UtshovSarga 40
40.1
देवतानाम् वचः श्रुत्वा भगवान् वै पितामहः ।
प्रत्युवाच सुसंत्रस्तान् कृतान्त बल मोहितान् ॥१-४०-१॥
Devatanam vachah shrutva bhagavan vai pitamahah
Pratyuvacha susantrastan kritanta bala mohitan
40.2
यस्य इयम् वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः।
महिषी माधवसय स एषा स एव भगवन् प्रभुः ॥१-४०-२॥
Yasya iyam vasudha kritsna vasudevasya dhimatah
Mahishi madhavasaya sa esha sa eva bhagavan prabhuh
40.3
कापिलम् रूपम् आस्थाय धारयत्य अनिशम् धराम् ।
तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यंति नृपात्मजा ॥१-४०-३॥
Kapilam rupam asthaya dharayatya anisham dharam
Tasya kopagnina dagdha bhavishyanti nripatmaja
40.4
पृथिव्याः च अपि निर्भेदो दृष्ट एव सनातनः ।
सगरस्य च पुत्राणाम् विनाशो दीर्घ दर्शिनाम् ॥१-४०-४॥
Prithivyah cha api nirbhedo drishta eva sanatanah
Sagarasya cha putranam vinasho dirgha darshinam
40.5
पितामह वचः श्रुत्वा त्रयः त्रिंशत् अरिन्दमः ।
देवाः परम संहृष्टाः पुनर् जग्मुर् यथा आगतम् ॥१-४०-५॥
Pitamaha vachah shrutva trayah trinshat arindamah
Devah parama sanhrishtah punar jagmur yatha agatam
40.6
सगरस्य च पुत्राणाम् प्रादुर् आसीत् महास्वनः ।
पृथिव्याम् भिद्यमानायाम् निर्घात सम निःवनः ॥१-४०-६॥
Sagarasya cha putranam pradur asit mahasvanah
Prithivyam bhidyamanayam nirghata sama nihvanah
40.7
ततो भित्त्वा महीम् सर्वाम् कृत्वा च अपि प्रदक्षिणम् ।
सहिताः सगराः सर्वे पितरम् वाक्यम् अब्रुवन् ॥१-४०-७॥
Tato bhittva mahim sarvam kritva cha api pradakshinam
Sahitah sagarah sarve pitaram vakyam abruvan
40.8
परिक्रांता मही सर्वा सत्त्ववन्तः च सूदिताः ।
देव दानव रक्षांसि पिशाच उरग पन्नगाः ॥१-४०-८॥
Parikranta mahi sarva sattvavantah cha suditah
Deva danava rakshansi pishacha uraga pannagah
40.9
न च पश्यामहे अश्वम् ते अश्व हर्तारम् एव च ।
किम् करिष्याम भद्रम् ते बुद्धिः अत्र विचार्यताम् ॥१-४०-९॥
Na cha pashyamahe ashvam te ashva hartaram eva cha
Kim karishyama bhadram te buddhih atra vicharyatam
40.10
तेषाम् तत् वचनम् श्रुत्वा पुत्राणाम् राज सत्तमः ।
समन्युः अब्रवीत् वाक्यम् सगरो रघुनंदन ॥१-४०-१०॥
Tesham tat vachanam shrutva putranam raja sattamah
Samanyuh abravit vakyam sagaro raghunandana
40.11
भूयः खनत भद्रम् वो विभेद्य वसुधा तलम्अश्व हर्तारम् आसाद्य कृतार्थाः च निवर्तत ॥१-४०-११॥
Bhuyah khanata bhadram vo vibhedya vasudha talamashva hartaram asadya kritarthah cha nivartata
40.12
पितुर् वचनम् आसाद्य सगरस्य महात्मनः ।
षष्टिः पुत्र सहस्राणि रसातलम् अभिद्रवन् ॥१-४०-१२॥
Pitur vachanam asadya sagarasya mahatmanah
Shashtih putra sahasrani rasatalam abhidravan
40.13
खन्यमाने ततः तस्मिन् ददृशुः पर्वत उपमम् ।
दिशा गजम् विरूपाक्षम् धारयंतम् महीतलम् ॥१-४०-१३॥
Khanyamane tatah tasmin dadrishuh parvata upamam
Disha gajam virupaksham dharayantam mahitalam
40.14
स पर्वत वनाम् कृत्स्नाम् पृथिवीम् रघुनंदन ।
धारयामास शिरसा विरूपाक्षो महागजः ॥१-४०-१४॥
Sa parvata vanam kritsnam prithivim raghunandana
Dharayamasa shirasa virupaksho mahagajah
40.15
यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थम् महागजः ।
खेदात् चालयते शीर्षम् भूमि कम्पः तदा भवेत् ॥१-४०-१५॥
Yada parvani kakutstha vishramartham mahagajah
Khedat chalayate shirsham bhumi kampah tada bhavet
40.16
ते तम् प्रदक्षिणम् कृत्वा दिशा पालम् महागजम् ।
