UtshovSarga 35
35.1
ततो निर्धूय सहसा शिरो निःश्वस्व चासकृत् ।
पाणौ पाणिम् विनिष्पिष्य दन्तान् कटकटाय्य च ॥२-३५-१॥
Tato nirdhuya sahasa shiro nihshvasva chasakrit
Panau panim vinishpishya dantan katakatayya cha
35.2
लोचने कोपसम्रक्ते वर्णम् पूर्वोचितम् जहत् ।
कोपाभिभूतः सहसा सम्तापमशुभम् गतः ॥२-३५-२॥
Lochane kopasamrakte varnam purvochitam jahat
Kopabhibhutah sahasa samtapamashubham gatah
35.3
मनः समीक्षमाणश्च सूतो दशरथस्य सः ।
कम्पयन्निव कैकेय्या हृदयम् वाक्छरैश्शितैः ॥२-३५-३॥
Manah samikshamanashcha suto dasharathasya sah
Kampayanniva kaikeyya hridayam vakchharaishshitaih
35.4
वाक्यवज्रैरनुपमैर्निर्भिन्दन्निव चाशुगैः ।
कैकेय्या सर्वमर्माणि सुमन्त्रः प्रत्यभाषत ॥२-३५-४॥
Vakyavajrairanupamairnirbhindanniva chashugaih
Kaikeyya sarvamarmani sumantrah pratyabhashata
35.5
यश्यास्तव पतिस्त्यक्तोराजा दशरथः स्वयम् ।
भर्ता सर्वस्य जगतः स्थावरस्य चरश्य च ॥२-३५-५॥
Yashyastava patistyaktoraja dasharathah svayam
Bharta sarvasya jagatah sthavarasya charashya cha
35.6
न ह्यकार्यतमम् किम्चित् तव देवीह विद्यते ।
पतिघ्नीम् त्वामहम् मन्ये कुलघ्नीमपि चान्ततः ॥२-३५-६॥
Na hyakaryatamam kimchit tava deviha vidyate
Patighnim tvamaham manye kulaghnimapi chantatah
35.7
यन्म हेम्द्रमिवाजय्यम् दुष्प्रकम्प्यमिवाचलम् ।
महोदधिमिवाक्षोभ्यम् सन्तापयसि कर्मभिः ॥२-३५-७॥
Yanma hemdramivajayyam dushprakampyamivachalam
Mahodadhimivakshobhyam santapayasi karmabhih
35.8
मावमम्स्था दशरथम् भर्तारम् वरदम् पतिम् ।
भर्तुरिच्छा हि नारीणाम्पुत्रकोट्या विशिष्यते ॥२-३५-८॥
Mavamamstha dasharatham bhartaram varadam patim
Bharturichchha hi narinamputrakotya vishishyate
35.9
यथावयो हि राज्यानि प्राप्नुवन्ति नृपक्षये ।
इक्ष्वाकुकुलनाथेऽस्मिम्स्तल्लोपयितुमिच्छसि ॥२-३५-९॥
Yathavayo hi rajyani prapnuvanti nripakshaye
Ikshvakukulanathesmimstallopayitumichchhasi
35.10
राजा भवतु ते पुत्रो भरतश्शास्तु मेदिनीम् ।
वयम् तत्र गमिष्यामो रामो यत्र गमिष्यति ॥२-३५-१०॥
Raja bhavatu te putro bharatashshastu medinim
Vayam tatra gamishyamo ramo yatra gamishyati
35.11
न हि ते विषये कश्चिद्ब्राह्मणो वस्तुमर्हति ।
तादृशम् त्वममर्यादमद्य कर्म चिकीर्षसि ॥२-३५-११॥
Na hi te vishaye kashchidbrahmano vastumarhati
Tadrisham tvamamaryadamadya karma chikirshasi
35.12
नूनम् सर्वे गमिष्यामो मार्गम् रामनिषेवितम् ।
त्यक्ताया बान्धवैः सर्वैर्ब्राह्मणैः साधुभिः सदा ॥२-३५-१२॥
Nunam sarve gamishyamo margam ramanishevitam
Tyaktaya bandhavaih sarvairbrahmanaih sadhubhih sada
35.13
का प्रीती राज्यलाभेन तव देवि भविष्यति ।
