UtshovSarga 20
20.1
तत् श्रुत्वा राज शार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम् ।
मुहूर्तम् इव निस्सज्ञः सज्ञावान् इदम् अब्रवीत् ॥१-२०-१॥
Tat shrutva raja shardulo vishvamitrasya bhashitam
Muhurtam iva nissagyah sagyavan idam abravit
20.2
ऊन षोडश वर्षो मे रामो राजीव लोचनः ।
न युद्ध योग्यताम् अस्य पश्यामि सह राक्षसैः ॥१-२०-२॥
Una shodasha varsho me ramo rajiva lochanah
Na yuddha yogyatam asya pashyami saha rakshasaih
20.3
इयम् अक्षौहिणी सेना यस्य अहम् पतिः ईश्वरः ।
अनया सहितो गत्वा योद्ध अहम् तैर् निशाचरैः ॥१-२०-३॥
Iyam akshauhini sena yasya aham patih ishvarah
Anaya sahito gatva yoddha aham tair nishacharaih
20.4
इमे शूराः च विक्रान्ता भृत्याः मे अस्त्र विशारदाः ।
योग्या रक्षोगणैः योद्धुम् न रामम् नेतुम् अर्हसि ॥१-२०-४॥
Ime shurah cha vikranta bhrityah me astra visharadah
Yogya rakshoganaih yoddhum na ramam netum arhasi
20.5
अहम् एव धनुष्पाणिः गोप्ता समर मूर्धनि ।
यावत् प्राणान् धरिष्यामि तावत् योत्स्ये निशाचरैः ॥१-२०-५॥
Aham eva dhanushpanih gopta samara murdhani
Yavat pranan dharishyami tavat yotsye nishacharaih
20.6
निर्विघ्ना व्रत चर्या सा भविष्यति सुरक्षिता ।
अहम् तत्र आगमिष्यामि न रामम् नेतुम् अर्हसि ॥१-२०-६॥
Nirvighna vrata charya sa bhavishyati surakshita
Aham tatra agamishyami na ramam netum arhasi
20.7
बालो हि अकृत विद्यः च न च वेत्ति बलाबलम् ।
न च अस्त्र बल संयुक्तो न च युद्ध विशारदः ॥१-२०-७॥
Balo hi akrita vidyah cha na cha vetti balabalam
Na cha astra bala sanyukto na cha yuddha visharadah
20.8
न च असौ रक्षसा योग्यः कूट युद्धा हि राक्षसा ।
विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तम् अपि न उत्सहे ॥१-२०-८॥
Na cha asau rakshasa yogyah kuta yuddha hi rakshasa
Viprayukto hi ramena muhurtam api na utsahe
20.9
जीवितुम् मुनि शार्दूल न रामम् नेतुम् अर्हसि ।
यदि वा राघवम् ब्रह्मन् नेतुम् इच्छसि सुव्रत ॥१-२०-९॥
Jivitum muni shardula na ramam netum arhasi
Yadi va raghavam brahman netum ichchhasi suvrata
20.10
चतुरंग समायुक्तम् मया सह च तम् नय ।
षष्टिः वर्ष सहस्राणि जातस्य मम कौशिक ॥१-२०-१०॥
Chaturanga samayuktam maya saha cha tam naya
Shashtih varsha sahasrani jatasya mama kaushika
20.11
कृच्छ्रेण उत्पादितः च अयम् न रामम् नेतुम् अर्हसि ।
चतुर्णाम् आत्मजानाम् हि प्रीतिः परमिका मम ॥१-२०-११॥
Krichchhrena utpaditah cha ayam na ramam netum arhasi
Chaturnam atmajanam hi pritih paramika mama
20.12
ज्येष्ठे धर्म प्रधाने च न रामम् नेतुम् अर्हसि ।
किम् वीर्याः राक्षसाः ते च कस्य पुत्राः च के च ते ॥१-२०-१२॥
Jyeshthe dharma pradhane cha na ramam netum arhasi
Kim viryah rakshasah te cha kasya putrah cha ke cha te
20.13
कथम् प्रमाणाः के च एतान् रक्षन्ति मुनिपुंगव ।
कथम् च प्रति कर्तव्यम् तेषाम् रामेण रक्षसाम् ॥१-२०-१३॥
Katham pramanah ke cha etan rakshanti munipungava
Katham cha prati kartavyam tesham ramena rakshasam
20.14
मामकैः वा बलैः ब्रह्मन् मया वा कूट योधिनाम् ।
सर्वम् मे शंस भगवन् कथम् तेषाम् मया रणे ॥१-२०-१४॥
Mamakaih va balaih brahman maya va kuta yodhinam
Sarvam me shansa bhagavan katham tesham maya rane
20.15
