UtshovSarga 54
54.1
कामधेनुम् वसिष्ठो अपि यदा न त्यजते मुनिः ।
तदा अस्य शबलाम् राम विश्वामित्रो अन्वकर्षत ॥१-५४-१॥
Kamadhenum vasishtho api yada na tyajate munih
Tada asya shabalam rama vishvamitro anvakarshata
54.2
नीयमाना तु शबला राम राज्ञा महात्मना ।
दुःखिता चिन्तयामास रुदंती शोक कर्शिता ॥१-५४-२॥
Niyamana tu shabala rama ragya mahatmana
Duhkhita chintayamasa rudanti shoka karshita
54.3
परित्यक्ता वसिष्ठेन किम् अहम् सुमहात्मना ।
या अहम् राज भृतैः दीना ह्रियेयम् भृश दुःखिता ॥१-५४-३॥
Parityakta vasishthena kim aham sumahatmana
Ya aham raja bhritaih dina hriyeyam bhrisha duhkhita
54.4
किम् मया अपकृतम् तस्य महर्षेः भावित आत्मनः ।
यन् माम् अनागसम् भक्ताम् इष्टाम् त्यजति धार्मिकः ॥१-५४-४॥
Kim maya apakritam tasya maharsheh bhavita atmanah
Yan mam anagasam bhaktam ishtam tyajati dharmikah
54.5
इति संचिन्तयित्वा तु निःश्वस्य च पुनः पुनः ।
जगाम वेगेन तदा वसिष्ठम् परम ओजसम् ॥१-५४-५॥
Iti sanchintayitva tu nihshvasya cha punah punah
Jagama vegena tada vasishtham parama ojasam
54.6
निर्धूय ताम् तदा भृत्यान् शतशः शत्रुसूदन ।
जगाम अनिल वेगेन पाद मूलम् महात्मनः ॥१-५४-६॥
Nirdhuya tam tada bhrityan shatashah shatrusudana
Jagama anila vegena pada mulam mahatmanah
54.7
शबला सा रुदन्ती च क्रोशन्ती च इदम् अब्रवीत् ।
वसिष्ठस्य अग्रतः स्थित्वा मेघ निःस्वना ॥१-५४-७॥
Shabala sa rudanti cha kroshanti cha idam abravit
Vasishthasya agratah sthitva megha nihsvana
54.8
भगवन् किम् परित्यक्ता त्वया अहम् ब्रह्मणः सुत ।
यस्मात् राज भटा माम् हि नयन्ते त्वत् सकाशतः ॥१-५४-८॥
Bhagavan kim parityakta tvaya aham brahmanah suta
Yasmat raja bhata mam hi nayante tvat sakashatah
54.9
एवम् उक्तः तु ब्रह्मर्षिर् इदम् वचनम् अब्रवीत् ।
शोक संतप्त हृदयाम् स्व सारम् इव दुःखिताम् ॥१-५४-९॥
Evam uktah tu brahmarshir idam vachanam abravit
Shoka santapta hridayam sva saram iva duhkhitam
54.10
न त्वाम् त्यजामि शबले न अपि मे अपकृतम् त्वया ।
एष त्वाम् नयते राजा बलात् मत्तः महाबलः ॥१-५४-१०॥
Na tvam tyajami shabale na api me apakritam tvaya
Esha tvam nayate raja balat mattah mahabalah
54.11
न हि तुल्यम् बलम् मह्यम् राजा तु अद्य विशेषतः ।
बली राजा क्षत्रियः च पृथिव्याः पतिः एव च ॥१-५४-११॥
Na hi tulyam balam mahyam raja tu adya visheshatah
Bali raja kshatriyah cha prithivyah patih eva cha
54.12
इयम् अक्षौहिणी पूर्णा गज वाजि रथ आकुला ।
हस्ति ध्वज समाकीर्णा तेन असौ बलवत्तरः ॥१-५४-१२॥
Iyam akshauhini purna gaja vaji ratha akula
Hasti dhvaja samakirna tena asau balavattarah
54.13
एवम् उक्ता वसिष्ठेन प्रत्युवाच विनीतवत् ।
वचनम् वचनज्ञा सा ब्रह्मर्षिम् अतुल प्रभम् ॥१-५४-१३॥
