UtshovSarga 63
63.1
पूर्णे वर्ष सहस्रे तु व्रत स्नातम् महामुनिम् ।
अभ्यागच्चन् सुराः सर्वे तपः फल चिकीर्षवः ॥१-६३-१॥
Purne varsha sahasre tu vrata snatam mahamunim
Abhyagachchan surah sarve tapah phala chikirshavah
63.2
अब्रवीत् सु महातेजा ब्रह्मा सु रुचिरम् वचः ।
ऋषिः त्वम् असि भद्रम् ते स्व अर्जितैः कर्मभिः शुभैः ॥१-६३-२॥
Abravit su mahateja brahma su ruchiram vachah
Rishih tvam asi bhadram te sva arjitaih karmabhih shubhaih
63.3
तम् एवम् उक्त्वा देवेशः त्रिदिवम् पुनः अभ्यगात् ।
विश्वामित्रो महातेजा भूयः तेपे महत् तपः ॥१-६३-३॥
Tam evam uktva deveshah tridivam punah abhyagat
Vishvamitro mahateja bhuyah tepe mahat tapah
63.4
ततः कालेन महता मेनका परम अप्सराः ।
पुष्करेषु नर श्रेष्ठ स्नातुम् समुपचक्रमे ॥१-६३-४॥
Tatah kalena mahata menaka parama apsarah
Pushkareshu nara shreshtha snatum samupachakrame
63.5
ताम् ददर्श महातेजा मेनकाम् कुशिक आत्मजः ।
रूपेण अप्रतिमाम् तत्र विद्युतम् जलदे यथा ॥१-६३-५॥
Tam dadarsha mahateja menakam kushika atmajah
Rupena apratimam tatra vidyutam jalade yatha
63.6
दृष्ट्वा कन्दर्प वशगो मुनिः ताम् इदम् अब्रवीत् ।
अप्सरः स्वागतम् ते अस्तु वस च इह मम आश्रमे ॥१-६३-६॥
Drishtva kandarpa vashago munih tam idam abravit
Apsarah svagatam te astu vasa cha iha mama ashrame
63.7
अनुगृह्णीष्व भद्रम् ते मदनेन सु मोहितम् ।
इति उक्ता सा वरारोहा तत्र वासम् अथ अकरोत् ॥१-६३-७॥
Anugrihnishva bhadram te madanena su mohitam
Iti ukta sa vararoha tatra vasam atha akarot
63.8
तपसो हि महाविघ्नो विश्वामित्रम् उपागतम् ।
तस्याम् वसन्त्याम् वर्षाणि पंच पंच च राघव ॥१-६३-८॥
Tapaso hi mahavighno vishvamitram upagatam
Tasyam vasantyam varshani pancha pancha cha raghava
63.9
विश्वामित्र आश्रमे सौम्य सुखेन व्यतिचक्रमुः ।
अथ काले गते तस्मिन् विश्वामित्रो महामुनिः ॥१-६३-९॥
Vishvamitra ashrame saumya sukhena vyatichakramuh
Atha kale gate tasmin vishvamitro mahamunih
63.10
स व्रीड इव संवृत्तः चिन्ता शोक परायणः ।
बुद्धिर् मुनेः समुत्पन्ना स अमर्षा रघुनंदन ॥१-६३-१०॥
Sa vrida iva sanvrittah chinta shoka parayanah
Buddhir muneh samutpanna sa amarsha raghunandana
63.11
सर्वम् सुराणाम् कर्म एतत् तपो अपहरणम् महत् ।
अहो रात्रा अपदेशेन गताः संवत्सरा दश ॥१-६३-११॥
Sarvam suranam karma etat tapo apaharanam mahat
Aho ratra apadeshena gatah sanvatsara dasha
63.12
काम मोह अभिभूतस्य विघ्नो अयम् प्रत्युपस्थितः ।
स विनिःश्वसन् मुनिवरः पश्चात्तापेन दुःखितः ॥१-६३-१२॥
Kama moha abhibhutasya vighno ayam pratyupasthitah
Sa vinihshvasan munivarah pashchattapena duhkhitah
63.13
भीताम् अप्सरसम् दृष्ट्वा वेपन्तीम् प्रांजलिम् स्थिताम् ।
मेनकाम् मधुरैः वाक्यैः विसृज्य कुशिक आत्मजः ॥१-६३-१३॥
Bhitam apsarasam drishtva vepantim pranjalim sthitam
Menakam madhuraih vakyaih visrijya kushika atmajah
