UtshovSarga 7
7.1
तस्य अमात्या गुणैर् आसन् इक्ष्ह्वकोस्तु महात्मनः ।
मंत्रज्ञाः च इङ्गितज्ञाः च नित्यम् प्रिय हिते रताः ॥१-७-१॥
Tasya amatya gunair asan ikshhvakostu mahatmanah
Mantragyah cha ingitagyah cha nityam priya hite ratah
7.2
अष्टौ बभूवुः वीरस्य तस्य अमात्या यशस्विनः ।
शुचयः च अनुरक्ताः च राजकृत्येषु नित्यशः ॥१-७-२॥
Ashtau babhuvuh virasya tasya amatya yashasvinah
Shuchayah cha anuraktah cha rajakrityeshu nityashah
7.3
धृष्टिर् जयन्तो विजयो सुराष्ट्रो राष्ट्र वर्धनः ।
अकोपो धर्मपालः च सुमंत्रः च अष्टमो अर्थवित् ॥१-७-३॥
Dhrishtir jayanto vijayo surashtro rashtra vardhanah
Akopo dharmapalah cha sumantrah cha ashtamo arthavit
7.4
ऋत्विजौ द्वौ अभिमतौ तस्याः ताम् ऋषि सत्तमौ ।
वशिष्ठो वामदेवः च मंत्रिणः च तथा अपरे ॥१-७-४॥
Ritvijau dvau abhimatau tasyah tam rishi sattamau
Vashishtho vamadevah cha mantrinah cha tatha apare
7.5
सुयज्ञो अपि अथ जाबालिः काशय्पो अपि अथ गौतमः ।
मार्कण्डेयः तु दीर्घायुः तथा कात्यायनो द्विजः ॥१-७-५॥
Suyagyo api atha jabalih kashaypo api atha gautamah
Markandeyah tu dirghayuh tatha katyayano dvijah
7.6
एतैः ब्रह्मर्षिभिर् नित्यम् ऋत्विजः तस्य पौर्वकाः ।
विद्या विनीता ह्रीमंतः कुशला नियतेन्द्रियाः ॥१-७-६॥
Etaih brahmarshibhir nityam ritvijah tasya paurvakah
Vidya vinita hrimantah kushala niyatendriyah
7.7
श्रीमन्तः च महात्मनः शास्त्रज्ञा धृढ विक्रमाः ।
कीर्तिमन्तः प्रणिहिता यथा वचन कारिणः ॥१-७-७॥
Shrimantah cha mahatmanah shastragya dhridha vikramah
Kirtimantah pranihita yatha vachana karinah
7.8
तेजः क्षमा यशः प्राप्ताः स्मित पूर्व अभिभाषिणः ।
क्रोधात् काम अर्थ हेतोर् वा न ब्रूयुर् अनृतम् वचः ॥१-७-८॥
Tejah kshama yashah praptah smita purva abhibhashinah
Krodhat kama artha hetor va na bruyur anritam vachah
7.9
तेषाम् अविदितम् किंचत् श्वेषु नास्ति परेषु वा ।
क्रियमाणम् कृतम् वा अपि चारेण अपि चिकीर्षितम् ॥१-७-९॥
Tesham aviditam kinchat shveshu nasti pareshu va
Kriyamanam kritam va api charena api chikirshitam
7.10
कुशला व्य्वहारेषु सौहृदेषु परीक्षिताः ।
प्राप्त कालम् यथा दण्डम् धारयेयुः सुतेषु अपि ॥१-७-१०॥
Kushala vyvahareshu sauhrideshu parikshitah
Prapta kalam yatha dandam dharayeyuh suteshu api
7.11
कोश संग्रहणे युक्ता बलस्य च परिग्रहे ।
अहितम् च अपि पुरुषम् न हिंस्युर् अविदूषकम् ॥१-७-११॥
Kosha sangrahane yukta balasya cha parigrahe
Ahitam cha api purusham na hinsyur avidushakam
7.12
वीराः च नियतोत्साहा राज शास्त्रम् अनुष्ठिताः ।
शुचीनाम् रक्षितारः च नित्यम् विषय वासिनाम् ॥१-७-१२॥
Virah cha niyatotsaha raja shastram anushthitah
Shuchinam rakshitarah cha nityam vishaya vasinam
7.13
ब्रह्म क्षत्रम् अहिंसन्तः ते कोशम् समपूरयन् ।
