UtshovSarga 55
55.1
ततः तान् आकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्र अस्त्र मोहितान् ।
वसिष्ठः चोदयामास काम धुक् सृज योगतः ॥१-५५-१॥
Tatah tan akulan drishtva vishvamitra astra mohitan
Vasishthah chodayamasa kama dhuk srija yogatah
55.2
तस्या हुंकारतो जाताः कांबोजा रवि सन्निभाः ।
ऊधसः तु अथ संजाताः पह्लवाः शस्त्र पाणयः ॥१-५५-२॥
Tasya hunkarato jatah kamboja ravi sannibhah
Udhasah tu atha sanjatah pahlavah shastra panayah
55.3
योनि देशात् च यवनः शकृ देशात् शकाः तथा ।
रोम कूपेषु म्लेच्छाः च हारीताः स किरातकाः ॥१-५५-३॥
Yoni deshat cha yavanah shakri deshat shakah tatha
Roma kupeshu mlechchhah cha haritah sa kiratakah
55.4
तैः तत् निषूदितम् सैन्यम् विश्वमित्रस्य तत् क्षणात् ।
स पदाति गजम् स अश्वम् स रथम् रघुनंदन ॥१-५५-४॥
Taih tat nishuditam sainyam vishvamitrasya tat kshanat
Sa padati gajam sa ashvam sa ratham raghunandana
55.5
दृष्ट्वा निषूदितम् सैन्यम् वसिष्ठेन महात्मना ।
विश्वामित्र सुतानाम् तु शतम् नाना विध आयुधम् ॥१-५५-५॥
Drishtva nishuditam sainyam vasishthena mahatmana
Vishvamitra sutanam tu shatam nana vidha ayudham
55.6
अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धम् वसिष्ठम् जपताम् वरम् ।
हुम् कारेण एव तान् सर्वान् निर्ददाह महान् ऋषिः ॥१-५५-६॥
Abhyadhavat susankruddham vasishtham japatam varam
Hum karena eva tan sarvan nirdadaha mahan rishih
55.7
ते स अश्व रथ पादाता वसिष्ठेन महात्मना ।
भस्मी कृता मुहूर्तेन विश्वामित्र सुताः तदा ॥१-५५-७॥
Te sa ashva ratha padata vasishthena mahatmana
Bhasmi krita muhurtena vishvamitra sutah tada
55.8
दृष्ट्वा विनाशितान् पुत्रान् बलम् च सुमहा यशाः ।
स व्रीडः चिंतया आविष्टो विश्वामित्रो अभवत् तदा ॥१-५५-८॥
Drishtva vinashitan putran balam cha sumaha yashah
Sa vridah chintaya avishto vishvamitro abhavat tada
55.9
समुद्र इव निर्वेगो भग्न दंष्ट्र इव उरगः ।
उपरक्त इव आदित्यः सद्यो निष्प्रभताम् गतः ॥१-५५-९॥
Samudra iva nirvego bhagna danshtra iva uragah
Uparakta iva adityah sadyo nishprabhatam gatah
55.10
हत पुत्र बलो दीनो लून पक्ष इव द्विजः ।
हत सर्व बल उत्साहो निर्वेदम् समपद्यत ॥१-५५-१०॥
Hata putra balo dino luna paksha iva dvijah
Hata sarva bala utsaho nirvedam samapadyata
55.11
स पुत्रम् एकम् राज्याय पालय इति नियुज्य च ।
पृथिवीम् क्षत्र धर्मेण वनम् एव अन्वपद्यत ॥१-५५-११॥
Sa putram ekam rajyaya palaya iti niyujya cha
Prithivim kshatra dharmena vanam eva anvapadyata
55.12
स गत्वा हिमवत् पार्श्वम् किंनर उरग सेवितम् ।
महादेव प्रसाद अर्थम् तपः तेपे महातपाः ॥१-५५-१२॥
Sa gatva himavat parshvam kinnara uraga sevitam
Mahadeva prasada artham tapah tepe mahatapah
55.13
केनचित् तु अथ कालेन देवेशो वृषभ ध्वजः ।
दर्शयामास वरदो विश्वामित्रम् महामुनिम् ॥१-५५-१३॥
Kenachit tu atha kalena devesho vrishabha dhvajah
Darshayamasa varado vishvamitram mahamunim
55.14
किम् अर्थम् तप्यसे राजन् ब्रूहि यत् ते विवक्षितम् ।
वरदो अस्मि वरो यः ते कांक्षितः सो अभिधीयताम् ॥१-५५-१४॥
Kim artham tapyase rajan bruhi yat te vivakshitam
Varado asmi varo yah te kankshitah so abhidhiyatam
55.15