स्थातव्यम् दुष्ट भावानाम् वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसाः ।
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा विश्वामित्रो अभ्यभाषत ॥१-२०-१५॥
Sthatavyam dushta bhavanam viryotsikta hi rakshasah
Tasya tad vachanam shrutva vishvamitro abhyabhashata
20.16
पौलस्त्य वंश प्रभवो रावणो नाम राक्षसः ।
स ब्रह्मणा दत्त वरः त्रैलोक्यम् बाधते भृशम् ॥१-२०-१६॥
Paulastya vansha prabhavo ravano nama rakshasah
Sa brahmana datta varah trailokyam badhate bhrisham
20.17
महाबलो महावीर्यो राक्षसैः बहुभिः वृतः ।
श्रूयते च महाराजा रावणो राक्षस अधिपः ॥१-२०-१७॥
Mahabalo mahaviryo rakshasaih bahubhih vritah
Shruyate cha maharaja ravano rakshasa adhipah
20.18
साक्षात् वैश्रवण भ्राता पुत्रो विश्रवसो मुनेः ।
यदा न खलु यज्ञस्य विघ्न कर्ता महाबलः ॥१-२०-१८॥
Sakshat vaishravana bhrata putro vishravaso muneh
Yada na khalu yagyasya vighna karta mahabalah
20.19
तेन संचोदितौ तौ तु राक्षसौ च महाबलौ ।
मारीचः च सुबाहुः च यज्ञ विघ्नम् करिष्यतः ॥१-२०-१९॥
Tena sanchoditau tau tu rakshasau cha mahabalau
Marichah cha subahuh cha yagya vighnam karishyatah
20.20
इति उक्तो मुनिना तेन राजा उवाच मुनिम् तदा ।
न हि शक्तो अस्मि संग्रामे स्थातुम् तस्य दुरात्मनः ॥१-२०-२०॥
Iti ukto munina tena raja uvacha munim tada
Na hi shakto asmi sangrame sthatum tasya duratmanah
20.21
स त्वम् प्रसादम् धर्मज्ञ कुरुष्व मम पुत्रके ।
मम च एव अल्प भाग्यस्य दैवतम् हि भवान् गुरुः ॥१-२०-२१॥
Sa tvam prasadam dharmagya kurushva mama putrake
Mama cha eva alpa bhagyasya daivatam hi bhavan guruh
20.22
देव दानव गंधर्वा यक्षाः पतग पन्नगाः।
न शक्ता रावणम् सोढुम् किम् पुनर् मानवा युधि ॥१-२०-२२॥
Deva danava gandharva yakshah pataga pannagah
Na shakta ravanam sodhum kim punar manava yudhi
20.23
स तु वीर्यवताम् वीर्यम् आदत्ते युधि रावणः ।
तेन च अहम् न शक्तोऽस्मि संयोद्धुम् तस्य वा बलैः ॥१-२०-२३॥
Sa tu viryavatam viryam adatte yudhi ravanah
Tena cha aham na shaktosmi sanyoddhum tasya va balaih
20.24
सबलो वा मुनिश्रेष्ठ सहितो वा मम आत्मजैः ।
कथम् अपि अमर प्रख्यम् संग्रामाणाम् अकोविदम् ॥१-२०-२४॥
Sabalo va munishreshtha sahito va mama atmajaih
Katham api amara prakhyam sangramanam akovidam
20.25
बालम् मे तनयम् ब्रह्मन् नैव दास्यामि पुत्रकम् ।
अथ काल उपमौ युद्धे सुतौ सुन्दोपसुन्दयोः ॥१-२०-२५॥
Balam me tanayam brahman naiva dasyami putrakam
Atha kala upamau yuddhe sutau sundopasundayoh
20.26
यज्ञ विघ्न करौ तौ ते न एव दास्यामि पुत्रकम् ।
मारीचः च सुबाहुः च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ ॥१-२०-२६॥
Yagya vighna karau tau te na eva dasyami putrakam
Marichah cha subahuh cha viryavantau sushikshitau
20.27
तयोः अन्यतरम् योद्धुम् यास्यामि स सुहृत् गणः ।
अन्यथा त्वनुनेष्यामि भवन्तम् सह बान्धव ॥१-२०-२७॥
Tayoh anyataram yoddhum yasyami sa suhrit ganah
Anyatha tvanuneshyami bhavantam saha bandhava
20.28
इति नरपति जल्पनात् द्विजेन्द्रम्कुशिक सुतम् सुमहान् विवेश मन्युः ।
सु हुत इव मखे अग्निः आज्य सिक्तःसमभवत् उज्वलितो महर्षि वह्निः ॥१-२०-२८॥
Iti narapati jalpanat dvijendramkushika sutam sumahan vivesha manyuh
Su huta iva makhe agnih ajya siktahsamabhavat ujvalito maharshi vahnih