UtshovSarga 48
48.1
पृष्ट्वा तु कुशलम् तत्र परस्पर समागमे ।
कथाअन्ते सुमतिः वाक्यम् व्याजहार महामुनिम् ॥१-४८-१॥
Prishtva tu kushalam tatra paraspara samagame
Kathaante sumatih vakyam vyajahara mahamunim
48.2
इमौ कुमारौ भद्रम् ते देव तुल्य पराक्रमौ ।
गज सिंह गती वीरौ शार्दूल वृषभ उपमौ ॥१-४८-२॥
Imau kumarau bhadram te deva tulya parakramau
Gaja sinha gati virau shardula vrishabha upamau
48.3
पद्म पत्र विशालाक्षौ खड्ग तूणी धनुर् धरौ ।
अश्विनौ इव रूपेण समुपस्थित यौवनौ ॥१-४८-३॥
Padma patra vishalakshau khadga tuni dhanur dharau
Ashvinau iva rupena samupasthita yauvanau
48.4
यदृच्छया एव गाम् प्राप्तौ देवलोकात् इव अमरौ ।
कथम् पद्भ्याम् इह प्राप्तौ किम् अर्थम् कस्य वा मुने ॥१-४८-४॥
Yadrichchhaya eva gam praptau devalokat iva amarau
Katham padbhyam iha praptau kim artham kasya va mune
48.5
भूषयन्तौ इमम् देशम् चन्द्र सूर्यौ इव अंबरम् ।
परस्परेण सदृशौ प्रमाण इन्गित चेष्टितैः ॥१-४८-५॥
Bhushayantau imam desham chandra suryau iva ambaram
Parasparena sadrishau pramana ingita cheshtitaih
48.6
किम् अर्थम् च नर श्रेष्ठौ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि ।
वर आयुध धरौ वीरौ श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥१-४८-६॥
Kim artham cha nara shreshthau sampraptau durgame pathi
Vara ayudha dharau virau shrotum ichchhami tattvatah
48.7
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा यथा वृत्तम् न्यवेदयत् ।
सिद्ध आश्रम निवासम् च राक्षसानाम् वधम् तथा ॥१-४८-७॥
Tasya tad vachanam shrutva yatha vrittam nyavedayat
Siddha ashrama nivasam cha rakshasanam vadham tatha
48.8
विश्वामित्र वचः श्रुत्वा राजा परम विस्मितः ॥१-४८-८॥
Vishvamitra vachah shrutva raja parama vismitah
48.9
च्अतिथी परमौ प्राप्तम् पुत्रौ दशरथस्य तौ ।
पूजयामास विधिवत् सत्कार अर्हौ महाबलौ ॥१-४८-९॥
Chatithi paramau praptam putrau dasharathasya tau
Pujayamasa vidhivat satkara arhau mahabalau
48.10
ततः परम सत्कारम् सुमतेः प्राप्य राघवौ ।
उष्य तत्र निशाम् एकाम् जग्मतुः मिथिलाम् ततः ॥१-४८-१०॥
Tatah parama satkaram sumateh prapya raghavau
Ushya tatra nisham ekam jagmatuh mithilam tatah
48.11
ताम् दृष्ट्वा मुनयः सर्वे जनकस्य पुरीम् शुभाम् ।
साधु साधु इति शंसन्तो मिथिलाम् समपूजयन् ॥१-४८-११॥
Tam drishtva munayah sarve janakasya purim shubham
Sadhu sadhu iti shansanto mithilam samapujayan
48.12
मिथिल उपवने तत्र आश्रमम् दृश्य राघवः ।
पुराणम् निर्जनम् रम्यम् पप्रच्छ मुनि पुंगवम् ॥१-४८-१२॥
Mithila upavane tatra ashramam drishya raghavah
Puranam nirjanam ramyam paprachchha muni pungavam
48.13
इदम् आश्रम संकाशम् किम् नु इदम् मुनि वर्जितम् ।
श्रोतुम् इच्छामि भगवन् कस्य अयम् पूर्व आश्रमः ॥१-४८-१३॥
Idam ashrama sankasham kim nu idam muni varjitam
Shrotum ichchhami bhagavan kasya ayam purva ashramah
48.14
तत् श्रुता राघवेण उक्तम् वाक्यम् वाक्य विशारदः ।
प्रति उवाच महातेजा विश्वमित्रो महामुनिः ॥१-४८-१४॥
Tat shruta raghavena uktam vakyam vakya visharadah
Prati uvacha mahateja vishvamitro mahamunih
48.15
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्त्वेन राघव ।
यस्य एतत् आश्रम पदम् शप्तम् कोपान् महात्मना ॥१-४८-१५॥
Hanta te kathayishyami shrinu tattvena raghava
Yasya etat ashrama padam shaptam kopan mahatmana
48.16
गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वम् आसीत् महात्मनः ।
आश्रमो दिव्य संकाशः सुरैः अपि सुपूजितः ॥१-४८-१६॥
Gautamasya narashreshtha purvam asit mahatmanah
Ashramo divya sankashah suraih api supujitah
48.17
स च अत्र तप आतिष्ठत् अहल्या सहितः पुरा ।
वर्ष पूगानि अनेकानि राजपुत्र महायशः ॥१-४८-१७॥
Sa cha atra tapa atishthat ahalya sahitah pura
Varsha pugani anekani rajaputra mahayashah
48.18
तस्य अन्तरम् विदित्वा तु सहस्राक्षः शची पतिः ।
