UtshovSarga 60
60.1
तपो बल हतान् ज्ञात्वा वासिष्ठान् स महोदयान् ।
ऋषि मध्ये महातेजा विह्वामित्रो अभ्यभाषत ॥१-६०-१॥
Tapo bala hatan gyatva vasishthan sa mahodayan
Rishi madhye mahateja vihvamitro abhyabhashata
60.2
अयम् इक्ष्वाकु दायादः त्रिशंकुः इति विश्रुतः ।
धर्मिष्ठः च वदान्यः च माम् चैव शरणम् गतः ॥१-६०-२॥
Ayam ikshvaku dayadah trishankuh iti vishrutah
Dharmishthah cha vadanyah cha mam chaiva sharanam gatah
60.3
स्वेन अनेन शरीरेण देव लोक जिगीषया ।
यथा अयम् स्व शरीरेण देव लोकम् गमिष्यति ॥१-६०-३॥
Svena anena sharirena deva loka jigishaya
Yatha ayam sva sharirena deva lokam gamishyati
60.4
तथा प्रवर्त्यताम् यज्ञो भवद्भिः च मया सह ।
विश्वामित्र वचः श्रुत्वा सर्व एव महर्षयः ॥१-६०-४॥
Tatha pravartyatam yagyo bhavadbhih cha maya saha
Vishvamitra vachah shrutva sarva eva maharshayah
60.5
ऊचुः समेताः सहसा धर्मज्ञा धर्म संहितम् ।
अयम् कुशिक दायादो मुनिः परम कोपनः ॥१-६०-५॥
Uchuh sametah sahasa dharmagya dharma sanhitam
Ayam kushika dayado munih parama kopanah
60.6
यत् आह वचनम् सम्यक् एतत् कार्यम् न संशयः ।
अग्नि कल्पो हि भगवान् शापम् दास्यति रोषितः ॥१-६०-६॥
Yat aha vachanam samyak etat karyam na sanshayah
Agni kalpo hi bhagavan shapam dasyati roshitah
60.7
तस्मात् प्रवर्त्यताम् यज्ञः स शरीरो यथा दिवम् ।
गच्छेत् इक्ष्वाकु दायादो विश्वामित्रस्य तेजसा ॥१-६०-७॥
Tasmat pravartyatam yagyah sa shariro yatha divam
Gachchhet ikshvaku dayado vishvamitrasya tejasa
60.8
ततः प्रवर्त्यताम् यज्ञः सर्वे समधितिष्ठत ।
एवम् उक्त्वा महर्षयः संजह्रुः ताः क्रियाः तदा ॥१-६०-८॥
Tatah pravartyatam yagyah sarve samadhitishthata
Evam uktva maharshayah sanjahruh tah kriyah tada
60.9
याजकः च महातेजा विश्वामित्रो अभवत् क्रतौ ।
ऋत्विजः च आनुपूर्व्येण मंत्रवत् मंत्र कोविदाः ॥१-६०-९॥
Yajakah cha mahateja vishvamitro abhavat kratau
Ritvijah cha anupurvyena mantravat mantra kovidah
60.10
चक्रुः सर्वाणि कर्माणि यथा कल्पम् यथा विधि ।
ततः कालेन महता विश्वामित्रो महातपाः ॥१-६०-१०॥
Chakruh sarvani karmani yatha kalpam yatha vidhi
Tatah kalena mahata vishvamitro mahatapah
60.11
चकार आवाहनम् तत्र भाग अर्थम् सर्व देवताः ।
न अभ्यागमन् तदा भाग अर्थम् सर्व देवताः ॥१-६०-११॥
Chakara avahanam tatra bhaga artham sarva devatah
Na abhyagaman tada bhaga artham sarva devatah
60.12
ततः कोप समाविष्टो विश्वमित्रो महामुनिः ।
स्रुवम् उद्यम्य स क्रोधः त्रिशंकुम् इदम् अब्रवीत् ॥१-६०-१२॥
Tatah kopa samavishto vishvamitro mahamunih
