UtshovSarga 61
61.1
विश्वामित्रो महातेजाः प्रस्थितान् वीक्ष्य तान् ऋषीन् ।
अब्रवीत् नरशार्दूल सर्वान् तान् वन वासिनः ॥१-६१-१॥
Vishvamitro mahatejah prasthitan vikshya tan rishin
Abravit narashardula sarvan tan vana vasinah
61.2
महाविघ्नः प्रवृत्तो अयम् दक्षिणाम् आस्थितो दिशम् ।
दिशम् अन्याम् प्रपत्स्यामः तत्र तप्स्यामहे तपः ॥१-६१-२॥
Mahavighnah pravritto ayam dakshinam asthito disham
Disham anyam prapatsyamah tatra tapsyamahe tapah
61.3
पश्चिमायाम् विशालायाम् पुष्करेषु महात्मनः ।
सुखम् तपः चरिष्यामः परम् तत् हि तपो वनम् ॥१-६१-३॥
Pashchimayam vishalayam pushkareshu mahatmanah
Sukham tapah charishyamah param tat hi tapo vanam
61.4
एवम् उक्त्वा महातेजाः पुष्करेषु महामुनिः ।
तप उग्रम् दुराधर्षम् तेपे मूल फल अशनः ॥१-६१-४॥
Evam uktva mahatejah pushkareshu mahamunih
Tapa ugram duradharsham tepe mula phala ashanah
61.5
एतस्मिन् एव काले तु अयोध्या अधिपतिः महान् ।
अंबरीष इति ख्यातो यष्टुम् समुपचक्रमे ॥१-६१-५॥
Etasmin eva kale tu ayodhya adhipatih mahan
Ambarisha iti khyato yashtum samupachakrame
61.6
तस्य वै यजमानस्य पशुम् इन्द्रो जहार ह ।
प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥१-६१-६॥
Tasya vai yajamanasya pashum indro jahara ha
Pranashte tu pashau vipro rajanam idam abravit
61.7
पशुः अभ्याहृतः राजन् प्रणष्टः तव दुर्नयात् ।
अरक्षितारम् राजानम् घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ॥१-६१-७॥
Pashuh abhyahritah rajan pranashtah tava durnayat
Arakshitaram rajanam ghnanti dosha nareshvara
61.8
प्रायः चित्तम् महत् हि एतत् नरम् वा पुरुषर्षभ ।
आनयस्व पशुम् शीघ्रम् यावत् कर्म प्रवर्तते ॥१-६१-८॥
Prayah chittam mahat hi etat naram va purusharshabha
Anayasva pashum shighram yavat karma pravartate
61.9
उपाध्याय वचः श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभ ।
अन्वियेष महाबुद्धिः पशुम् गोभिः सहस्रशः ॥१-६१-९॥
Upadhyaya vachah shrutva sa raja purusharshabha
Anviyesha mahabuddhih pashum gobhih sahasrashah
61.10
देशान् जनपदान् तान् तान् नगराणि वनानि च ।
आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपतिः ॥१-६१-१०॥
Deshan janapadan tan tan nagarani vanani cha
Ashramani cha punyani margamano mahipatih
61.11
स पुत्र सहितम् तात स भार्यम् रघुनंदन ।
भृगुतुंगे समासीनम् ऋचीकम् संददर्श ह ॥१-६१-११॥
Sa putra sahitam tata sa bharyam raghunandana
Bhrigutunge samasinam richikam sandadarsha ha
61.12
तम् उवाच महातेजाः प्रणम्य अभिप्रसाद्य च ।
महर्षिम् तपसा दीप्तम् राजर्षिः अमित प्रभः ॥१-६१-१२॥
Tam uvacha mahatejah pranamya abhiprasadya cha
Maharshim tapasa diptam rajarshih amita prabhah
61.13
पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलम् ऋचीकम् तम् इदम् वचः ।
गवाम् शत सहस्रेण विक्रीणीषे सुतम् यदि ॥१-६१-१३॥
Prishtva sarvatra kushalam richikam tam idam vachah
Gavam shata sahasrena vikrinishe sutam yadi
61.14
पशोः अर्थे महाभाग कृत कृत्यो अस्मि भार्गव ।
सर्वे परिगता देशा यज्ञियम् न लभे पशुम् ॥१-६१-१४॥
Pashoh arthe mahabhaga krita krityo asmi bhargava
Sarve parigata desha yagyiyam na labhe pashum
61.15
दातुम् अर्हसि मूल्येन सुतम् एकम् इतो मम ।
एवम् उक्तो महातेजा ऋचीकः तु अब्रवीत् वचः ॥१-६१-१५॥
Datum arhasi mulyena sutam ekam ito mama
Evam ukto mahateja richikah tu abravit vachah
61.16
न अहम् ज्येष्ठम् नर श्रेष्ठ विक्रीणीयाम् कथंचन ।
ऋचीकस्य वचः श्रुत्वा तेषाम् माता महात्मनाम् ॥१-६१-१६॥
Na aham jyeshtham nara shreshtha vikriniyam kathanchana
Richikasya vachah shrutva tesham mata mahatmanam
61.17
उवाच नर शार्दूलम् अंबरीषम् इदम् वचः ।
अविक्रेयम् सुतम् ज्येष्ठम् भगवान् आह भार्गवः ॥१-६१-१७॥
Uvacha nara shardulam ambarisham idam vachah
Avikreyam sutam jyeshtham bhagavan aha bhargavah
61.18
मम अपि दयितम् विद्धि कनिष्ठम् शुनकम् प्रभो ।
तस्मात् कनीयसम् पुत्रम् न दास्ये तव पार्थिव ॥१-६१-१८॥
Mama api dayitam viddhi kanishtham shunakam prabho
Tasmat kaniyasam putram na dasye tava parthiva
61.19
प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठाः पितृषु वल्लभाः ।
मातॄणाम् च कनीयांसः तस्मात् रक्षे कनीयसम् ॥१-६१-१९॥
Prayena hi narashreshtha jyeshthah pitrishu vallabhah
Matrinam cha kaniyansah tasmat rakshe kaniyasam
61.20
उक्त वाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनि पत्न्याम् तथैव च ।
शुनःशेपः स्वयम् राम मध्यमो वाक्यम् अब्रवीत् ॥१-६१-२०॥
Ukta vakye munau tasmin muni patnyam tathaiva cha
Shunahshepah svayam rama madhyamo vakyam abravit
61.21
पिता ज्येष्ठम् अविक्रेयम् माता च आह कनीयसम् ।
विक्रेतम् मध्यमम् मन्ये राजपुत्र नयस्व माम् ॥१-६१-२१॥
Pita jyeshtham avikreyam mata cha aha kaniyasam
Vikretam madhyamam manye rajaputra nayasva mam
61.22
अथ राजा महाबाहो वाक्य अन्ते ब्रह्म वादिनः ।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य कोटिभी रत्न राशिभिः ॥१-६१-२२॥
Atha raja mahabaho vakya ante brahma vadinah
Hiranyasya suvarnasya kotibhi ratna rashibhih
61.23
गवाम् शत सहस्रेण शुनःशेपम् नरेश्वरः ।
गृहीत्वा परम प्रीतो जगाम रघुनंदन ॥१-६१-२३॥
Gavam shata sahasrena shunahshepam nareshvarah
Grihitva parama prito jagama raghunandana
61.24
अंबरीषः तु राजर्षी रथम् आरोप्य सत्वरः ।
शुनःशेपम् महातेजा जगाम आशु महायशाः ॥१-६१-२४॥
Ambarishah tu rajarshi ratham aropya satvarah
Shunahshepam mahateja jagama ashu mahayashah