UtshovSarga 51
51.1
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमतः ।
हृष्ट रोमा महातेजाः शताअनन्दो महातपाः ॥१-५१-१॥
Tasya tat vachanam shrutva vishvamitrasya dhimatah
Hrishta roma mahatejah shataanando mahatapah
51.2
गौतमस्य सुतो ज्येष्ठः तपसा द्योतित प्रभः ।
राम संदर्शनात् एव परम् विस्मयम् आगतः ॥१-५१-२॥
Gautamasya suto jyeshthah tapasa dyotita prabhah
Rama sandarshanat eva param vismayam agatah
51.3
एतौ निषण्णौ संप्रेक्ष्य सुख आसीनौ नृपात्मजौ ।
शताअनंदो मुनिश्रेष्ठम् विश्वामित्रम् अथ अब्रवीत् ॥१-५१-३॥
Etau nishannau samprekshya sukha asinau nripatmajau
Shataanando munishreshtham vishvamitram atha abravit
51.4
अपि ते मुनि शार्दूल मम माता यशस्विनी ।
दर्शिता राज पुत्राय तपो दीर्घम् उपागता ॥१-५१-४॥
Api te muni shardula mama mata yashasvini
Darshita raja putraya tapo dirgham upagata
51.5
अपि रामे महातेजो मम माता यशस्विनी ।
वन्यैः उपाहरत् पूजाम् पूजा अर्हे सर्व देहिनाम् ॥१-५१-५॥
Api rame mahatejo mama mata yashasvini
Vanyaih upaharat pujam puja arhe sarva dehinam
51.6
अपि रामाय कथितम् यथा वृत्तम् पुरातनम् ।
मम मातुः महातेजो दैवेन दुरनुष्ठितम् ॥१-५१-६॥
Api ramaya kathitam yatha vrittam puratanam
Mama matuh mahatejo daivena duranushthitam
51.7
अपि कौशिक भद्रम् ते गुरुणा मम संगता ।
माता मम मुनिश्रेष्ठ राम संदर्शनात् इतः ॥१-५१-७॥
Api kaushika bhadram te guruna mama sangata
Mata mama munishreshtha rama sandarshanat itah
51.8
अपि मे गुरुणा रामः पूजितः कुशिकात्मज ।
इह आगतो महातेजाः पूजाम् प्राप्य महात्मनः ॥१-५१-८॥
Api me guruna ramah pujitah kushikatmaja
Iha agato mahatejah pujam prapya mahatmanah
51.9
अपि शांतेन मनसा गुरुः मे कुशिकात्मज ।
इह आगतेन रामेण पूजितेन अभिवादितः ॥१-५१-९॥
Api shantena manasa guruh me kushikatmaja
Iha agatena ramena pujitena abhivaditah
51.10
तत् श्रुत्वा वचनम् तस्य विश्वामित्रो महामुनिः ।
प्रति उवाच शतानंदम् वाक्यज्ञो वाक्य कोविदम् ॥१-५१-१०॥
Tat shrutva vachanam tasya vishvamitro mahamunih
Prati uvacha shatanandam vakyagyo vakya kovidam
51.11
न अतिक्रान्तम् मुनिश्रेष्ठ यत् कर्तव्यम् कृतम् मया ।
संगता मुनिना पत्नी भार्गवेण इव रेणुका ॥१-५१-११॥
Na atikrantam munishreshtha yat kartavyam kritam maya
Sangata munina patni bhargavena iva renuka
51.12
तत् श्रुत्वा वचनम् तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ।
शतानंदो महातेजा रामम् वचनम् अब्रवीत् ॥१-५१-१२॥
Tat shrutva vachanam tasya vishvamitrasya dhimatah
Shatanando mahateja ramam vachanam abravit
51.13
स्वागतम् ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तो असि राघव ।
विश्वामित्रम् पुरस्कृत्य महर्षिम् अपराजितम् ॥१-५१-१३॥
Svagatam te narashreshtha dishtya prapto asi raghava
Vishvamitram puraskritya maharshim aparajitam
51.14
अचिन्त्य कर्मा तपसा ब्रह्मर्षिः अमित प्रभः ।
विश्वामित्रो महातेजा - वेद्म्य - वेत्सि एनम् परमाम् गतिम् ॥१-५१-१४॥
Achintya karma tapasa brahmarshih amita prabhah
Vishvamitro mahateja - vedmya - vetsi enam paramam gatim
51.15
न अस्ति धन्यतरो राम त्वत्तो अन्यो भुवि कश्चन ।
गोप्ता कुशिक पुत्रः ते येन तप्तम् महत् तपः ॥१-५१-१५॥