Sruvam udyamya sa krodhah trishankum idam abravit
60.13
पश्य मे तपसो वीर्यम् स्व आर्जितस्य नर ईश्वर ।
एष त्वाम् स्व शरीरेण नयामि स्वर्गम् ओजसा ॥१-६०-१३॥
Pashya me tapaso viryam sva arjitasya nara ishvara
Esha tvam sva sharirena nayami svargam ojasa
60.14
दुष्प्रापम् स्व शरीरेण दिवम् गच्छ नर अधिप ।
स्वार्जितम् किंचित् अपि अस्ति मया हि तपसः फलम् ॥१-६०-१४॥
Dushprapam sva sharirena divam gachchha nara adhipa
Svarjitam kinchit api asti maya hi tapasah phalam
60.15
राजन् त्वम् तेजसा तस्य स शरीरो दिवम् व्रज ।
उक्त वाक्ये मुनौ तस्मिन् स शरीरो नर ईश्वरः ॥१-६०-१५॥
Rajan tvam tejasa tasya sa shariro divam vraja
Ukta vakye munau tasmin sa shariro nara ishvarah
60.16
दिवम् जगाम काकुत्स्थ मुनीनाम् पश्यताम् तदा ।
स्वर्ग लोकम् गतम् दृष्ट्वा त्रिशंकुम् पाक शासनः ॥१-६०-१६॥
Divam jagama kakutstha muninam pashyatam tada
Svarga lokam gatam drishtva trishankum paka shasanah
60.17
सह सर्वैः सुर गणैः इदम् वचनम् अब्रवीत् ।
त्रिशंको गच्छ भूयः त्वम् न असि स्वर्ग कृत आलयः ॥१-६०-१७॥
Saha sarvaih sura ganaih idam vachanam abravit
Trishanko gachchha bhuyah tvam na asi svarga krita alayah
60.18
गुरु शाप हतो मूढ पत भूमिम् अवाग् शिराः ।
एवम् उक्तो महेन्द्रेण त्रिशंकुः अपतत् पुनः ॥१-६०-१८॥
Guru shapa hato mudha pata bhumim avag shirah
Evam ukto mahendrena trishankuh apatat punah
60.19
विक्रोशमानः त्राहि इति विश्वामित्रम् तपो धनम् ।
तत् श्रुत्वा वचनम् तस्य क्रोशमानस्य कौशिकः ॥१-६०-१९॥
Vikroshamanah trahi iti vishvamitram tapo dhanam
Tat shrutva vachanam tasya kroshamanasya kaushikah
60.20
रोषम् आहारयत् तीव्रम् तिष्ठ तिष्ठ इति च अब्रवीत् ।
ऋषि मध्ये स तेजस्वी प्रजापतिः इव अपरः ॥१-६०-२०॥
Rosham aharayat tivram tishtha tishtha iti cha abravit
Rishi madhye sa tejasvi prajapatih iva aparah
60.21
सृजन् दक्षिण मार्गस्थान् सप्त ऋषीन् अपरान् पुनः ।
नक्षत्र वंश परंपरम् असृजत् क्रोध मूर्छितः ॥१-६०-२१॥
Srijan dakshina margasthan sapta rishin aparan punah
Nakshatra vansha paramparam asrijat krodha murchhitah
60.22
दक्षिणाम् दिशम् आस्थाय मुनि मध्ये महायशाः ।
सृष्ट्वा नक्षत्र वंशम् च क्रोधेन कलुषी कृतः ॥१-६०-२२॥
Dakshinam disham asthaya muni madhye mahayashah
Srishtva nakshatra vansham cha krodhena kalushi kritah
60.23
अन्यम् इंद्रम् करिष्यामि लोको वा स्यात् अनिंद्रकः ।
दैवतानि अपि स क्रोधात् स्रष्टुम् समुपचक्रमे ॥१-६०-२३॥
Anyam indram karishyami loko va syat anindrakah
Daivatani api sa krodhat srashtum samupachakrame
60.24