एवम् उक्तः तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः ।
प्रणिपत्य महादेवम् विश्वामित्रो अब्रवीत् इदम् ॥१-५५-१५॥
Evam uktah tu devena vishvamitro mahatapah
Pranipatya mahadevam vishvamitro abravit idam
55.16
यदि तुष्टो महादेव धनुर् वेदो मम अनघ ।
सा अंग उप अंग उपनिषदः स रहस्यः प्रदीयताम् ॥१-५५-१६॥
Yadi tushto mahadeva dhanur vedo mama anagha
Sa anga upa anga upanishadah sa rahasyah pradiyatam
55.17
यानि देवेषु च अस्त्राणि दानवेषु महर्षिषु ।
गंधर्व यक्ष रक्षस्सु प्रतिभांतु मम अनघ ॥१-५५-१७॥
Yani deveshu cha astrani danaveshu maharshishu
Gandharva yaksha rakshassu pratibhantu mama anagha
55.18
तव प्रसादात् भवतु देवदेव मम ईप्सितम् ।
एवम् अस्तु इति देवेशो वाक्यम् उक्त्वा गतः तदा ॥१-५५-१८॥
Tava prasadat bhavatu devadeva mama ipsitam
Evam astu iti devesho vakyam uktva gatah tada
55.19
प्राप्य च अस्त्राणि देवेशात् विश्वामित्रो महाबलः ।
दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णो अभवत् तदा ॥१-५५-१९॥
Prapya cha astrani deveshat vishvamitro mahabalah
Darpena mahata yukto darpapurno abhavat tada
55.20
विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि ।
हतम् मेने तदा राम वसिष्ठम् ऋषि सत्तमम् ॥१-५५-२०॥
Vivardhamano viryena samudra iva parvani
Hatam mene tada rama vasishtham rishi sattamam
55.21
ततो गत्वा आश्रमपदम् मुमोच अस्त्राणि पार्थिवः ।
यैः तत् तपो वनम् सर्वम् निर्दग्धम् च अस्त्र तेजसा ॥१-५५-२१॥
Tato gatva ashramapadam mumocha astrani parthivah
Yaih tat tapo vanam sarvam nirdagdham cha astra tejasa
55.22
उदीर्यमाणम् अस्त्रम् तत् विश्वामित्रस्य धीमतः ।
दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः ॥१-५५-२२॥
Udiryamanam astram tat vishvamitrasya dhimatah
Drishtva vipradruta bhita munayah shatasho dishah
55.23
वसिष्ठस्य च ये शिष्याः ये च वै मृग पक्षिणः ।
विद्रवन्ति भयात् भीता नाना दिक्भ्यः सहस्रशः ॥१-५५-२३॥
Vasishthasya cha ye shishyah ye cha vai mriga pakshinah
Vidravanti bhayat bhita nana dikbhyah sahasrashah
55.24
वसिष्ठस्य आश्रमपदम् शून्यम् आसीत् महात्मनः ।
मुहूर्तम् इव निःशब्दम् आसीत् ईरिण संनिभम् ॥१-५५-२४॥
Vasishthasya ashramapadam shunyam asit mahatmanah
Muhurtam iva nihshabdam asit irina sannibham
55.25
वदतो वै वसिष्ठस्य मा भै इति मुहुर्मुहुः ।
नाशयामि अद्य गाधेयम् नीहारम् इव भास्करः ॥१-५५-२५॥
Vadato vai vasishthasya ma bhai iti muhurmuhuh
Nashayami adya gadheyam niharam iva bhaskarah
55.26
एवम् उक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपताम् वरः ।
विश्वामित्रम् तदा वाक्यम् स रोषम् इदम् अब्रवीत् ॥१-५५-२६॥
Evam uktva mahateja vasishtho japatam varah
Vishvamitram tada vakyam sa rosham idam abravit
55.27
आश्रमम् चिर संवृद्धम् यत् विनाशितवान् असि ।
दुराचारो हि यत् मूढ तस्मात् त्वम् न भविष्यसि ॥१-५५-२७॥
Ashramam chira sanvriddham yat vinashitavan asi
Duracharo hi yat mudha tasmat tvam na bhavishyasi
55.28
इति उक्त्वा परम क्रुद्धो दण्डम् उद्यम्य सत्वरः ।
विधूम इव काल अग्निः यम दण्डम् इव अपरम् ॥१-५५-२८॥
Iti uktva parama kruddho dandam udyamya satvarah
Vidhuma iva kala agnih yama dandam iva aparam