुरुते मनः ।
रज्जु स्नेहेन किम् तस्य त्यजतः कुन्जर उत्तमम् ॥२-३७-३॥
Yo hi dattva dvipa shreshtham kakshyayam kurute manah
Rajju snehena kim tasya tyajatah kunjara uttamam
37.4
तथा मम सताम् श्रेष्ठ किम् ध्वजिन्या जगत् पते ।
सर्वाणि एव अनुजानामि चीराणि एव आनयन्तु मे ॥२-३७-४॥
Tatha mama satam shreshtha kim dhvajinya jagat pate
Sarvani eva anujanami chirani eva anayantu me
37.5
खनित्र पिटके च उभे मम आनयत गच्चतः ।
चतुर् दश वने वासम् वर्षाणि वसतः मम ॥२-३७-५॥
Khanitra pitake cha ubhe mama anayata gachchatah
Chatur dasha vane vasam varshani vasatah mama
37.6
अथ चीराणि कैकेयी स्वयम् आहृत्य राघवम् ।
उवाच परिधत्स्व इति जन ओघे निरपत्रपा ॥२-३७-६॥
Atha chirani kaikeyi svayam ahritya raghavam
Uvacha paridhatsva iti jana oghe nirapatrapa
37.7
स चीरे पुरुष व्याघ्रः कैकेय्याः प्रतिगृह्य ते ।
सूक्ष्म वस्त्रम् अवक्षिप्य मुनि वस्त्राणि अवस्त ह ॥२-३७-७॥
Sa chire purusha vyaghrah kaikeyyah pratigrihya te
Sukshma vastram avakshipya muni vastrani avasta ha
37.8
लक्ष्मणः च अपि तत्र एव विहाय वसने शुभे ।
तापसाच् चादने चैव जग्राह पितुर् अग्रतः ॥२-३७-८॥
Lakshmanah cha api tatra eva vihaya vasane shubhe
Tapasach chadane chaiva jagraha pitur agratah
37.9
अथ आत्म परिधान अर्थम् सीता कौशेय वासिनी ।
समीक्ष्य चीरम् सम्त्रस्ता पृषती वागुराम् इव ॥२-३७-९॥
Atha atma paridhana artham sita kausheya vasini
Samikshya chiram samtrasta prishati vaguram iva
37.10
सा व्यपत्रपमाणा इव प्रतिगृह्य च दुर्मनाः ।
गन्धर्व राज प्रतिमम् भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥२-३७-१०॥
Sa vyapatrapamana iva pratigrihya cha durmanah
Gandharva raja pratimam bhartaram idam abravit
37.11
अश्रुसंपूर्ण्नेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी ।
गन्धर्वराजप्रतिमम् भर्तारमिदमब्रवीत् ॥२-३७-११॥
Ashrusampurnnetra cha dharmagya dharmadarshini
Gandharvarajapratimam bhartaramidamabravit
37.12
कथम् नु चीरम् बध्नन्ति मुनयो वन वासिनः ।
इति ह्यकुशला सीता सामुमोह मुहुर्मुहुः ॥२-३७-१२॥
Katham nu chiram badhnanti munayo vana vasinah
Iti hyakushala sita samumoha muhurmuhuh
37.13
कृत्वा कण्ठे च सा चीरम् एकम् आदाय पाणिना ।
तस्थौ हि अकुषला तत्र व्रीडिता जनक आत्मज ॥२-३७-१३॥
Kritva kanthe cha sa chiram ekam adaya panina
Tasthau hi akushala tatra vridita janaka atmaja
37.14
तस्याः तत् क्षिप्रम् आगम्य रामः धर्मभृताम् वरः ।
चीरम् बबन्ध सीतायाः कौशेयस्य उपरि स्वयम् ॥२-३७-१४॥
Tasyah tat kshipram agamya ramah dharmabhritam varah
Chiram babandha sitayah kausheyasya upari svayam
37.15
रामम् प्रेक्ष्य तु सीतायाः बध्नन्तम् चीरमुत्तमम् ।