63.14
उत्तरम् पर्वतम् राम विश्वामित्रो जगाम ह ।
स कृत्वा नैष्ठिकीम् बुद्धिम् जेतु कामो महायशाः ॥१-६३-१४॥
Uttaram parvatam rama vishvamitro jagama ha
Sa kritva naishthikim buddhim jetu kamo mahayashah
63.15
कौशिकी तीरम् आसाद्य तपः तेपे दुरासदम् ।
तस्य वर्ष सहस्राणि घोरम् तप उपासतः ॥१-६३-१५॥
Kaushiki tiram asadya tapah tepe durasadam
Tasya varsha sahasrani ghoram tapa upasatah
63.16
उत्तरे पर्वते राम देवतानाम् अभूत् भयम् ।
अमंत्रयन् समागम्य सर्वे स ऋषि गणाः सुराः ॥१-६३-१६॥
Uttare parvate rama devatanam abhut bhayam
Amantrayan samagamya sarve sa rishi ganah surah
63.17
महर्षि शब्दम् लभताम् साधु अयम् कुशिक आत्मजः ।
देवतानाम् वचः श्रुत्वा सर्व लोक पितामहः ॥१-६३-१७॥
Maharshi shabdam labhatam sadhu ayam kushika atmajah
Devatanam vachah shrutva sarva loka pitamahah
63.18
अब्रवीत् मधुरम् वाक्यम् विश्वामित्रम् तपो धनम् ।
महर्षे स्वागतम् वत्स तपसा उग्रेण तोषितः ॥१-६३-१८॥
Abravit madhuram vakyam vishvamitram tapo dhanam
Maharshe svagatam vatsa tapasa ugrena toshitah
63.19
महत्त्वम् ऋषि मुख्यत्वम् ददामि तव कौशिक ।
ब्रह्मणः स वचः श्रुत्वा विश्वामित्रः तपो धनः ॥१-६३-१९॥
Mahattvam rishi mukhyatvam dadami tava kaushika
Brahmanah sa vachah shrutva vishvamitrah tapo dhanah
63.20
प्रांजलिः प्रणतो भूत्वा प्रत्युवाच पितामहम् ।
ब्रह्मर्षि शब्दम् अतुलम् स्व अर्जितैः कर्मभिः शुभैः ॥१-६३-२०॥
Pranjalih pranato bhutva pratyuvacha pitamaham
Brahmarshi shabdam atulam sva arjitaih karmabhih shubhaih
63.21
यदि मे भगवान् आह ततो अहम् विजित इन्द्रियः ।
तम् उवाच ततो ब्रह्मा न तावत् त्वम् जित इन्द्रियः ॥१-६३-२१॥
Yadi me bhagavan aha tato aham vijita indriyah
Tam uvacha tato brahma na tavat tvam jita indriyah
63.22
यतस्व मुनि शार्दूल इति उक्त्वा त्रिदिवम् गतः ।
विप्रस्थितेषु देवेषु विश्वामित्रो महामुनिः ॥१-६३-२२॥
Yatasva muni shardula iti uktva tridivam gatah
Viprasthiteshu deveshu vishvamitro mahamunih
63.23
ऊर्ध्व बाहुः निरालंबो वायु भक्षः तपः चरन् ।
धर्मे पंच तपा भूत्वा वर्षासु आकाश संश्रयः ॥१-६३-२३॥
Urdhva bahuh niralambo vayu bhakshah tapah charan
Dharme pancha tapa bhutva varshasu akasha sanshrayah
63.24
शिशिरे सलिले शायी रात्रि अहानि तपो धनः ।
एवम् वर्ष सहस्रम् हि तपो घोरम् उपागमत् ॥१-६३-२४॥
Shishire salile shayi ratri ahani tapo dhanah
Evam varsha sahasram hi tapo ghoram upagamat
63.25
तस्मिन् संतप्यमाने तु विश्वामित्रे महामुनौ ।
संतापः सुमहान् आसीत् सुराणाम् वासवस्य च ॥१-६३-२५॥
Tasmin santapyamane tu vishvamitre mahamunau
Santapah sumahan asit suranam vasavasya cha
63.26
रंभाम् अप्सरसम् शक्रः सह सर्वैः मरुत् गणैः ।
उवाच आत्म हितम् वाक्यम् अहितम् कौशिकस्य च ॥१-६३-२६॥
Rambham apsarasam shakrah saha sarvaih marut ganaih
Uvacha atma hitam vakyam ahitam kaushikasya cha