तादृशम् त्वममर्यादम् कर्म कर्तुम् चिकीर्षसि ॥२-३५-१३॥
Ka priti rajyalabhena tava devi bhavishyati
Tadrisham tvamamaryadam karma kartum chikirshasi
35.14
आश्चर्यमिव पश्यामि यस्यास्ते वृत्तमीदृशम् ।
आचरन्त्या न विदृता सद्यो भवति मेदिनी ॥२-३५-१४॥
Ashcharyamiva pashyami yasyaste vrittamidrisham
Acharantya na vidrita sadyo bhavati medini
35.15
महाब्रह्मर्षिसृष्टा वा ज्वलन्तो भीमदर्शना ।
धिग्वाग्दण्डणा न हिम्सन्ति रामप्रव्राजने स्थिताम् ॥२-३५-१५॥
Mahabrahmarshisrishta va jvalanto bhimadarshana
Dhigvagdandana na himsanti ramapravrajane sthitam
35.16
आम्रम् चित्वा कुठारेन निम्बम् परिचरेत्तु यः ।
यश्चेनम् पयसा सिञ्चेन्नैवास्य मधुरो भवेत् ॥२-३५-१६॥
Amram chitva kutharena nimbam paricharettu yah
Yashchenam payasa sinchennaivasya madhuro bhavet
35.17
अभिजात्यम् हि ते मन्ये यथा मातुस्तथैव च ।
न हि निम्बात्स्रवेत्क्षौद्रम् लोके निगदितम् वचः ॥२-३५-१७॥
Abhijatyam hi te manye yatha matustathaiva cha
Na hi nimbatsravetkshaudram loke nigaditam vachah
35.18
तव मातुरसद्ग्राहम् विद्मः पूर्वम् यथाश्रुतम् ।
पितुस्ते वरदः कश्चिद्ददौ वरमनुत्तमम् ॥२-३५-१८॥
Tava maturasadgraham vidmah purvam yathashrutam
Pituste varadah kashchiddadau varamanuttamam
35.19
सर्वभूतरुतम् तस्मात्सम्जज्ञे वसुधाधिपः ।
तेन तिर्यग्गतानाम् च भूतानाम् विदितम् वचः ॥२-३५-१९॥
Sarvabhutarutam tasmatsamjagye vasudhadhipah
Tena tiryaggatanam cha bhutanam viditam vachah
35.20
ततो जृम्भस्य शयने विरुताद्भूरिवर्चसा ।
पितुस्ते विदितो भावः स तत्र बहुधाऽहसत् ॥२-३५-२०॥
Tato jrimbhasya shayane virutadbhurivarchasa
Pituste vidito bhavah sa tatra bahudhahasat
35.21
तत्र ते जननी क्रुद्धा मृत्युपाशमभीप्सती ।
हासम् ते नृपते सौम्य जिज्ञासामीति भाब्रवीत् ॥२-३५-२१॥
Tatra te janani kruddha mrityupashamabhipsati
Hasam te nripate saumya jigyasamiti bhabravit
35.22
नृपश्चोवाच ताम् देवीम् देवि शम्सामि ते यदि ।
ततो मे मरणम् सद्यो भविष्यति न सम्शयः ॥२-३५-२२॥
Nripashchovacha tam devim devi shamsami te yadi
Tato me maranam sadyo bhavishyati na samshayah
35.23
माता ते पितरम् देवि ततह् केकयमब्रवीत् ।
शम्स मे जीव वा मा वा न मामपहसिष्यसि ॥२-३५-२३॥
Mata te pitaram devi tatah kekayamabravit
Shamsa me jiva va ma va na mamapahasishyasi
35.24
प्रियया च तथोक्तः सन् केकयः पृथीवीपतिः ।
तस्मै तम् वरदायार्थम् कथयामास तत्त्वतः ॥२-३५-२४॥
Priyaya cha tathoktah san kekayah prithivipatih
Tasmai tam varadayartham kathayamasa tattvatah
35.25
ततः स वरदह् साधु राजानम् प्रत्यभाषत ।
म्रियताम् ध्वम्सताम् वेयम् मा कृथास्त्वम् महीपते ॥२-३५-२५॥