अन्तःपुरगता नार्यो मुमुचुर्वारि नेत्रजम् ॥२-३७-१५॥
Ramam prekshya tu sitayah badhnantam chiramuttamam
Antahpuragata naryo mumuchurvari netrajam
37.16
उचुश्च परमायस्ता रामम् ज्वलिततेजसम् ।
वत्स नैवम् नियुक्तेयम् वनवासे मनस्विनी ॥२-३७-१६॥
Uchushcha paramayasta ramam jvalitatejasam
Vatsa naivam niyukteyam vanavase manasvini
37.17
पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य विजनम् वनम् ।
तावद्दर्शनमस्या नः सफलम् भवतु प्रभो ॥२-३७-१७॥
Piturvakyanurodhena gatasya vijanam vanam
Tavaddarshanamasya nah saphalam bhavatu prabho
37.18
लक्ष्मणेन सहायेन वनम् गच्छस्व पुत्रक ।
नेयमर्हति कल्याणी वस्तुम् तापसवद्वने ॥२-३७-१८॥
Lakshmanena sahayena vanam gachchhasva putraka
Neyamarhati kalyani vastum tapasavadvane
37.19
कुरु नो याचनाम् पुत्र! सीता तिष्ठतु भामिनी ।
धर्मनित्यः स्वयम् स्थातुम् न हीदानीम् त्वमिच्छसि ॥२-३७-१९॥
Kuru no yachanam putra! sita tishthatu bhamini
Dharmanityah svayam sthatum na hidanim tvamichchhasi
37.20
तासामेवम्विधा वाचः शृण्वन् दशरथात्मजः ।
बबन्धैव तदा चीरम् सीतया तुल्यशीलया ॥२-३७-२०॥
Tasamevamvidha vachah shrinvan dasharathatmajah
Babandhaiva tada chiram sitaya tulyashilaya
37.21
चीरे गृहीते तु तया समीक्ष्य नृपतेर्गुरुः ।
निवार्य सीताम् कैकेयीम् वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥२-३७-२१॥
Chire grihite tu taya samikshya nripaterguruh
Nivarya sitam kaikeyim vasishtho vakyamabravit
37.22
अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि कुलपाम्सनि ।
वञ्यित्वा च राजानम् न प्रमाणेऽवतिष्ठसे ॥२-३७-२२॥
Atipravritte durmedhe kaikeyi kulapamsani
Vanyitva cha rajanam na pramanevatishthase
37.23
न गन्तव्यम् वनम् देव्या सीतया शीलवर्जिते ।
अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम् ॥२-३७-२३॥
Na gantavyam vanam devya sitaya shilavarjite
Anushthasyati ramasya sita prakritamasanam
37.24
आत्मा हि दाराः सर्वेषाम् दारसम्ग्रहवर्तिनाम् ।
आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति मेदिनीम् ॥२-३७-२४॥
Atma hi darah sarvesham darasamgrahavartinam
Atmeyamiti ramasya palayishyati medinim
37.25
अथ यास्यति वैदेही वनम् रामेण सम्गता ।
वयमप्यनुयास्यामः पुरम् चेदम् गमिष्यति ॥२-३७-२५॥
Atha yasyati vaidehi vanam ramena samgata
Vayamapyanuyasyamah puram chedam gamishyati
37.26
अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः ।
सहोपजीव्यम् राष्ट्रम् च पुरम् च सपरिच्छदम् ॥२-३७-२६॥
Antapalashcha yasyanti sadaro yatra raghavah
Sahopajivyam rashtram cha puram cha saparichchhadam
37.27
भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा वनेचरः ।