मुनि वेष धरो भूत्वा अहल्याम् इदम् अब्रवीत् ॥१-४८-१८॥
Tasya antaram viditva tu sahasrakshah shachi patih
Muni vesha dharo bhutva ahalyam idam abravit
48.19
ऋतु कालम् प्रतीक्षन्ते न अर्थिनः सुसमाहिते ।
संगमम् तु अहम् इच्छामि त्वया सह सुमध्यमे ॥१-४८-१९॥
Ritu kalam pratikshante na arthinah susamahite
Sangamam tu aham ichchhami tvaya saha sumadhyame
48.20
मुनि वेषम् सहस्राक्षम् विज्ञाय रघुनंदन ।
मतिम् चकार दुर्मेधा देव राज कुतूहलात् ॥१-४८-२०॥
Muni vesham sahasraksham vigyaya raghunandana
Matim chakara durmedha deva raja kutuhalat
48.21
अथ अब्रवीत् सुरश्रेष्ठम् कृतार्थेन अंतरात्मना ।
कृतार्था अस्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रम् इतः प्रभो ॥१-४८-२१॥
Atha abravit surashreshtham kritarthena antaratmana
Kritartha asmi surashreshtha gachchha shighram itah prabho
48.22
आत्मानम् माम् च देवेश सर्वदा रक्ष गौतमात् ।
इन्द्रः तु प्रहसन् वाक्यम् अहल्याम् इदम् अब्रवीत् ॥१-४८-२२॥
Atmanam mam cha devesha sarvada raksha gautamat
Indrah tu prahasan vakyam ahalyam idam abravit
48.23
सुश्रोणि परितुष्टो अस्मि गमिष्यामि यथा आगतम् ।
एवम् संगम्य तु तया निश्चक्राम उटजात् ततः ॥१-४८-२३॥
Sushroni paritushto asmi gamishyami yatha agatam
Evam sangamya tu taya nishchakrama utajat tatah
48.24
स संभ्रमात् त्वरन् राम शन्कितो गौतमम् प्रति ।
गौतमम् स ददर्श अथ प्रविशंतम् महामुनिम् ॥१-४८-२४॥
Sa sambhramat tvaran rama shankito gautamam prati
Gautamam sa dadarsha atha pravishantam mahamunim
48.25
देव दानव दुर्धर्षम् तपो बल समन्वितम् ।
तीर्थ उदक परिक्लिन्नम् दीप्यमानम् इव अनलम् ॥१-४८-२५॥
Deva danava durdharsham tapo bala samanvitam
Tirtha udaka pariklinnam dipyamanam iva analam
48.26
गृहीत समिधम् तत्र स कुशम् मुनि पुंगवम् ।
दृष्ट्वा सुर पतिः त्रस्तो विषण्ण वदनो अभवत् ॥१-४८-२६॥
Grihita samidham tatra sa kusham muni pungavam
Drishtva sura patih trasto vishanna vadano abhavat
48.27
अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षम् मुनि वेष धरम् मुनिः ।
दुर्वृत्तम् वृत्त संपन्नो रोषात् वचनम् अब्रवीत् ॥१-४८-२७॥
Atha drishtva sahasraksham muni vesha dharam munih
Durvrittam vritta sampanno roshat vachanam abravit
48.28
मम रूपम् समास्थाय कृतवान् असि दुर्मते ।
अकर्तव्यम् इदम् यस्मात् विफलः त्वम् भविष्यति ॥१-४८-२८॥
Mama rupam samasthaya kritavan asi durmate
Akartavyam idam yasmat viphalah tvam bhavishyati
48.29
गौतमेन एवम् उक्तस्य स रोषेण महात्मना ।
पेततुः वृषणौ भूमौ सहस्राक्षस्य तत् क्षणात् ॥१-४८-२९॥
Gautamena evam uktasya sa roshena mahatmana
Petatuh vrishanau bhumau sahasrakshasya tat kshanat
48.30
तथा शप्त्वा च वै शक्रम् भार्याम् अपि च शप्तवान् ।
इह वर्ष सहस्राणि बहूनि निवषिस्यसि ॥१-४८-३०॥
Tatha shaptva cha vai shakram bharyam api cha shaptavan
Iha varsha sahasrani bahuni nivashisyasi
48.31
वायु भक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्म शायिनी ।
अदृश्या सर्व भूतानाम् आश्रमे अस्मिन् वषिस्यसि ॥१-४८-३१॥
Vayu bhaksha nirahara tapyanti bhasma shayini
Adrishya sarva bhutanam ashrame asmin vashisyasi
48.32
यदा तु एतत् वनम् घोरम् रामो दशरथ आत्मजः ।
आगमिष्यति दुर्धर्षः तदा पूता भविष्यसि ॥१-४८-३२॥
Yada tu etat vanam ghoram ramo dasharatha atmajah
Agamishyati durdharshah tada puta bhavishyasi
48.33
तस्य आतिथ्येन दुर्वृत्ते लोभ मोह विवर्जिता ।
मत् सकाशे मुदा युक्ता स्वम् वपुः धारयिष्यसि ॥१-४८-३३॥
Tasya atithyena durvritte lobha moha vivarjita
Mat sakashe muda yukta svam vapuh dharayishyasi
48.34
एवम् उक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्ट चारिणीम् ।
इमम् आश्रमम् उत्सृज्य सिद्ध चारण सेविते ।हिमवत् शिखरे रम्ये तपः तेपे महातपाः ॥१-४८-३४॥
Evam uktva mahateja gautamo dushta charinim
Imam ashramam utsrijya siddha charana sevite, himavat shikhare ramye tapah tepe mahatapah