मानयन्तो हि ते राम जग्मुर् भित्त्वा रसातलम् ॥१-४०-१६॥
Te tam pradakshinam kritva disha palam mahagajam
Manayanto hi te rama jagmur bhittva rasatalam
40.17
ततः पूर्वाम् दिशम् भित्त्वा दक्षिणाम् बिभिदुः पुनः ।
दक्षिणस्याम् अपि दिशि ददृशुः ते महागजम् ॥१-४०-१७॥
Tatah purvam disham bhittva dakshinam bibhiduh punah
Dakshinasyam api dishi dadrishuh te mahagajam
40.18
महा पद्मम् महात्मानम् सुमहा पर्वतोपमम् ।
शिरसा धारयंतम् गाम् विस्मयम् जग्मुर् उत्तमम् ॥१-४०-१८॥
Maha padmam mahatmanam sumaha parvatopamam
Shirasa dharayantam gam vismayam jagmur uttamam
40.19
ते तम् प्रदक्षिणम् कृत्वा सगरस्य महात्मनः ।
षष्टिः पुत्र सहस्राणि पश्चिमाम् बिभिदुर् दिशम् ॥१-४०-१९॥
Te tam pradakshinam kritva sagarasya mahatmanah
Shashtih putra sahasrani pashchimam bibhidur disham
40.20
पश्चिमायाम् अपि दिशि महांतम् अचलोपमम् ।
दिशा गजम् सौमनसम् ददृशुः ते महा बलाः ॥१-४०-२०॥
Pashchimayam api dishi mahantam achalopamam
Disha gajam saumanasam dadrishuh te maha balah
40.21
ते तम् प्रदक्षिणम् कृत्वा पृष्ट्वा च अपि निरामयम् ।
खनंतः समुपक्रांता दिशम् सोमवतीम् तदा ॥१-४०-२१॥
Te tam pradakshinam kritva prishtva cha api niramayam
Khanantah samupakranta disham somavatim tada
40.22
उत्तरस्याम् रघुश्रेष्ठ ददृशुर् हिम पाण्डुरम् ।
भद्रम् भद्रेण वपुषा धारयंतम् महीम् इमाम् ॥१-४०-२२॥
Uttarasyam raghushreshtha dadrishur hima panduram
Bhadram bhadrena vapusha dharayantam mahim imam
40.23
समालभ्य ततः सर्वे कृत्वा च एनम् प्रदक्षिणम् ।
षष्टिः पुत्र सहस्राणि बिभिदुर् वसुधा तलम् ॥१-४०-२३॥
Samalabhya tatah sarve kritva cha enam pradakshinam
Shashtih putra sahasrani bibhidur vasudha talam
40.24
ततः प्राक् उत्तराम् गत्वा सागराः प्रथिताम् दिशम् ।
रोषात् अभ्यखनन् सर्वे पृथिवीम् सगर आत्मजाः ॥१-४०-२४॥
Tatah prak uttaram gatva sagarah prathitam disham
Roshat abhyakhanan sarve prithivim sagara atmajah
40.25
ते तु सर्वे महत्मानो भिमवेग महबलाः ।
ददृशुः कपिलम् तत्र वासुदेवम् सनातनम् ॥१-४०-२५॥
Te tu sarve mahatmano bhimavega mahabalah
Dadrishuh kapilam tatra vasudevam sanatanam
40.26
हयम् च तस्य देवस्य चरन्तम् अविदूरतः ।
प्रहर्षम् अतुलम् प्रप्तः सर्वे ते रघुनंदन ॥१-४०-२६॥
Hayam cha tasya devasya charantam aviduratah
Praharsham atulam praptah sarve te raghunandana
40.27
ते तम् हय हरम् ज्ञात्वा क्रोध पर्याकुल ईक्षणाः ।
खनित्र लांगला धर नाना वृक्ष शिला धराः ॥१-४०-२७॥
Te tam haya haram gyatva krodha paryakula ikshanah
Khanitra langala dhara nana vriksha shila dharah
40.28
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः तिष्ठ तिष्ठ इति च अब्रुवन् ।
अस्माकम् त्वम् हि तुरगम् यज्ञियम् हृतवान् असि ॥१-४०-२८॥
Abhyadhavanta sankruddhah tishtha tishtha iti cha abruvan
Asmakam tvam hi turagam yagyiyam hritavan asi
40.29
दुर्मेधः त्वम् हि संप्राप्तान् विद्धि नः सगरात्मजान् ।
श्रुत्वा तत् वचनम् तेषाम् कपिलो रघुनंदन ॥१-४०-२९॥
Durmedhah tvam hi sampraptan viddhi nah sagaratmajan
Shrutva tat vachanam tesham kapilo raghunandana
40.30
रोषेण महता आविष्टो हुम् कारम् अकरोत् तदा ।
ततः तेन अप्रमेयेण कपिलेन महात्मना ।भस्म राशी कृताः सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥१-४०-३०॥
Roshena mahata avishto hum karam akarot tada
Tatah tena aprameyena kapilena mahatmana, bhasma rashi kritah sarve kakutstha sagaratmajah