ततः परम संभ्रान्ताः स ऋषि संघाः सुर असुराः ।
विश्वामित्रम् महात्मानम् ऊचुः स अनुनयम् वचः ॥१-६०-२४॥
Tatah parama sambhrantah sa rishi sanghah sura asurah
Vishvamitram mahatmanam uchuh sa anunayam vachah
60.25
अयम् राजा महाभाग गुरु शाप परिक्षतः ।
स शरीरो दिवम् यातुम् न अर्हति एव तपो धन ॥१-६०-२५॥
Ayam raja mahabhaga guru shapa parikshatah
Sa shariro divam yatum na arhati eva tapo dhana
60.26
तेषाम् तत् वचनम् श्रुत्वा देवानाम् मुनि पुंगवः ।
अब्रवीत् सु महत् वाक्यम् कौशिकः सर्व देवताः ॥१-६०-२६॥
Tesham tat vachanam shrutva devanam muni pungavah
Abravit su mahat vakyam kaushikah sarva devatah
60.27
स शरीरस्य भद्रम् वः त्रिहन्कोः अस्य भूपतेः ।
आरोहणम् प्रतिज्ञातम् न अनृतम् कर्तुम् उत्सहे ॥१-६०-२७॥
Sa sharirasya bhadram vah trihankoh asya bhupateh
Arohanam pratigyatam na anritam kartum utsahe
60.28
स्वर्गो अस्तु स शरीरस्य त्रिशंकोः अस्य शाश्वतः ।
नक्षत्राणि च सर्वाणि मामकानि ध्रुवाणि अथ ॥१-६०-२८॥
Svargo astu sa sharirasya trishankoh asya shashvatah
Nakshatrani cha sarvani mamakani dhruvani atha
60.29
यावत् लोका धरिष्यन्ति तिष्ठन्ति एतानि सर्वशः ।
यत् कृतानि सुराः सर्वे तत् अनुज्ञातुम् अर्हथ ॥१-६०-२९॥
Yavat loka dharishyanti tishthanti etani sarvashah
Yat kritani surah sarve tat anugyatum arhatha
60.30
एवम् उक्ताः सुराः सर्वे प्रति ऊचुः मुनि पुंगवम् ।
एवम् भवतु भद्रम् ते तिष्ठन्तु एतानि सर्वशः ॥१-६०-३०॥
Evam uktah surah sarve prati uchuh muni pungavam
Evam bhavatu bhadram te tishthantu etani sarvashah
60.31
गगने तानि अनेकानि वैश्वानर पथात् बहिः ।
नक्षत्राणि मुनि श्रेष्ठ तेषु ज्योतिःषु जाज्वलन् ॥१-६०-३१॥
Gagane tani anekani vaishvanara pathat bahih
Nakshatrani muni shreshtha teshu jyotihshu jajvalan
60.32
अवाग् शिराः त्रिशंकुः च तिष्ठतु अमर संनिभः ।
अनुयास्यन्ति च एतानि ज्योतीन्षि नृप सत्तमम् ॥१-६०-३२॥
Avag shirah trishankuh cha tishthatu amara sannibhah
Anuyasyanti cha etani jyotinshi nripa sattamam
60.33
कृतार्थम् कीर्तिमन्तम् च स्वर्ग लोक गतम् यथा ।
विश्वामित्रः तु धर्मात्मा सर्व देवैः अभिष्टुतः ॥१-६०-३३॥
Kritartham kirtimantam cha svarga loka gatam yatha
Vishvamitrah tu dharmatma sarva devaih abhishtutah
60.34
ऋषि मध्ये महातेजा बाढम् इति आह देवताः ।
ततो देवा महात्मानो ऋषयः च तपो धनाः ।जग्मुः यथा आगतम् सर्वे यज्ञस्य अन्ते नरोत्तम ॥१-६०-३४॥
Rishi madhye mahateja badham iti aha devatah
Tato deva mahatmano rishayah cha tapo dhanah, jagmuh yatha agatam sarve yagyasya ante narottama