सुतीक्ष्ण दण्डाः संप्रेक्ष्य पुरुषस्य बलाबलम् ॥१-७-१३॥
Brahma kshatram ahinsantah te kosham samapurayan
Sutikshna dandah samprekshya purushasya balabalam
7.14
शुचीनाम् एक बुद्धीनाम् सर्वेषाम् संप्रजानताम् ।
न आसीत् पुरे वा राष्ट्रे वा मृषा वादी नरः क्वचित् ॥१-७-१४॥
Shuchinam eka buddhinam sarvesham samprajanatam
Na asit pure va rashtre va mrisha vadi narah kvachit
7.15
कश्चिन् न दुष्टः तत्र आसीत् पर दार रतिर् नरः ।
प्रशांतम् सर्वम् एव असीत् राष्ट्रम् पुरवरम् च तत् ॥१-७-१५॥
Kashchin na dushtah tatra asit para dara ratir narah
Prashantam sarvam eva asit rashtram puravaram cha tat
7.16
सु वासस सु वेषाः च ते च सर्वे शुचिव्रताः ।
हितार्थः च नरेन्द्रस्य जाग्रतो नय चक्षुषा ॥१-७-१६॥
Su vasasa su veshah cha te cha sarve shuchivratah
Hitarthah cha narendrasya jagrato naya chakshusha
7.17
गुरोर् गुण गृहीताः च प्रख्याताः च पराक्रमे ।
विदेशेषु अपि विज्ञाता सर्वतो बुद्धि निश्चयाः ॥१-७-१७॥
Guror guna grihitah cha prakhyatah cha parakrame
Videsheshu api vigyata sarvato buddhi nishchayah
7.18
अभितो गुणवन्तः च न च आसन् गुण वर्जिताः ।
सन्धि विग्रह तत्वज्ञाः प्रकृत्या संपदान्विताः ॥१-७-१८॥
Abhito gunavantah cha na cha asan guna varjitah
Sandhi vigraha tatvagyah prakritya sampadanvitah
7.19
मंत्र संवरणे शक्ताः शक्ताः सूक्ष्मासु बुद्धिषु ।
नीति शास्त्र विशेषज्ञाः सततम् प्रिय वादिनः ॥१-७-१९॥
Mantra sanvarane shaktah shaktah sukshmasu buddhishu
Niti shastra visheshagyah satatam priya vadinah
7.20
ईदृशैः तैः अमात्यैः च राजा दशरथोऽनघः ।
उपपन्नो गुणोपेतैः अन्वशासद् वसुंधराम् ॥१-७-२०॥
Idrishaih taih amatyaih cha raja dasharathonaghah
Upapanno gunopetaih anvashasad vasundharam
7.21
अवेक्षमाणः चारेण प्रजा धर्मेण रक्षयन् ।
प्रजानाम् पालनम् कुर्वन् अधर्मम् परिवर्जयन् ॥१-७-२१॥
Avekshamanah charena praja dharmena rakshayan
Prajanam palanam kurvan adharmam parivarjayan
7.22
विश्रुतः त्रिषु लोकेषु वदान्यः सत्य संगरः ।
स तत्र पुरुषव्याघ्रः शशास पृथ्वीम् इमाम् ॥१-७-२२॥
Vishrutah trishu lokeshu vadanyah satya sangarah
Sa tatra purushavyaghrah shashasa prithvim imam
7.23
न अध्यगच्छत् विशिष्टम् वा तुल्यम् वा शत्रुम् आत्मनः ।
मित्रवान् नत सामन्तः प्रताप हत कण्टकः ।स शशास जगत् राजा दिवि देव पतिर् यथा ॥१-७-२३॥
Na adhyagachchhat vishishtam va tulyam va shatrum atmanah
Mitravan nata samantah pratapa hata kantakah, sa shashasa jagat raja divi deva patir yatha
7.24
तैः मंत्रिभिः मंत्र हितेः निविष्टैःवृतोऽनुरक्तैः कुशलैः समर्थैः ।
स पार्थिवो दीप्तिम् अवाप युक्तःतेजोमयैः गोभिः इव उदितः अर्कः ॥१-७-२४॥
Taih mantribhih mantra hiteh nivishtaihvritonuraktaih kushalaih samarthaih
Sa parthivo diptim avapa yuktahtejomayaih gobhih iva uditah arkah