Na asti dhanyataro rama tvatto anyo bhuvi kashchana
Gopta kushika putrah te yena taptam mahat tapah
51.16
श्रूयताम् च अभिधास्यामि कौशिकस्य महात्मनः ।
यथा बलम् यथा तत्त्वम् तत् मे निगदतः शृणु ॥१-५१-१६॥
Shruyatam cha abhidhasyami kaushikasya mahatmanah
Yatha balam yatha tattvam tat me nigadatah shrinu
51.17
राजा अभूत् एष धर्मात्मा दीर्घ कालम् अरिन्दमः ।
धर्मज्ञः कृत विद्यः च प्रजानाम् च हिते रतः ॥१-५१-१७॥
Raja abhut esha dharmatma dirgha kalam arindamah
Dharmagyah krita vidyah cha prajanam cha hite ratah
51.18
प्रजापति सुतः तु आसीत् कुशो नाम महीपतिः ।
कुशस्य पुत्रो बलवान् कुशनाभः सुधार्मिकः ॥१-५१-१८॥
Prajapati sutah tu asit kusho nama mahipatih
Kushasya putro balavan kushanabhah sudharmikah
51.19
कुशनाभ सुतः तु आसीत् गाधिः इति एव विश्रुतः ।
गाधेः पुत्रो महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥१-५१-१९॥
Kushanabha sutah tu asit gadhih iti eva vishrutah
Gadheh putro mahateja vishvamitro mahamunih
51.20
विश्वमित्रो महातेजाः पालयामास मेदिनीम् ।
बहु वर्ष सहस्राणि राजा राज्यम् अकारयत् ॥१-५१-२०॥
Vishvamitro mahatejah palayamasa medinim
Bahu varsha sahasrani raja rajyam akarayat
51.21
कदाचित् तु महातेजा योजयित्वा वरूथिनीम् ।
अक्षौहिणी परिवृतः परिचक्राम मेदिनीम् ॥१-५१-२१॥
Kadachit tu mahateja yojayitva varuthinim
Akshauhini parivritah parichakrama medinim
51.22
नगराणि च राष्ट्रानि सरितः च तथा गिरीन् ।
आश्रमान् क्रमशो राजा विचरन् आजगाम ह ॥१-५१-२२॥
Nagarani cha rashtrani saritah cha tatha girin
Ashraman kramasho raja vicharan ajagama ha
51.23
वसिष्ठस्य आश्रम पदम् नाना पुष्प लता द्रुमम् ।
नाना मृग गण आकीर्णम् सिद्ध चारण सेवितम् ॥१-५१-२३॥
Vasishthasya ashrama padam nana pushpa lata drumam
Nana mriga gana akirnam siddha charana sevitam
51.24
देव दानव गन्धर्वैः किन्नरैः उपशोभितम् ।
प्रशांत हरिण आकीर्णम् द्विज संघ निषेवितम् ॥१-५१-२४॥
Deva danava gandharvaih kinnaraih upashobhitam
Prashanta harina akirnam dvija sangha nishevitam
51.25
ब्रह्म ऋषि गण संकीर्णम् देव ऋषि गण सेवितम् ।
तपः चरण संसिद्धैः अग्नि कल्पैः महात्मभिः ॥१-५१-२५॥
Brahma rishi gana sankirnam deva rishi gana sevitam
Tapah charana sansiddhaih agni kalpaih mahatmabhih
51.26
सततम् संकुलम् श्रीमत् ब्रह्म कल्पैः महात्मभिः ।
अब् भक्षैः वायु भक्षैः च शीर्ण पर्ण अशनैः तथा ॥१-५१-२६॥
Satatam sankulam shrimat brahma kalpaih mahatmabhih
Ab bhakshaih vayu bhakshaih cha shirna parna ashanaih tatha
51.27
फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितदोषैर्जितेन्द्रियैः - यद्वा -फल मूल अशनैः दान्तैः जित दोषैः जित इन्द्रियैः ।
ऋषिभिः वालखिल्यैः च जप होम परायणैः ॥१-५१-२७॥
Phalamulashanairdantairjitadoshairjitendriyaih - yadva -phala mula ashanaih dantaih jita doshaih jita indriyaih
Rishibhih valakhilyaih cha japa homa parayanaih
51.28
अन्यैः वैखानसैः चैव समंतात् उपशोभितम् ।
वसिष्ठस्य आश्रम पदम् ब्रह्म लोकम् इव अपरम् ।ददर्श जयताम् श्रेष्ठ विश्वामित्रो महाबलः ॥१-५१-२८॥
Anyaih vaikhanasaih chaiva samantat upashobhitam
Vasishthasya ashrama padam brahma lokam iva aparam, dadarsha jayatam shreshtha vishvamitro mahabalah