Tatah sa varadah sadhu rajanam pratyabhashata
Mriyatam dhvamsatam veyam ma krithastvam mahipate
35.26
स तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रसन्नमनसो नृपः ।
मातरम् ते निरस्याशु विजहार कुबेरवत् ॥२-३५-२६॥
Sa tachchhrutva vachastasya prasannamanaso nripah
Mataram te nirasyashu vijahara kuberavat
35.27
तथा त्वमपि राजानम् दुर्जनाचरिते पथि ।
असद्ग्राहमिमम् मोहात्कुरुषे पापदर्शिनि ॥२-३५-२७॥
Tatha tvamapi rajanam durjanacharite pathi
Asadgrahamimam mohatkurushe papadarshini
35.28
सत्यश्चाद्य प्रवादोऽयम् लौकिकः प्रतिभाति मा ।
पित्R^ऊन् समनुजायन्ते नरा मातरमङ्गनाः ॥२-३५-२८॥
Satyashchadya pravadoyam laukikah pratibhati ma
PitR^un samanujayante nara mataramanganah
35.29
नैवम् भव Gऋहाणेदम् यदाह वसुधाधिपः ।
भर्तुरिच्चामुपास्वेह जनस्यास्य गतिर्भव ॥२-३५-२९॥
Naivam bhava Grihanedam yadaha vasudhadhipah
Bharturichchamupasveha janasyasya gatirbhava
35.30
मा त्वम् प्रोत्साहिता पापैर्देवराजसमप्रभम् ।
भर्तारम् लोकभर्तारमसद्धर्ममुपादधाः ॥२-३५-३०॥
Ma tvam protsahita papairdevarajasamaprabham
Bhartaram lokabhartaramasaddharmamupadadhah
35.31
न हि मिथ्या प्रतिज्ञातम् करिष्यति तवानघः ।
श्रीमान्दशरथो राजा देवि राजीवलोचनः ॥२-३५-३१॥
Na hi mithya pratigyatam karishyati tavanaghah
Shrimandasharatho raja devi rajivalochanah
35.32
ज्येष्ठो वदान्यः कर्मण्यः स्वधर्मपरिरक्षिता ।
रक्षिता जीवलोकस्य बली रामोऽभिषिच्यताम् ॥२-३५-३२॥
Jyeshtho vadanyah karmanyah svadharmaparirakshita
Rakshita jivalokasya bali ramobhishichyatam
35.33
परिवादो हि ते देवि महान्लोके चरिष्यति ।
यदि रामो वनम् याति विहाय पितरम् नृपम् ॥२-३५-३३॥
Parivado hi te devi mahanloke charishyati
Yadi ramo vanam yati vihaya pitaram nripam
35.34
स राज्यम् राघवः पातु भवत्वम् विगतज्वरा ।
न हि ते राघवादन्यः क्षमः पुरवरे वसेत् ॥२-३५-३४॥
Sa rajyam raghavah patu bhavatvam vigatajvara
Na hi te raghavadanyah kshamah puravare vaset
35.35
रामे हि यौवराज्यस्थे राजा दशरथो वनम् ।
प्रवेक्ष्यति महेष्वासः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥२-३५-३५॥
Rame hi yauvarajyasthe raja dasharatho vanam
Pravekshyati maheshvasah purvavrittamanusmaran
35.36
इति सान्वैश्च तीक्ष्णै कैकेयीम् राजसम्सदि ।
सुवन्त्रः क्षोभयामास भूय एव कृताञ्जलिः ॥२-३५-३६॥
Iti sanvaishcha tikshnai kaikeyim rajasamsadi
Suvantrah kshobhayamasa bhuya eva kritanjalih
35.37
नैवसाक्षुभ्यते देवी न च स्म परिदूयते ।
न चास्या मुखवर्णस्य विक्रिया लक्ष्यते तदा ॥२-३५-३७॥
Naivasakshubhyate devi na cha sma pariduyate
Na chasya mukhavarnasya vikriya lakshyate tada