वने वसन्तम् काकुत्थ्समनुवत्स्यति पूर्वजम् ॥२-३७-२७॥
Bharatashcha sashatrughnashchiravasa vanecharah
Vane vasantam kakutthsamanuvatsyati purvajam
37.28
ततह् शून्याम् गतजनाम् वसुधाम् पादपैः सह ।
त्वमेका शाधि दुर्वृत्ता प्रजानामहिते स्थिता ॥२-३७-२८॥
Tatah shunyam gatajanam vasudham padapaih saha
Tvameka shadhi durvritta prajanamahite sthita
37.29
न हि तद्भविता राष्ट्रम् यत्र रामो न भूपतिः ।
तद्वनम् भविता राष्ट्रम् यत्र रामो निवत्स्यति ॥२-३७-२९॥
Na hi tadbhavita rashtram yatra ramo na bhupatih
Tadvanam bhavita rashtram yatra ramo nivatsyati
37.30
न ह्यदत्ताम् महीम् पित्रा भरतः शास्तुमर्हति ।
त्वयि वा पुत्रवद्वस्तुम् यदि जातो महीपतेः ॥२-३७-३०॥
Na hyadattam mahim pitra bharatah shastumarhati
Tvayi va putravadvastum yadi jato mahipateh
37.31
यद्यपि त्वम् क्षितितलाद्गगनम् चोत्पतिष्यसि ।
पितुर्व्म्शचरित्रज्ञः सोऽन्यथा न करिष्यति ॥२-३७-३१॥
Yadyapi tvam kshititaladgaganam chotpatishyasi
Piturvmshacharitragyah sonyatha na karishyati
37.32
तत्त्वया पुत्रगर्धिन्या पुत्रस्य कृतमप्रियम् ।
लोके हि स न विद्येत यो न राममनुव्रतः ॥२-३७-३२॥
Tattvaya putragardhinya putrasya kritamapriyam
Loke hi sa na vidyeta yo na ramamanuvratah
37.33
द्रक्ष्यस्यद्यैव कैकेयि पशुव्याLअमृगद्विजान् ।
गच्छतः सह रामेण पादपाम्श्च तदुन्मुखान् ॥२-३७-३३॥
Drakshyasyadyaiva kaikeyi pashuvyaLamrigadvijan
Gachchhatah saha ramena padapamshcha tadunmukhan
37.34
अथोत्तमान्याभरणानि देवि ।
देहि स्नुषायै व्यपनीय चीरम् ।न चीरमस्याः प्रविधीयतेति ।न्यवारयत् तद्वसनम् वसिष्ठः ॥२-३७-३४॥
Athottamanyabharanani devi
Dehi snushayai vyapaniya chiram, na chiramasyah pravidhiyateti, nyavarayat tadvasanam vasishthah
37.35
एकस्य रामस्य वने निवास ।
स्त्वया वृतह् केकयराजपुत्रि ।विभूषितेयम् प्रतिकर्मनित्या ।वसत्वरण्ये सह राघवेण ॥२-३७-३५॥
Ekasya ramasya vane nivasa
Stvaya vritah kekayarajaputri, vibhushiteyam pratikarmanitya, vasatvaranye saha raghavena
37.36
यानैश्च मुख्यैः परिचारकैश्च ।
सुसम्वृता गच्छतु राजपुत्री ।वस्रैश्च सर्वैः सहितैर्विधानै ।र्नेयम् वृता ते वरसम्प्रदाने ॥२-३७-३६॥
Yanaishcha mukhyaih paricharakaishcha
Susamvrita gachchhatu rajaputri, vasraishcha sarvaih sahitairvidhanai, rneyam vrita te varasampradane
37.37
तस्मिम्स्तथा जल्पति विप्रमुख्ये ।
गुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे ।नैव स्म सीता विनिवृत्तभावा ।प्रियस्य भर्तुः प्रतिकारकामा ॥२-३७-३७॥
Tasmimstatha jalpati vipramukhye
Gurau nripasyapratimaprabhave, naiva sma sita vinivrittabhava, priyasya bhartuh pratikarakama