Evam ukta vasishthena pratyuvacha vinitavat
Vachanam vachanagya sa brahmarshim atula prabham
54.14
न बलम् क्षत्रियस्य आहुः ब्राह्मणो बलवत्तरः ।
ब्रह्मन् ब्रह्म बलम् दिव्यम् क्षत्रात् तु बलवत्तरम् ॥१-५४-१४॥
Na balam kshatriyasya ahuh brahmano balavattarah
Brahman brahma balam divyam kshatrat tu balavattaram
54.15
अप्रमेय बलम् तुभ्यम् न त्वया बलवत्तरः ।
विश्वामित्रो महावीर्यः तेजः तव दुरासदम् ॥१-५४-१५॥
Aprameya balam tubhyam na tvaya balavattarah
Vishvamitro mahaviryah tejah tava durasadam
54.16
नियुङ्क्ष्व माम् महातेजः त्वत् ब्रह्म बल संभृताम् ।
तस्य दर्पम् बलम् यत्नम् नाशयामि दुरात्मनः ॥१-५४-१६॥
Niyunkshva mam mahatejah tvat brahma bala sambhritam
Tasya darpam balam yatnam nashayami duratmanah
54.17
इति उक्तः तु तया राम वसिष्ठः सुमहायशाः ।
सृजस्व इति तदा उवाच बलम् पर बल अर्दनम् ॥१-५४-१७॥
Iti uktah tu taya rama vasishthah sumahayashah
Srijasva iti tada uvacha balam para bala ardanam
54.18
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा सुरभिः सा असृजत् तदा ।
तस्या हुंभा रव उत्सृष्टाः पह्लवाः शतशो नृप ॥१-५४-१८॥
Tasya tat vachanam shrutva surabhih sa asrijat tada
Tasya humbha rava utsrishtah pahlavah shatasho nripa
54.19
नाशयन्ति बलम् सर्वम् विश्वामित्रस्य पश्यतः ।
स राजा परम क्रुद्धः क्रोध विस्फारित ईक्षणः ॥१-५४-१९॥
Nashayanti balam sarvam vishvamitrasya pashyatah
Sa raja parama kruddhah krodha vispharita ikshanah
54.20
पह्लवान् नाशयामास शस्त्रैः उच्चावचैः अपि ।
विश्वामित्र अर्दितान् दृष्ट्वा पह्लवान् शतशः तदा ॥१-५४-२०॥
Pahlavan nashayamasa shastraih uchchavachaih api
Vishvamitra arditan drishtva pahlavan shatashah tada
54.21
भूय एव असृजत् घोरान् शकान् यवन मिश्रितान् ।
तैः आसीत् संवृता भूमिः शकैः यवन मिश्रितैः ॥१-५४-२१॥
Bhuya eva asrijat ghoran shakan yavana mishritan
Taih asit sanvrita bhumih shakaih yavana mishritaih
54.22
प्रभावद्भिर्महावीर्यैर्हेमकिंजल्कसन्निभैः ।
यद्वा -प्रभावद्भिः महावीर्यैः हेम किंजल्क संनिभैः ।दीर्घासिपट्टिशधरैर्हेमवर्णाम्बराअवृतैः।यद्वा -दीर्घ असि पट्टिश धरैः हेम वर्ण अंबर आवृतैः ॥१-५४-२२॥
Prabhavadbhirmahaviryairhemakinjalkasannibhaih
Yadva -prabhavadbhih mahaviryaih hema kinjalka sannibhaih, dirghasipattishadharairhemavarnambaraavritaih, yadva -dirgha asi pattisha dharaih hema varna ambara avritaih
54.23
निर्दग्धम् तत् बलम् सर्वम् प्रदीप्तैः इव पावकैः ।
ततो अस्त्राणि महातेजा विश्वामित्रो मुमोच ह ।तैः तैः यवन कांभोजा बर्बराः च अकुली कृताः ॥१-५४-२३॥
Nirdagdham tat balam sarvam pradiptaih iva pavakaih
Tato astrani mahateja vishvamitro mumocha ha, taih taih yavana kambhoja barbarah cha akuli kritah